nutqning uslubiy shakllari

DOC 16 стр. 84,0 КБ Бесплатная загрузка

16 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 84,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 16

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 16

nutqning uslubiy shakllari r e j a 1. nutq uslubi 2. so`zlashuv uslubi 3. rasmiy uslub 4. notiqlik uslubi 5. badiiy uslub kirish kishilar har qanday sharoitda va faoliyatning barcha sohalarida aloqa qilish jarayonida tildagi leksik, frazeologik, grammatik va fonetik vositalarni tanlash va ishlatishda bir-birlaridan ma’lum darajada farq qiladilar. umumxalq tili doirasida til vositalarining bunday tanlab olinishi nutqda xilma xil ko`rinishlarning paydo bo`lishiga olib keladi. bunday xilma-xil nutq ko`rinishlari nutq uslublari deb yuritiladi. nutq uslublari ifoda vositalari tizimining muayyan aloqa doirasida maqsadga muvofiq tanlash natijasida tarixan tashkil topgan nutq ko`rinishlaridir. nutq uslublari tilning vazifasi – funktsiyasi bilan bevosita bog`liq bo`ladi. shuning uchun ham ular funktsional uslublar deb yuritiladi. 1. og`zaki nutq uslubi. og`zaki nutq, ma’lum bir modal munosabatlarni ifodalash uchun asos bo`lsa, uslub fanining ob’yekti bo`ladi. bu holat – gap bo’laklari tartibining “buzilishi” bilan, soda gap, to`liqsiz gaplarning bo`lishi, dialog nutqning mavjudligi bilan xarakterlanadi. shunisi xarakterliki, og`zaki nutqning ba’zi shakllari …

2 / 16

ususiyatlar 2. rasmiy uslub. rasmiy (ish yuritish) uslubga hisob-statik organlar, sud, adliya, fuqarolik holatlarini qayd etuvchi va notarial idoralar, prokuratura, ichki ishlar va boshqa vazirliklarning, idora, muassasa, tashkilotlarning, ayrim shaxslarning rasmiy hujjatlari nota, qaror, farmon, ko`rsatma, qo`llanma, konstitutsiya, hukm, ajrim, shartnoma, tavsiya, izohnomalar va ariza, shikoyat, axborot, majlis bayoni, tilxat, tarjimai hol, ishonchnoma, guvohnoma, e’lon, dalolatnoma, ma’lumotnoma, hisobot kabilarning til xususiyatlari kiradi. rasmiy ish yuritish uslubining asosiy xususiyatlari quyidagilardir: 1) badiiy tasvir vositalar bo`lmaydi; 2) uslub leksikasi kitobiy va xolis so`zlardan iborat bo`ladi: uslubda professional terminologiya mavjud bo`ladi; 3) eskirgan so`z va iboralar o`rni bilan ishlatiladi; 4) quyidagi grammatik xususiyatlar mavjud bo`ladi; a) tilga olinayotgan kishilar o`z nomi bilan atalmasdan, buning o`rniga ularning belgisi yoki biror harakati, bir narsaga munosabatini ifodalovchi otlar ishlatiladi; ijrochi, guvoh, da’vogar, jabrlanuvchi, ijaraga oluvchi va h. b) noaniqlikka yo`l qo`ymaslik maqsadida, odatda, otlar olmosh bilan almashtirilmaydi; c) fe’lning ishlatilishi boshqa stillardagiga qaraganda, ayniqsa, farqlanib turadi; …

3 / 16

inchi shaxs birlik sonda rasmiylashtiriladi. 6) hujjatlar matnida turg`unlashgan, qoliplashgan so`z birikmalaridan ko`proq foydalaniladi. 7) hujjatning axborot tizimi aniq, mukammal, fikr mantiqan teran bo`lishi shart. 8) hujjat matnida abzatslar tizimiga qat’iy rioya etiladi. 9) hujjatda imlo, ishoraviy xatoga yo`l qo`yilmaydi. 2. ilmiy uslub. ilmiy uslub fan, texnika va ishlab chiqarish bilan bog`liq vazifaviy uslubdir. u o`z ichida yana ilmiy texnikaviy, ilmiy-hujjat, ilmiy-ommabop, o`quv-ilmiy kabi bir necha sof ilmiy turlarga bo`linadi. ilmiy uslubning hozirgi zamon taraqqiyoti bilan bog`liq ravishda quyidagi umumiy xususiyatlari bor: 1) axborotning ob’yektivligi, aniqligi; 2) nutqning ma’lumotlarga boyligi; 3) fikrning lo`nda, qisqa ifodalanishi; 4) muallif individualligining sezilmasligi; 5) emotsionallik, obrazlilikning bo`lmasligi; 6) atama, chizma, ramz va jadvallarning bo`lishi; 7) matnning siqiq sintaktik qurilmalardan tuzilishi; 8) adabiy til me’yorlariga qat’iy amal qilinishi; 9) fikrlarning mantiqiyligi va qat’iy tartibda bo`lishi; 10) ellipsis hodisasining bo`lmasligi (nazarda tutilgan birorta so`zning tushib qolishi); 11) turli xil tushunchalarni ifodalovchi otlarning ko`p ishlatilishi; 12) otlarni, …

4 / 16

kir va ta’sirchan notiqlik, mantiqiy salobat, tashviqot va targ`ibot kabi xususiyatlar mavjud bo`ladi. 5. badiiy uslub. badiiy nutq uslubi inson amaliy faoliyati va hayotining hamma tomonlarini qamrab olishi: umumga taalluqligi, barcha barobarligi bilan xarakterlanadi. badiiy nutq uslubi juda xilma-xil ko`rinishlarda namoyon bo`ladi. bu uslub muallifga asarning estetik ta’sirini kuchaytirish uchun tilning barcha leksik va grammatik vositalaridan ustalik bilan foydalanish, tanlash, shuningdek, yangidan-yangi, ifoda vositalari yaratish imkonini beradi. badiiy nutq uslubida til obraz, xarakter va manzaralar yaratish vositasi bo`lib xizmat qiladi. bu uslub o`zining obrazliligi bilan adabiy boshqa funktsional uslublaridan ajralib turadi. ilk yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirish masalasi peda- gogikaning muhim masalalaridan biri hisoblanadi. ilk yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirish bo’yicha uzoq va ko’p yillar davo- niida tadqiqot ishlari olib borildi. bu masala bo’yicha mashhur olimlar, amaliyotchi-pedagoglar, metodistlardan y. i. tixeyeva, n. m. shelovanov, n. m. aksarina, n. f. lasigina, y. k. kaverina, g. l. rozengart-pupko, g. m. lyalina, v. a. petrova, …

5 / 16

k. 5. nutq kishilarning bir-birlari bilan bo’lgan munosabatida rivojlanadi, go’dak hali atrofmi o’rab olgan kishilar bilan aloqa o’rnatgan emas. mana shu yuqoridagi yo’nalishlarga qarab, bolalar nutqining rivojlanishiga rahbarlik qilish kerak. bola nutq apparatining takomillashishiga va nutqining ravojlanish jarayoni tezlashishiga ta’sir etish lozim. o’z vaqtida. to’liq qimmatga ega bo’lgan nutqni egallash bolada to’liq qimmatga ega bo’lgan psixik jarayonning vujudga keli- shida va uni kelgusida rivojlantirishdagi eng muhim vositalardan biri ekanligini olimlar o’zlarining ilmiy-nazariy qarashlarida isbotlab berishgan. bolada nutq ilk yoshidanoq shakllana boshlaydi. bu davrda egallangan nutq bolaning kelgusida ona tilini mukammal egaila- shida asosiy zamin bo’lib xizmat qiladi. bola tug’ilishi bilan atrofdagilar bilan nutqiy munosabatga kirishadi, bu munosabat orqali o’zidagi hamma kuch va qobiliyatni rivojlantiradi. tarbiyachi-hamshira ilk yoshdagi bolalar nutqini o’stirishga jiddiy e’tibor berishi va uni rivojlantirishga oid barcha ishlarni sistemali tarzda tashkil etishi lozim. ilk yoshidagi davr bolaning jismoniy va ruhiy tomondan tezkorlik bilan (intensiv) rivojlanish bosqichi hisoblanadi. bu yoshda …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 16 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "nutqning uslubiy shakllari"

nutqning uslubiy shakllari r e j a 1. nutq uslubi 2. so`zlashuv uslubi 3. rasmiy uslub 4. notiqlik uslubi 5. badiiy uslub kirish kishilar har qanday sharoitda va faoliyatning barcha sohalarida aloqa qilish jarayonida tildagi leksik, frazeologik, grammatik va fonetik vositalarni tanlash va ishlatishda bir-birlaridan ma’lum darajada farq qiladilar. umumxalq tili doirasida til vositalarining bunday tanlab olinishi nutqda xilma xil ko`rinishlarning paydo bo`lishiga olib keladi. bunday xilma-xil nutq ko`rinishlari nutq uslublari deb yuritiladi. nutq uslublari ifoda vositalari tizimining muayyan aloqa doirasida maqsadga muvofiq tanlash natijasida tarixan tashkil topgan nutq ko`rinishlaridir. nutq uslublari tilning vazifasi – funktsiyasi bilan bevosita bog`liq bo`ladi. shuning uchun ham ular funk...

Этот файл содержит 16 стр. в формате DOC (84,0 КБ). Чтобы скачать "nutqning uslubiy shakllari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: nutqning uslubiy shakllari DOC 16 стр. Бесплатная загрузка Telegram