yallig'lanishga qarshi

PDF 28 pages 1.8 MB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.8 MB

File type PDF

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

yallig’lanishga qarshi nosteroid vositalar farmakologiya yo’ldoshev muhammadqodir a’zamjon asqaraliyev yallig‘lanish – organizmning har qanday zarar yetkazuvchi omil (infeksiya, shikastlanish, kimyoviy moddalar, autoimmun reaksiyalar) ga qarshi rivojlanadigan murakkab biologik javobidir. yallig‘lanish sabablari (etiologiyasi) • biologik omillar: bakteriyalar, viruslar, zamburug‘lar, parazitlar • fizik omillar: issiqlik, sovuq, nurlanish, mexanik shikastlanish • kimyoviy omillar: kislotalar, zaharlar, dorilar • autoimmun omillar: immun tizimining o‘z to‘qimalariga qarshi noto‘g‘ri javobi • allergik reaktsiyalar: ige vositachiligidagi immun javob yallig‘lanish bosqichlari (fazalari) yallig‘lanish 3 asosiy bosqichdan iborat: i. alteratsiya fazasi—o‘zgarishlar bosqichi (alteratio – lat. “o‘zgarish”) • yallig‘lanishning boshlang‘ich bosqichi bo‘lib, bu bosqichda zararlovchi omil to‘qimalarga ta’sir qilib, hujayralarni shikastlaydi. natijada: • hujayralar lizosomal fermentlarini chiqaradi → mahalliy zarar kuchayadi • yallig‘lanish mediatorlari ajraladi → keyingi bosqichlarni qo‘zg‘aydi yallig’lanish ii. eksudatsiya fazasi—vaskulyar reaksiyalar bosqichi (exsudatio – lat. “chiqish”) bu bosqichda qon tomirlarida muhim o‘zgarishlar sodir bo‘ladi: • vazodilatatsiya (qon tomirlarning kengayishi): gistamin va prostaglandinlar (pgi₂, pge₂) ta’sirida tomirlar kengayadi natijada …

2 / 28

“ko‘payish”) agar organizm yallig‘lanish sababini bartaraf qilsa, regeneratsiya jarayoni boshlanadi: • fibroblastlar faollashadi → kollagen sintezlanadi • angiogenez (yangi qon tomirlar shakllanishi) boshlanadi • epitelizatsiya orqali shikastlangan to‘qima tiklanadi yallig‘lanishning asosiy belgilari: 1. rubor (qizarish) – vazodilatatsiya natijasida 2. calor (isitma) – prostaglandinlar ta’sirida termoregulyatsiya markazi faollashishi 3. dolor (og‘riq) – bradikinin va prostaglandinlar neyronlarga ta’siri natijasida 4. tumor (shish) – suyuqlik va hujayralarning to‘qimalarga o‘tishi sababli 5. functio laesa (funksiya yo‘qolishi) – shish va og‘riq natijasida funksiyaning buzilishi fosfolipidlar arahidon kislotasi siklooksigenaza (cox)lipooksigenaza (lox) fosfolipaza a2 prostaglandinlar va tromboksanlar leykotrienlar fosfolipaza a2 (pla2) yalligʻlanish jarayonida muhim rol o'ynaydi. uning asosiy vazifasi hujayra membranasidagi fosfolipidlarni parchalash orqali yalligʻlanish mediatorlarini ishlab chiqarishni boshlashdir. pla2 ning yalligʻlanishdagi ishtiroki quyidagicha: 1. arahidon kislotasini ajratish: • pla2 hujayra membranasidagi fosfolipidlardan arahidon kislotasini ajratib chiqaradi. • arahidon kislota — yalligʻlanishning boshlangʻich materiali hisoblanadi. 2. arahidon kislotasi metabolizmi: arahidon kislotasi ikki asosiy yoʻnalishda metabolizmga uchraydi: • …

3 / 28

jayralarning yalligʻlanish joyiga ko'chishini rag‘batlantiradi. 4. pla2 ning yalligʻlanish kasalliklaridagi o'rni: • ko'plab yalligʻlanish kasalliklari (masalan, artrit, astma, psoriaz) pla2 faolligining oshishi bilan bog'liq. shu sababli, pla2 ning faolligini pasaytiruvchi dori vositalari yalligʻlanishni kamaytirishga yordam beradi. yalligʻlanishga qarshi vositalar nosteroid yalligʻlanishga qarshi vositalar steroid yalligʻlanishga qarshi vositalar bazis yallig’lanishga qarshi vositalar (antirevmatik dorilar) yallig’lanishga qarshi vositalar klassifikatsiyasi • kimyoviy tuzilishi • ishlash mexanizmi • klinik qo‘llanishiga ko’ra: steroid va nosteroid (nsaid) yallig’lanishga qarshi vositalarga bo’linadi. 1. steroid yallig‘lanishga qarshi dorilar (glukokortikosteroidlar) steroid skeletga ega, lipofillik yuqori yadro retseptorlari orqali ishlaydi sitokinlar, prostaglandinlar, leykotriyenlar va boshqa yallig‘lanish mediatorlarini kamaytiradi. masalan: prednizolon, deksametazon. 2. nosteroid yallig‘lanishga qarshi dorilar (nsaid – non-steroidal anti-inflammatory drugs) ular steroid tuzilishga ega emas; strukturalari turli xil. prostaglandinlar sintezini kamaytiradi. bu esa og‘riq, shish va isitmani kamaytiradi. masalan: ibuprofen, diklofenak, naproksen. • nsaidlar yallig‘lanish va og‘riqni davolashda asosiy dorilar. • tarixi qadimgi misr va gretsiyaga borib taqaladi, tol …

4 / 28

lari yordamida amalga oshiriladi. • ikki asosiy sog turi mavjud: sog -1 va sog -2. prostaglandinlar (pgs) yallig‘lanish jarayonining muhim qo‘zg‘atuvchilari bo‘lib, og‘riq va isitmani yuzaga keltiradi. ammo sog‘lom to‘qimalarda ular keng qamrovli, “normal fiziologik funksiyalari” deb ataladigan, hujayraning normal ishlashiga zarur bo‘lgan ko‘plab vazifalarni bajaradi. pglar vazifalari: • yallig‘lanishda: og‘riq, isitma, shish. • sog‘lom to‘qimalarda: hujayra bo‘linishi, termoregulyatsiya, qon ivishi, yurak-qon tomir faoliyati, ishtaha, oshqozon shilliq qavatini himoya qilish, silliq mushak qisqarishi, og‘riq mexanizmi. 2. sog fermentlari: • sog -1: ushbu ferment ko‘plab normal fiziologik jarayonlarda ishtirok etadi, masalan, oshqozon-ichak trakti shilliq qavatini himoya. • sog -2: bu ferment yalligʻlanish jarayonida ko‘proq faollashadi va yalligʻlanish, ogʻriq va isitma kabi simptomlarning rivojlanishiga yordam beradi. pg—og’riq va yallig’lanishda shikastlangan to‘qimalarda fosfolipaza a2 va cox-2 darajasi tezda oshadi, natijada prostaglandinlar ishlab chiqarilishi keskin ko‘payadi. yallig‘lanishda ishlab chiqariladigan asosiy prostaglandin — pge2 bo‘lib, u qon tomirlarni kengaytiradi, ularning o‘tkazuvchanligini oshiradi va og‘riq retseptorlarini …

5 / 28

arning ko‘payishini to‘xtatadi va himoya hujayralari (masalan, fagotsitlar) faoliyatini kuchaytiradi. pirogenlarning asosiy qismi mikroblardan kelib chiqadi (bakterial toksinlar, bakteriya devoridagi lipopolisaxarid – lps). shuningdek, ba’zi shikastlangan to‘qima mahsulotlari va yallig‘lanish mediatorlari, masalan interleykin-6, endogen pirogen sifatida ta’sir ko‘rsatadi. pirogenlar gipotalamusda cox-2 orqali pge2 sintezini oshiradi va bu asosiy hodisa hisoblanadi: u gipotalamus “termostati”ni yuqori darajaga sozlaydi va natijada isitma paydo bo‘ladi. nsaidlar isitmani pasaytiradi, chunki ular pirogenlar sababli oshgan pge2 ishlab chiqarilishini bloklaydi va gipotalamus termostati normal darajada qoladi. qon ivishi qon ivishida muhim vazifasini ikkita prostaglandin bajaradi: pgi₂ (prostatsiklin) va txa₂ (tromboksan a₂). • pgi₂ sog‘lom qon tomir endoteliyida cox-1 va cox-2 orqali hosil bo‘ladi. u qon tomirlarni kengaytiradi va trombotsitlarni ingibitsiya qiladi, ya’ni antikoagulyant ta’sir ko‘rsatib, qonni suyuq holatda saqlaydi. • txa₂ esa trombotsitlarda cox-1 orqali hosil bo‘ladi. u trombotsitlarni faollashtiradi va qon tomirlarni toraytiradi, natijada qon ivishiga moyillik ortadi. sog‘lom, shikastlanmagan tomir tizimida pgi₂ va txa₂ o‘rtasidagi …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yallig'lanishga qarshi"

yallig’lanishga qarshi nosteroid vositalar farmakologiya yo’ldoshev muhammadqodir a’zamjon asqaraliyev yallig‘lanish – organizmning har qanday zarar yetkazuvchi omil (infeksiya, shikastlanish, kimyoviy moddalar, autoimmun reaksiyalar) ga qarshi rivojlanadigan murakkab biologik javobidir. yallig‘lanish sabablari (etiologiyasi) • biologik omillar: bakteriyalar, viruslar, zamburug‘lar, parazitlar • fizik omillar: issiqlik, sovuq, nurlanish, mexanik shikastlanish • kimyoviy omillar: kislotalar, zaharlar, dorilar • autoimmun omillar: immun tizimining o‘z to‘qimalariga qarshi noto‘g‘ri javobi • allergik reaktsiyalar: ige vositachiligidagi immun javob yallig‘lanish bosqichlari (fazalari) yallig‘lanish 3 asosiy bosqichdan iborat: i. alteratsiya fazasi—o‘zgarishlar bosqichi (alteratio – lat. “o‘zga...

This file contains 28 pages in PDF format (1.8 MB). To download "yallig'lanishga qarshi", click the Telegram button on the left.

Tags: yallig'lanishga qarshi PDF 28 pages Free download Telegram