uyg'onish

PPTX 39 pages 6.3 MB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.3 MB

File type PPTX

Pages 39

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

prezentatsiya powerpoint ma'ruzachi: zoologiya kafedrasi katta o'qituvchisi raxmatullaev b.a. termiz – 2022 mavzu: “uyg'onish” davridan boshlab tabiat fanlari taraqqiyoti termiz davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti zoologiya kafedrasi r e j a 1. k. linneying sistemasi va dunyoqarashi 2. epigenez va preformizm oqimlari 3. transformizm g'oyalarining raydo bo'lishi 4. xviii asr frantsuz filosof materialistlarining evolyutsion qarashlari 5. j. kyuvening solishtirma anatomiya va paleontologiya sohasidagi ishlari 6. sent-iler bilan kyuve o'rtasidagi munozara kim o'zini osmon tutsa, er bo'lajak, o'zini er bilganlar esa osmon bo'lajak lukretsiy tit kar takrorlash uchun savollar 1. retentsiya bu … 2. enurez bu… 3. evribiontlar bu… 4. inkvizatsiya bu ... 5. metofizika bu ... 6. atomistik nazariya asoschisi kim ... 7. milet va efes maktabi asoschilari kimlar ... 8. neyston bu ... 9. reofil bu ... 10. limnofil bu... 11. gidrofillar va gigrofillar bu... 12. urbofillar bu... 13. mezofillar bu... 14. kserofillar bu... 15. urbofoblar bu... f. engels …

2 / 39

rnan magellan er sharini birinchi marta aylanib chiqdi. 1770-1771 yillarda ingliz olimi djeyms kuk avstraliyani kashf etdi. shu tariqa dunyoning hozirgi zamon kartasi yaratildi. djeyms kuk xv-xviii asrlarda geografiya, fizika, matematika, astronomiya, kartografiya fanlar rivojlandi. polyak olimi nikolay kopernik er o'z o'qi atrofida va boshqa planetalar atrofidan aylanib turishini isbotladi va geliotsentrik nazariyasiga asos soldi. rim papasi kopernik nazariyasini dinga qarshi deb, bu nazariyaga ishonuvchilarni quvg'in ostiga olishini aytdi. shunga qaramay italiya olimi jordano bruno (1548-1600) kopernik ta'limotini rivojlantirib, koinot bir necha sistemadan iboratligini aytdi. ana shu fikrlar uchun inkvizitsiya sudi tomonidan bruno gulxanda yoqib yuborildi, o'ldirildi. xvii-asrda mikroskopning kashf etilish juda ko'plab ko'zga ko'rinmas jonzotlarni o'rganishga, ayrim noto'g'ri fikrlarni isbotlashga imkon berdi. bu biologiya fanlari sohasidagi juda katta yutuq edi. f. engels uyg'onish davridagi tabiat xaqidagi fikrlarni xarakterlab “...bu davr uchun xarakterli bo'lgan narsa tabiatni o'zgarmasligi to'g'risidagi tasavvurlardan iborat. bu qarashlariga ko'ra tabiat qanday yaratilgan bo'lsa, shundayligicha o'zgarmasdan qoladi” …

3 / 39

ga bo'lgan. u o'z ilmiy faoliyatida hamma tushuna oladigan sistema yaratishga intildi. linney sistematikasida binar nomenklaturani, ya'ni hayvon va o'simliklarni qo'sh nom bilan atashni joriy etdi. masalan: fasciola hepatica, f. gigantia, f. inglica. bunda fasciola avlodni, hepatica turni nomini bildiradi. linney o'simliklarni 24 sinfga bo'lgan. u gulli o'simliklarni sistemaga solishga generativ organlarni asos qilib oldi. 13 ta sinfga changchilarni soniga qarab ajratdi. 14-15 sinflar changchilarni uzunligi, 16-20 sinflar changchilarni o'zaro qo'shilganligi, 21-23 sinflar o'simlik gul uyalari, 24-sinf yashirin nikohlilar deb atadi. bunday ayrim belgiga qarash sistemaga solish bu hech qachon tabiiy sistema bo'la olmaydi. masalan: sabzi bilan smorodina 5 ta changchisi bo'lganligi uchun 5 sinfga kiritilgan. hozirgi sistematika bo'yicha sabzi soyabonguldoshlar, smorodina esa toshyorardoshlar oilasiga kiradi. linney hayvonlarni ham sistemaga soldi. bunda u hayvonlarni qon aylanish va nafas olish sistemalarini asos qilib oldi: u barcha hayvonlarni 6 ta sinfga bo'ldi. sut emizuvchilar, qushlar, amfibiyalar (sudralib yuruvchilar va amfibiyalar), baliqlar, hasharotlar, …

4 / 39

enklaturani birinchi bo'lib joriy etdi. linney hayotining so'ngi yillarida o'zi to'plagan ko'plab materiallar asosida tur ichida o'zgarish bo'lishini tur iqlim, tuproq, shamol, ozuqa va boshqa faktorlar ta'sirida paydo bo'lishi qayd qilingan. “tabiat sistemasi” asarining 10-nashridan boshlab “bir avlodga kiruvchi turlar dastlab bir tur bo'lgan, keyinchalik ular chatishib, duragaylar berish orqali ko'paygan bo'lishi mumkin” deydi. u 4 ta turni o'zaro o'xshashligini ta'kidlab “..............ular bir vaqtlar yagona turdan kelib chiqqan bo'lishi mumkin” deb tahmin qiladi. xulosa qilib aytganda, k.linney tabiat fanlari rivojlanishiga katta hissa qo'shdi. agar a. navoiy turk tilida asarlar yozib turkiy xalqlarni bir qalam qilgan bo'lsa, k.linney binar nomenklatura va sistematik kategoryalarni biologiya fanlarida qo'llab butun dunyo biologlarini bir qalam qildi va bir tilda so'zlashadigan qildi. epigenez va preformizm oqimlari epigenez- (epi- keyin, genez- rivojlanish) organizmlarning murtakdan asta-sekin yangi shakl o'zgarishlar natijasida rivojlanishi to'g'risidagi ta'limot. «epigenez» terminini ingliz vrachi va fiziologi u. garvey taklif etgan (1651). epigenez organizmlar tuzilishi xususiyatlarning …

5 / 39

ifatida ta'rifladi. golland olimi svammerdam xvii-asrda hasharotlar metoformozini o'rgandi va preformizmni yoqlab chiqdi. preformistlar ham 2 guruhga bo'linadi. 1. ba'zi preformistlar tayyor organizmlar spermatozoidda bo'ladi, deydilar. bular anemalkulistlar deyiladi. 2. ba'zilari tayyor organizmlar tuxum hujayrada bo'ladi, deydilar. bular ovistlar deyiladi. xvii-asrga kelib performizm oqim tarafdorlari “joylanish nazariyasi”ni ishlab chiqdilar. bu nazariyaga muvofiq, dastlabki urg'ochi individlar avlodi “joylab” qo'yiladi. shvetsariyalik tabiatshunoslik sharl bonne (1720-1793) o'lik va tirik tabiatni o'ziga birlashtirgan “mavjudotlar narvoni”ni tuzdi. bunda anorganik olam organik olam bilan almashinadi. bonne fikricha, har qanday sistematik kategoriya shartli bo'lib, tabiatda faqat individlar bor, xolos. u ovistlar fikrini rivojlantirib, organik formalarning emrioni xudo tomonidan tuxum hujayrada qavat-qavat qilib yaratilgan, degan fikrni aytadi. u “joylanish nazariyasi”ni isbotlash uchun o'zi kuzatgan partenogenez hodisani misol sifatida ko'rsatadi. xvii-asrda yashagan nemis olimi galler momo havo tuxumdonida 200 milyardga yaqin embrion xudo tomonidan joylashtirilganligini aytadi. . m.v.lomonosov (1711-1765) yirik entsiklopedist olim hisoblanadi. u fizika, ximiya, geologiya, astronomiya, botanika …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "uyg'onish"

prezentatsiya powerpoint ma'ruzachi: zoologiya kafedrasi katta o'qituvchisi raxmatullaev b.a. termiz – 2022 mavzu: “uyg'onish” davridan boshlab tabiat fanlari taraqqiyoti termiz davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti zoologiya kafedrasi r e j a 1. k. linneying sistemasi va dunyoqarashi 2. epigenez va preformizm oqimlari 3. transformizm g'oyalarining raydo bo'lishi 4. xviii asr frantsuz filosof materialistlarining evolyutsion qarashlari 5. j. kyuvening solishtirma anatomiya va paleontologiya sohasidagi ishlari 6. sent-iler bilan kyuve o'rtasidagi munozara kim o'zini osmon tutsa, er bo'lajak, o'zini er bilganlar esa osmon bo'lajak lukretsiy tit kar takrorlash uchun savollar 1. retentsiya bu … 2. enurez bu… 3. evribiontlar bu… 4. inkvizatsiya bu ... 5. metofizika bu ... 6. atomistik naza...

This file contains 39 pages in PPTX format (6.3 MB). To download "uyg'onish", click the Telegram button on the left.

Tags: uyg'onish PPTX 39 pages Free download Telegram