indentifikasiya va autentifikasiya

DOCX 13 pages 31.3 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 31.3 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

indentifikasiya va autentifikasiya 6.1. asosiy tushunchalar va turkumlanishi kompyuter tizimida ro’yxatga olingan har bir subyekt (foydalanuvchi yoki foydalanuvchi nomidan xarakatlanuvchi jarayon) bilan uni bir ma’noda indentifikasiyalovchi axborot bog’lik. bu ushbu subyektga nom beruvchi son yoki simvollar satri bo’lishi mumkin. bu axborot subyekt indentifikatori deb yuritiladi. agar foydalanuvchi tarmoqda ro’yxatga olingan indentifikatorga ega bo’lsa u legal (qonuniy), aks xolda legal bo’lmagan (noqonuniy) foydalanuvchi hisoblanadi. kompyuter resurslaridan foydalanishdan avval foydalanuvchi kompyuter tizimining identifikasiya va autentifikasiya jarayonidan o’tishi lozim. identifikasiya (identification) - foydalanuvchini uning identifikatori (nomi) bo’yicha aniqlash jarayoni. bu foydalanuvchi tarmoqdan foydalanishga uringanida birinchi galda bajariladigan funksiyadir. foydalanuvchi tizimga uning so’rovi bo’yicha o’zining identifikatorini bildiradi, tizim esa uzining ma’lumotlar bazasida uning borligini tekshiradi. autentifikasiya (authentication) - ma’lum qilingan foydalanuvchi, jarayon yoki qurilmaning haqiqiy ekanligini tekshirish muolajasi. bu tekshirish foydalanuvchi (jarayon yoki qurilma) haqiqatan aynan o’zi ekanligiga ishonch hosil qilishiga imkon beradi. autentifikasiya o’tkazishda tekshiruvchi taraf tekshiriluvchi tarafning haqiqiy ekanligiga ishonch xosil qilishi …

2 / 13

sh boshlanadi. avtorizasiya (authorization) - subektga tizimda ma’lum vakolat va resurslarni berish muolajasi, ya’ni avtorizasiya subyekt harakati doirasini va u foydalanadigan resurslarni belgilaydi. agar tizim avtorizasiyalangan shaxsni avtorizasiyalanmagan shaxsdan ishonchli ajrata olmasa bu tizimda axborotning konfidensialligi va yahlitligi buzilishi mumkin. autentifikasiya va avtorizasiya muolajalari bilan foydalanuvchi xarakatini ma’murlash muolajasi uzviy bog’langan. ma’murlash (accounting) - foydalanuvchining tarmoqdagi harakatini, shu jumladan, uning resurslardan foydalanishga urinishini qayd etish. ushbu hisobot axboroti xavfsizlik nuqtai nazaridan tarmoqdagi xavfsizlik hodisalarini oshkor qilish, taxlillash va ularga mos reaksiya ko’rsatish uchun juda muximdir. ma’lumotlarni uzatish kanallarini himoyalashda subyektlarning o’zaro autentifikasiyasi, ya’ni aloqa kanallari orqali bog’lanadigan subyektlar haqiqiyligining o’zaro tasdig’i bajarilishi shart. haqiqiylikning tasdig’i odatda seans boshida, abonentlarning bir-biriga ulanish jarayonida amalga oshiriladi. "ulash" atamasi orqali tarmoqning ikkita subyekti o’rtasida mantiqiy bog’lanish tushuniladi. ushbu muolajaning maqsadi - ulash qonuniy subyekt bilan amalga oshirilganligiga va barcha axborot muljallangan manzilga borishligiga ishonchni ta’minlashdir. o’zining haqiqiyligining tasdiqlash uchun subyekt tizimga turli asoslarni …

3 / 13

rik xarakteristikalariga (ovozlar, ko’zining rangdor pardasi va tur pardasi, barmok izlari, kaft geometriyasi va x.) asoslangan usullarni oladi. bu kategoriyada kriptografik usullar va vositalar ishlatilmaydi. biometrik xarakteristikalar binodan yoki qandaydir texnikadan foydalanishni nazoratlashda ishlatiladi. parol - foydalanuvchi xamda uning axborot almashinuvidagi sherigi biladigan narsa. o’zaro autentifikasiya uchun foydalanuvchi va uning sherigi urtasida parol almashinishi mumkin. plastik karta va smart-karta egasini autentifikasiyasida shaxsiy identifikasiya nomeri pin sinalgan usul hisoblanadi. pin - kodning maxfiy kiymati faqat karta egasiga ma’lum bo’lishi shart. dinamik - (bir martalik) parol - bir marta ishlatilganidan so’ng boshqa umuman ishlatilmaydigan parol. amalda odatda doimiy parolga yoki tayanch iboroga asoslanuvchi muntazam uzgarib turuvchi kiymat ishlatiladi. "surov-javob" tizimi - taraflarning biri noyob va oldindan bilib bo’lmaydigan "surov" qiymatini ikkinchi tarafga jo’natish orqali autentifikasiyani boshlab beradi, ikkinchi taraf esa so’rov va sir yordamida xisoblangan javobni junatadi. ikkala tarafga bitta sir ma’lum bulgani sababli, birinchi taraf ikkinchi taraf javobini tugriligini tekshirishi mumkin. …

4 / 13

autentifikasiya; · kriptografik usullar va vositalar asosidagi katiy autentifikasiya; · nullik bilim bilan isbotlash xususiyatiga ega bulgan autentifikasiya jarayonlari (protokollari); · foydalanuvchilarni biometrik autentifikasiyasi. xavfsizlik nuktai nazaridan yukorida keltirilganlarning xar biri uziga xos masalalarni yechishga imkon beradi. shu sababli autentifikasiya jarayonlari va protokollari amalda faol ishlatiladi. shu bilan bir katorda ta’kidlash lozimki, nullik bilim bilan isbotlash xususiyatiga ega bulgan autentifikasiyaga kizikish amaliy xarakterga nisbatan kuprok nazariy xarakterga ega. balkim, yakin kelajakda ulardan axborot almashinuvini ximoyalashda faol foydalanishlari mumkin. autentifikasiya protokollariga buladigan asosiy xujumlar kuyidagilar: · maskarad (impersonation). foydalanuvchi uzini boshka shaxs deb kursatishga urinib, u shaxs tarafidan xarakatlarning imkoniyatlariga va imtiyozlariga ega bulishni muljallaydi; · autentifikasiya almashinuvi tarafini almashtirib suyish (interleaving attack). niyati buzuk odam ushbu xujum mobaynida ikki taraf orasidagi autenfikasion almashinish jarayonida trafikni modifikasiya- lash niyatida katnashadi. almashtirib kuyishning kuyidagi xili mavjud: ikkita foydalanuvchi urtasidagi autentifikasiya muvaffakiyatli utib, ulanish urnatilganidan sung buzgunchi foydalanuvchilardan birini chikarib tashlab, uning nomidan …

5 / 13

axborotni olishga urinadi. yukorida keltirilgan xujumlarni bartaraf qilish uchun autentifikasiya protokollarini kurishda kuyidagi usullardan foydalaniladi: · "surov-javob", vakt belgilari, tasodifiy sonlar, indentifikatorlar, rakamli imzolar kabi mexanizmlardan foydalanish; · autentifikasiya natijasini foydalanuvchilarning tizim doirasidagi keyingi xarakatlariga boglash. bunday misol yondashishga tarikasida autentifikasiya jarayonida foydalanuvchilarning keyinga uzaro alokalarida ishlatiluvchi maxfiy seans kalitlarini almashishni kursatish mumkin; · alokaning urnatilgan seansi doirasida autentifikasiya muolajasini vakti-vakti bilan bajarib turish va x. "surov-javob" mexanizmi kuyidagicha. agar foydalanuvchi a foydalanuvchi v dan oladigan xabari yolgon emasligiga ishonch xosil qilishni istasa, u foydalanuvchi v uchun yuboradigan xabarga oldindan bilib bulmaydigan element - x surovini (masalan, kandaydir tasodifiy sonni) kushadi. foydalanuvchi v javob berishda bu amal ustida ma’lum amalni (masalan, kandaydir f(x) funksiyani xisoblash) bajarishi lozim. buni oldindan bajarib bulmaydi, chunki surovda kanday tasodifiy son x kelishi foydalanuvchi v ga ma’lum emas. foydalanuvchi v xarakati natijasini olgan foydalanuvchi a foydalanuvchi v ning haqiqiy ekanligiga ishonch xosil qilishi mumkin. ushbu …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "indentifikasiya va autentifikasiya"

indentifikasiya va autentifikasiya 6.1. asosiy tushunchalar va turkumlanishi kompyuter tizimida ro’yxatga olingan har bir subyekt (foydalanuvchi yoki foydalanuvchi nomidan xarakatlanuvchi jarayon) bilan uni bir ma’noda indentifikasiyalovchi axborot bog’lik. bu ushbu subyektga nom beruvchi son yoki simvollar satri bo’lishi mumkin. bu axborot subyekt indentifikatori deb yuritiladi. agar foydalanuvchi tarmoqda ro’yxatga olingan indentifikatorga ega bo’lsa u legal (qonuniy), aks xolda legal bo’lmagan (noqonuniy) foydalanuvchi hisoblanadi. kompyuter resurslaridan foydalanishdan avval foydalanuvchi kompyuter tizimining identifikasiya va autentifikasiya jarayonidan o’tishi lozim. identifikasiya (identification) - foydalanuvchini uning identifikatori (nomi) bo’yicha aniqlash jarayoni. bu foydalanu...

This file contains 13 pages in DOCX format (31.3 KB). To download "indentifikasiya va autentifikasiya", click the Telegram button on the left.

Tags: indentifikasiya va autentifikas… DOCX 13 pages Free download Telegram