atmosfera, uning tarkibi va tuzulishi

PPTX 20 pages 4.4 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.4 MB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

prezentatsiya powerpoint mavzu: atmosfera, uning tarkibi va tuzulishi reja: atmosfera tushunchasi. atmosferaning tarkibi. atmosfera qatlamlari. havo harorati va dinamikasi. ma’ruzachi: i.k.mirzaxmedov atmosfera tushunchasi atmosfera so'zi 17-asr olimlari tomonidan yunoncha tildan olingan bo'lib (“atmos” - bug', sfera - qobiq, shar) ya'ni havo qobig'i degan ma'noni anglatib, biosferada hayot mavjudligini ta'minlovchi asosiy manbalardan biridir. atmosferaning yuqori chegarasi qilib shartli ravishda 3000 km. balandlik qabul qilingan, chunki bu balandlikda atmosfera havosining zichligi sayyoralararo bo`shliq havosi zichligiga tenglashadi. yerdan baland ko`tarilgan sari havoning zichligi ya'ni uning bosimi kamaya boshlaydi, buni inson organizmi yaqqol sezadi. atmosfera bo‘lmaganida yer yuzi kunduzi +120°c gacha qizib, tunda esa - 180° -200° c gacha sovib ketar edi. atmosfera tarkibini shakllanishida uchta bosqich ajratiladi: 1) yerning dastlabki atmosferasi suv bug’lari, vodorod ammiak va vodorod sulfatidan iborat bo’lgan. suv bug’lari quyoshning ultrabinafsha nurlari ta’sirida vodorod bilan kislorodga parchalanib turgan bo’lsa ham, u vaqtdagi atmosferada erkin kislorod bo’lmagan. erkin kislorod ammiak oksidlanib, …

2 / 20

anib qolishida tirik mavjudotlar muhim o’rin tutgan. sfera nomi sferaning o’rtacha balandligi o’tish qatlami va uning balandligi, km vertikal bo’yicha haroratning o’rtacha taqsimlanishi. troposfera yer sirtidan tropopauzagacha tropopauza: qutblarda 8 - 10; o'rta kengliklarda 10 - 12; tropiklarda 16 - 18. har 1 km balandlikda o’rtacha 6.5 c ga pasayadi. statosfera tropopauzadan 50 - 55 km balandlikkacha stratopauza: 50 - 55 km qatlamda stratopauzada 2.5 c dan 12 c gacha yetadi. mezosfera stratopauzadan 80 - 85 km mezopauza: 80 - 85 km qatlamda har 1 km balandlikda 3 - 4 c ga pasayadi. termosfera 80 - 85 km dan yuqori. ? muttasil ortib boradi va 120 km da 60 c gacha, 150 km da esa 700 c gacha yetadi ekzosfera 800 - 1000 dan baland ? balandlik ortishi bilan harorat ortadi. atmosfera qatlamlari troposfera troposfera (yunoncha tropos - o`zgarish, sfera - shar) - atmosferaning yer yuzasiga yaqin eng quyi qismi. …

3 / 20

nvektiv oqimlar deb ataladi. konvektiv oqimlarining yo’nalishi (yuqori va past), ularning kechish sur’ati esa vaqt va makonda ancha tez o’zgarib turadi. natijada yer yuzasi yaqinida murakkab va o’zgarib turadigan barik tizim, ya’ni yuqori va past bosim hududlari vujudga keladi. obhavo va iqlimni vujudga keltiradigan barcha jarayonlar shu yerda sodir bo’ladi. tropopuaza troposfera bilan stratosfera oralig’ida joylashgan. qalinligi 1 km atrofida. havoning konvektiv oqimlari tropopauzadan yuqoriga ko’tarilmaydi. tropopuaza mo’’tadil mintaqada 8 km balandlikdan o’tadi, ekvator ustida esa 16-18 km yuqorida joylashadi. uning balalandligi fasllar bo’yicha o’zgarib turadi. yozda qishdagidan balandroq, siklonlarda pastroq, antitsiklonlarda balandroq bo’ladi. tropopuaza bir xil havo massalari ustida aniq namoyon bo’ladi. havo frontlari ustida esa bir tomonga oqqan va bo’lingan bo’ladi. tropopauzada keyin stratosfera boshlanadi. stratosferada harorat yana sekin ko’tariladi va deyarli 50 km balandlikda 0°c ga yetadi. ushbu zona tarkibida zararli ultrabinafsha nurlariga qarshi filtr sifatida xizmat qiluvchi ozon (o3) saqlaydi. stratosfera stratosfera – (yunoncha stratum – …

4 / 20

ida ayniqsa quyosh nuri tarkibidagi ultrabinafsha nurlarini ko`proq tutib qoladi va yerga uni me'yoriy miqdorda o`tkazadi. ultrabinafsha nurining me'yorda bo`lishi tiriklik uchun muhim hisoblanadi: uning yerga ko`p tushishi terini kuydirib, teri – rak kasalliklarini keltirib chiqaradi, yetarli bo`lmasligi esa turli xildagi kasallik tarqatuvchi mikroorganizmlarning ko`payishiga sharoit yaratadi. ozon (qadimgi yunon tilidan ὄζω – hidli). u zaharli gazdir, o’tkir hidga ega. ozon qatlami yer yuzidagi barcha hayot uchun juda muhim rol o'ynaydi. uning yordamida barcha tirik mavjudotlarga zarar yetkazadigan ultrabinafsha nurlar yer yuzasiga yetib bormaydi. agar biz yer yuzidagi barcha ozonlarni to'plasak, uning qalinligi faqatgina 0,25 sm bo'ladi. osmon deyarli qora bo’lib, sababi esa havo tarkibidagi gazlarning molekulalari ko'k va binafsha nurlar tarqalib, osmonni ko'k rangga aylantiradi. shuning uchun yer yuzasidan ko'k osmonni ko'ramiz. ozon qatlamini kashf etilganiga 181 yil bo’ldi. birinchi marta 1840 yilda kashf etilgan, 1786 yilda gollandiyalik olim martin van marum elektr mashinalarida ishlayotgan vaqtida elektrlashtirilgan havo hidni …

5 / 20

uq qatlamda rang-barang tusdagi bulutlar vujudga keladi. yanada yuqori balandlikda – stratopauzada harorat yana pasayadi, keyingi qatlam – mezosferada -80°c (-120) gacha tushib ketadi. yangi burilish mezopauzada taxminan 80 km balandlikda sodir bo’ladi va bizni yana issiq termosferaga olib chiqadi. atmosfera qatlamlari ichida eng muhimi troposfera bo’lib, unda iqlim va ob-havo hodisalari sodir bo’ladi. mezosfera va termosfera mezosfera va termosfera - (yunoncha mesos – o‘rta va therme - issiq) atmosferaning yuqori qatlamlari hisoblanadi. bu qatlamlarda havo juda siyrak va koinotdan keladigan nurlar ta'sirida elektr tokini yaxshi o‘tkazadigan bo‘lib qolgan. qutb yog‘dulari, «yulduz uchishi» hodisalari shu qatlamlarda ro‘y beradi. mezosferadagi harorat -130 darajaga etadi. mezosferadagi gazlar zichligi past bo’lib, kislorod, karbonat angidrid va azotdan tashkil topgan va ularning nisbati troposfera gazlari bilan deyarli bir xil. ikki qatlamning asosiy farqi shundaki, o'rta qavatdagi havo zichligi past, suv bug'lari past, ozon miqdori yuqori. ekzosfera atmosferaning eng siyrak tashqi qatlami. ushbu qavat atmosfera molekulalarini …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atmosfera, uning tarkibi va tuzulishi"

prezentatsiya powerpoint mavzu: atmosfera, uning tarkibi va tuzulishi reja: atmosfera tushunchasi. atmosferaning tarkibi. atmosfera qatlamlari. havo harorati va dinamikasi. ma’ruzachi: i.k.mirzaxmedov atmosfera tushunchasi atmosfera so'zi 17-asr olimlari tomonidan yunoncha tildan olingan bo'lib (“atmos” - bug', sfera - qobiq, shar) ya'ni havo qobig'i degan ma'noni anglatib, biosferada hayot mavjudligini ta'minlovchi asosiy manbalardan biridir. atmosferaning yuqori chegarasi qilib shartli ravishda 3000 km. balandlik qabul qilingan, chunki bu balandlikda atmosfera havosining zichligi sayyoralararo bo`shliq havosi zichligiga tenglashadi. yerdan baland ko`tarilgan sari havoning zichligi ya'ni uning bosimi kamaya boshlaydi, buni inson organizmi yaqqol sezadi. atmosfera bo‘lmaganida yer yuzi kun...

This file contains 20 pages in PPTX format (4.4 MB). To download "atmosfera, uning tarkibi va tuzulishi", click the Telegram button on the left.

Tags: atmosfera, uning tarkibi va tuz… PPTX 20 pages Free download Telegram