полимерлар тўғрисидаги умумий тушунчалар

DOCX 41.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1699433717.docx ( ) ( ) [ ] ( ) ( ) ( ) [ ] ( ) 2 3 2 2 3 2 3 3 2 3 2 2 3 2 3 3 ch ch c ch ch c ch c ch ch c ch ch c ch c ch n n = ® + ( ) 3 4 3 5 2 , ticl ticl h c al ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) [ ] n o ch nhcoo ch conh oh ch nhcoo ch oconh ch ho oh ch ho c n ch n c oh ch ho - - ® ® + = = + 4 2 6 2 4 2 6 2 4 2 4 2 0 6 2 0 4 2 ( ) ( ) ( ) ( ) o h coon ch conh ch …
2
саноатда табиий кмб ни кимёвий модификациялаб ишлаб чиқариш ўзлаштирилди. тахминан 80 йиллар илгари биринчи синтетик кмб ишлаб чиқарувчи корхоналар пайдо бўлди. ҳозирги вақтда синтетик юқори молекуляр бирикмалар (скмб) пластмасса, каучук, тола, плёнка, лак ва бошқалар шу қадар муҳим аҳамиятга эга бўлиб қолдики, уларсиз хўжаликнинг бирор тармоғи ҳам ривожлана олмайди. дунёда кмб рангли металларга нисбатан миқдор жиҳатдан ҳам, сифат жиҳатдан ҳам кўп ишлаб чиқарилмоқда ва ўсиш суръати давом этмоқда. кмб ишлаб чиқаришнинг бундай тез суръатларда ўсишига сабаб, унда кўпгина: эластиклик, қаттиқлик, мустаҳкамлик, тиниқлик ёки тиниқмаслик, енгиллик кимёвий мустаҳкамлик, иссиқликка чидамлилик ва бошқа ажойиб хоссаларнинг мужассам эканлигидадир. уларнинг айримлари кўпгина хоссалари билан табиий материаллардан устун туради. кмб ни ишлаб чиқариш жараёни ва улар асосида буюмлар тайёрлашни механизациялаш ва автоматлаштириш осон. шунинг учун ҳам улар автомобилсозлик, самолётсозлик, пароходсозликда, электротехника, радиоэлектроника, космонавтикада кимёвий, енгил, озиқ-овқат, тиббиёт ва саноатнинг бошқа кўпгина тармоқларида турли буюмларини тайёрлашда кенг кўламда ишлатилмоқда. юқори молекуляр бирикмаларнинг хоссалари, синфларга бўлиниши ва …
3
ириши ёки чиқиши амалда хосаларнинг ўзгаришига олиб келмайди. полимер макромолекуласида бир хил атомлар группаси –звенолар кўп марта такрорланади. макромолекуладаги звенолар (қисмлар) сони полимерланиш даражаси дейилади ва у “n” билан белгиланади. масалан, этиленнинг полимерланишида такрорланувчи звено бу –сн2 сн2 винилхлориднинг полимерланишида сн2 – снсi бутадиенда сн2- сн= сн- сн2 ва ҳоказо. полимернинг молкуляр массаси м, элементар звено моль массасининг, полимерланиш даражасига n, кўпайтмасига тенг: м=m*n полимерлар одатдаги бирикмалардан фарқ қилиб ҳар хил молекуляр массага эга бўлган молекулалардан ташкил топган (108-расм). шунинг учун уларнинг фақат ўртача молекуляр массасини ҳамда ўртача полимерланиш даражасини аниқлаш мумкин. полимерлар учун кўпгина умумий хоссалар хосдир. хоссалар молекуляр массаларнинг катталиги, физикавий ҳолати, фазовий тузилиши, макромолекуланинг жойлашуви кабилар билан аниқланади. полимерлар кўпинча қийин эрийди. молекуляр массасининг ортиши билан эрувчанлиги камайиб боради. уларнинг эритмалари ҳатто паст концентрацияда ҳам ёпишқоқ бўлади. улар учувчан эмас, аниқ суюқланиш температураси йўқ, қиздирилганда секинлик билан юмшаб қовушқоқ оқувчан ҳолатга ўтади. уларнинг кўпчилиги қиздирилганда юмшамай парчаланади. …
4
ир-бирига ўтмайдилар. шу сабабли, полимер катта температура оралиғида -2690с дан то парчаланиш температурасигача ўз эластиклигини йўқотмайди. қаттиқлигини эса полимер суюқлана бошланганча йўқотмайди. кристаллилик даражаси полимер маркомолекуласида ўринбосарларнинг фазовий жойлашиш тартибига боғлиқ. стереорегуляр полимерлар акактик полимерга нисбатан юмшаш температураси ва механик мустаҳкамлиги анча юқори бўлади. кристаллилик даражаси юқори бўлмаган полимерлар температурага қараб шишасимон, эластиклиги юқори ва ёпишқоқ оқувчан бўладилар. улар қиздирилганда механик хоссаларининг ўзгариши билан бир ҳолатдан бошқа ҳолатга ўтадилар (110-расм). бир ҳолатдан бошқа ҳолатга ўтиш чегараси полимернинг тузилиши ва макромолекуласининг катталиги билан белгиланади. юқори молекуляр бирикмаларнинг хоссалари, синфларга бўлиниши ва олиниши. уларнинг келиб чиқиши, асосий занжирнинг таркиби, макромолекуланинг тузилиши, олиниши, қайта ишлаш усуллари ва бошқаларга қараб амалга оширилади. келиб чиқишига қараб табиий ва синтетик полимерларга бўлинади. табиий полимерларга целлюлоза, крахмал, табиий ипак, табиий каучук ва бошқалар ҳамда кимёвий йўллар билан бошқа шаклга айлантирилган (модификацияланган) табиий полимерлар, масалан, нитроцеллюлоза, ацетилцеллюлоза киради синтетик полимерларга мономерлардан олинган: полипропилен, полистирол, полиэтилен, бутадиенли каучук, фенол …
5
ксанлар). агар асосий занжирда ва ён занжирларда ҳам углерод атоми бўлмаса анорганик полимерлар дейилади. ҳар қайси синфлар яна гомозанжирли ва гетерозанжирли полимерларга бўлинади. гомозанжирли полимерларда асосий занжир бир хил элемент атомларидан ташкил топган бўлади. гетероза занжирида эса асосий занжир турли элемент атомларидан ташкил топади. органик гомозанжирли полимерларга карбозанжирли полимерлар дейилади. уларда асосий занжир углерод атомидан иборат бўлади. масалан, полиэтилен, полинилхлорид, поливинил спирти кўпгина синтетик каучуклар ва бошқалар. гетерозанжирли полимерлар асосий занжирда углерод ва бошқа элементлар (азот, кислород, олтингугурт, фосфор ва ҳоказолар) сақлайди. масалан, полисахаридлар, полиамидлар, полиэфирлар, полиуретанлар ва бошқалар. макромолекулаларнинг тузилишига (геометрик шаклига) қараб чизиқсимон, тармоқланган ва тўрсимон полимерларга бўлинади. ўз навбатида тўрсимон полимерлар нарвонсимон, паркетсимон ва уч ўлчамли фазовий тузилишга эга полимерларга бўлинади (111-расм). чизиқсимон полимерларда макромолекуланинг узунлиги, унинг кўндаланг кесимидан юз ва минглаб марта катта бўлади. масалан: целлюлоза, табиий каучук, фиброин, казеин ва бошқалар. тармоқланган полимерларнинг макромолекулалари ён томондан шохчаланган кўринишга эга бўлади. мисол: крахмал, гликоген, шунингдек, синтетик …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "полимерлар тўғрисидаги умумий тушунчалар"

1699433717.docx ( ) ( ) [ ] ( ) ( ) ( ) [ ] ( ) 2 3 2 2 3 2 3 3 2 3 2 2 3 2 3 3 ch ch c ch ch c ch c ch ch c ch ch c ch c ch n n = ® + ( ) 3 4 3 5 2 , ticl ticl h c al ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) [ ] n o ch nhcoo ch conh oh ch nhcoo ch oconh ch ho oh ch ho c n ch n c oh ch ho - - ® ® + = = + 4 2 …

DOCX format, 41.0 KB. To download "полимерлар тўғрисидаги умумий тушунчалар", click the Telegram button on the left.