islom qadriyatlari va ma’rifatining hozirgi davrdagi ahamiyati

DOCX 16 pages 1.9 MB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.9 MB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

9-mavzu. islom qadriyatlari va ma’rifatining hozirgi davrdagi ahamiyati r e j a: 1. islom qadriyatlari. odamzodning yaratilganligi to‘grisidagi diniy (islomiy) ta`limot. 2. antropogenez – odamzodning tabiiy-biologik shakllanishi va rivojlanishi to‘g‘risidagi ta’limot sifatida. 1. odamzodning yaratilganligi to‘grisidagi diniy (islomiy) ta`limot arxeologiya tarix fanining ajralmas sohasi sifatida bevosita odamzodning turmush-tarzi, faoliyati, kashfiyotlari va ixtirolarining taraqqiyot bosqichlari masalalarini o‘rganadi. odamzodning paydo bo‘lishi va yer yuzida tarqalishi masalasi nafaqat ilm-fanning, balki, insoniyatning barcha tarixiy davrlarda diqqat markazida turgan azaliy va abadiy muammolaridan biri hisoblanadi. odamning qanday paydo bo‘lganligi yoki yaratilganligi to‘g‘risida ko‘plab rivoyat, afsona va hikoyatlar vujudga kelgan. hatto bu masalada ta’limotlar ham shakllangan, odamzodning xudo tomonidan yaratilganligi to‘g‘risidagi diniy hamda odam avlodlarining tabiatda (o‘z-o‘zidan) paydo bo‘lganligi hamda takomillashib borganligi haqidagi ilmiy yondashuv (antropogenez jarayoni) bugungi kunda eng ommalashgan ta’limotlardir. shuni qayd etish kerakki, sobiq sovet hukumati hukmronligi davrida dinga bo‘lgan o‘ta salbiy munosabat tufayli o‘zbekistonda ham diniy va dunyoviy ta’limotlar orasida o‘ziga xos …

2 / 16

ham keng qamrovli o‘zgarishlar sodir bo‘ldi. shaxs, jamiyat va davlat o‘rtasidagi munosabatlarning yangi pog‘onaga ko‘tarilishi, o‘zbekistonning dunyo hamjamiyatiga integratsiyalashuvi va globallashuvning tez suratlarda yuksalishi ta’lim va maorif tizimidagi an’anaviy yondashuvlarni o‘zgartirishni taqozo etmoqda. bu holat odamzod tarixiga doir bilimlarni yosh avlodga singdirish jarayonida ham muhim o‘rin tutadi. shu sababli ushbu o‘quv adabiyotida ilk bora odamning yaratilganligi to‘g‘risidagi diniy ta`limotga ham e’tibor qaratish lozim topildi. bugungi kunda dunyo dinlari darajasiga ko‘tarilgan xristian va islom din(ta’limot)lariga ko‘ra, odamzodning ilk vakillari sifatida odam ato (adam) va momo havo (yeva) jamiki borliqning yaratuvchisi va tanho egasi xudo tomonidan yaratilgan. bu haqda muqaddas diniy kitoblarda ham ko‘plab ma’lumotlar keltirilgan. mavzu doirasida islom dinida odamning yaratilishi va yer yuzida tarqalishiga doir ma’lumotlarga e’tibor qaratamiz. islom dinining muqaddas kitobi – qur’oni karimda odam naslining yaratilishi bir qator suralarning oyatlarida tilga olinadi. jumladan, sod surasining 71-75-oyatlarida quyidagilar yozilgan: “eslang, rabbingiz farishtalarga degan edi: “albatta, men loydan bashar yaratuvchidirman. …

3 / 16

arning qaysi biringiz chiroyliroq (savobliroq) amal qiluvchi ekanligingizni sinash uchun o‘lim va hayotni yaratgan zotdir. u aziz (qudratli) va g‘afur (kechirimli)dir”. isro surasining 70-oyatida odamzodga berilgan imkoniyatlar tilga olinadi: “darhaqiqat, (biz) odam farzandlarini mukarram qildik va ularni quruqlik va dengizga (ot-ulov va kemalarga) mindirib qo‘ydik hamda ularga pok narsalardan rizq berdik va ularni o‘zimiz yaratgan ko‘p jonzotlardan afzal qilib qo‘ydik”. tiyn surasining 4-oyatida esa odam naslining qanday qiyofada yaratilganligi xabar qilinadi: “haqiqatan, biz insonni xushbichim va xushsurat yaratdik”. odam naslining tabiiy ko‘payishi sho‘ro surasining 49-50-oyatlarida xabar qilinadi: “osmonlar va yerning hukmronligi allohga(xos)dir. (u) hohlagan narsani yaratur. hohlagan kishisiga qizlarni hadya etur va hohlagan kishisiga o‘g‘illarni hadya etur. yoki ularga o‘g‘illar va qizlarni qo‘shib berur va hohlagan kishisini farzand ko‘rmaydigan qilib qo‘ygay. albatta, u (buning hikmatini) biluvchi va (o‘zi hohlagan narsani yaratishga) qodirdir”. josiya surasining 13-oyatida quyidagilarni o‘qiymiz: “u o‘z tomonidan sizlarga osmonlardagi va yerdagi barcha narsalarni bo‘yin sundirdi. albatta, bunda …

4 / 16

i mavjudotlarning bir turi ekanligi to‘g‘risidagi yondashuvlar antik davrda gretsiya va rimda faoliyat yuritgan mutafakkirlar qarashlarida o‘z aksini topgan edi. jumladan, odamzod aslida hayvonot turlari kabi tabiiy rivojlanish natijasi ekanligini anaksimandr va empidokl (mil.avv. vi asr) o‘z asarlarida tilga olganlar. milodiy ii asrda rimlik shifokor klavdiy galen (129-200 yillar) ko‘pgina hayvonlar tanasining biologik tuzilishini o‘rganish borasida qator tekshirishlarni amalga oshirgan. ushbu izlanishlar asosida k.galen ilk bor odamning tana tuzilishi (ichki organlar-muskullar, arteriya, asab tizimi va suyaklar shakliga ko‘ra) umumiy jihatdan yovvoyi hayvonlar orasida faqatgina maymunning tana tuzilishiga o‘xshash ekanligini qayd etdi. o‘rta asrlarda xristian va islom dinlarining kuchli ta`siri ostida bunday yondashuvlar qattiq taziyqqa uchradi. biroq, g‘arbiy yevropada yuz bergan uyg‘onish davri (rennesans) ta’sirida italiyalik j. vanini (xvii asr) odamzod va maymun nasllarining bir ildizga egaligi haqidagi o‘z qarashlarini ilgari surdi (bu yondashuvi sabab u 1619-yilda qatl etilgan). arxeologiya fanining taraqqiyoti, qazishmalar davomida qadimiyligi bir necha million yillarga borib taqaluvchi …

5 / 16

g‘ishlangan asari e`lon qilindi. gap shundaki, j.f. lafito 1712-1717-yillar davomida olib borgan kuzatishlarini tahlil etar ekan, irokezlarning hayoti ko‘p jihatdan gerodotning “tarix” asarida tilga olingan frakiya va kichik osiyo hududidagi ayrim ibtidoiy qabilalar turmush-tarziga aynan o‘xshash ekanligini qayd etdi. etnologiya fanidagi ilk nashrlardan biri hisoblangan o‘z asarida j. lafito, ushbu o‘xshashliklar odamzod naslining bir ildizga borib taqalishidan dalolat beradi, degan xulosaga keldi. 1758-yilda shvetsiyalik zoolog, botanik va tabiatshunos karl linney “tabiat tizimi” asarida ilk bor “homo sapiens” (lotincha aql-idrokli odam) atamasini tilga oldi. tadqiqotchi ushbu tushuncha ostida odamzotni tabiatdagi boshqa jonzotlar orasidagi alohida tur sifatida izohladi. 1775 yilda a.a.kaverznev (rossiya), xviii asr oxirida j.byornet, 1809 yilda j.b.lamark (fransiya) kabi tabiatshunoslar odamzodning kelib chiqishini maymunlar nasli(shimpanze)ga borib taqalishi to‘g‘risidagi qarashlarni e’lon qildilar. etnografik va tabiatshunoslik sohalaridagi tadqiqotlarning g‘arbiy yevropada keng yoyilishi antropogenez jarayonini tadqiq etish borasida tub burilish davrini boshlab berdi. avvalo, “homo” so‘zi “hominid (gominid)” va “hominin (gominin)” atamalari tarzida …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "islom qadriyatlari va ma’rifatining hozirgi davrdagi ahamiyati"

9-mavzu. islom qadriyatlari va ma’rifatining hozirgi davrdagi ahamiyati r e j a: 1. islom qadriyatlari. odamzodning yaratilganligi to‘grisidagi diniy (islomiy) ta`limot. 2. antropogenez – odamzodning tabiiy-biologik shakllanishi va rivojlanishi to‘g‘risidagi ta’limot sifatida. 1. odamzodning yaratilganligi to‘grisidagi diniy (islomiy) ta`limot arxeologiya tarix fanining ajralmas sohasi sifatida bevosita odamzodning turmush-tarzi, faoliyati, kashfiyotlari va ixtirolarining taraqqiyot bosqichlari masalalarini o‘rganadi. odamzodning paydo bo‘lishi va yer yuzida tarqalishi masalasi nafaqat ilm-fanning, balki, insoniyatning barcha tarixiy davrlarda diqqat markazida turgan azaliy va abadiy muammolaridan biri hisoblanadi. odamning qanday paydo bo‘lganligi yoki yaratilganligi to‘g‘risida ko‘plab r...

This file contains 16 pages in DOCX format (1.9 MB). To download "islom qadriyatlari va ma’rifatining hozirgi davrdagi ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: islom qadriyatlari va ma’rifati… DOCX 16 pages Free download Telegram