ontogenez va filogenez

PPTX 34 pages 2.6 MB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.6 MB

File type PPTX

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

prezentatsiya powerpoint ma'ruzachi: b.f.f.d. raxmatullaev b.a. termiz – 2022 mavzu: ontogenez va filogenez termiz davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti zoologiya kafedrasi 1 reja: 1. organizmlar individual va tarixiy rivojlanishining parallelizmi haqida tushuncha 2 yo'lingda chiqadigan har bir itga tosh otish uchun vaqt sarflasang yakuniy manzilingga hech qachon etolmaysan uinston cherchill takrorlash uchun savollar sistemalilik mezon bu … energetik mezon bu… axborot mezoni bu… cheklanmagan progress bu… cheklangan guruxli progress bu… biotexnik progress bu… aromorfoz bu… idioadaptatsiya bu… senogenez bu… katagenez bu… ontogenez (grekcha ontos— shaxsiy, genesis — rivojlanish demakdir) termini fan tarixida turlicha tushunilgan. gekkel ontogenez deganda, organizmlarning embrion va lichinkalik davrini, severtsov zigotadan to xayvon organizmining jinsiy etilishigacha bulgan davrni tushungan. haqiqatda esa ontogenez ko'p hujayrali organizmlarning zigotadan to tabiiy o'limigacha bo'lgan rivojlanish davrini ifodalaydi. jinsiy yul bilan kupayadigan o'simliklar va hayvonlarda ontogenez embrion hamda postembrion davrlarga bo'linadi. filogenez (yunoncha phylon— avlod, genesis — rivojlanish demakdir) ma'lum sistematik guruhlarning …

2 / 34

i asoslab berdi. evolyutsion ta'limot asoschisi bo'lgan darvin embrion rivojlanishidagi o'xshashlik hamda embrion divergentsiyasi hayvonlarning o'zaro yaqinligi va muhit sharoitining ta'siri bilan ularda filogenetik divergentsiya ruy berganligini ta'kidladi. darvin «turlarning kelib chiqishi» va boshqa asarlarida ontogenez bilan filogenez o'rtasida uzviy bog'liqlik borligini e'tirof etdi. uning mulohazasiga ko'ra, ontogenez turli tuzilish va xossalarning shakllanishiga olib keladigan murakkab va qarama qarshi jarayondir. ontogenezda hadimgi ajdodlar rivojlanish bosqichlarining takrorlanishi tufayli har xil organizmlarning embrion rivojlanishi umumiylikka ega bo'ladi. gekkel darvin mulozhazalariga, kovalevskiy, mechnikovlarning umurtqasiz va xordali hayvonlarning turli vakillari, shuningdek, myullerning qisqichbaqasimonlar ustida o'tkazgan tadqiqotlariga asoslanib, 1866 yili biogenetik qonun kashf etdi. bu qonunga ko'ra, ontogenez, filogenezning qisqa va tez takrorlanishi (rekapitulyatsiyasi) dan iborat. odatda, jinsiy yul bilan kupayadigan barcha ko'p xujayrali organizmlarning rivojlanishi urug'langan yagona tuxum hujayradan boshlanadi. gekkel bir xujayrali koloniyali organizmlarning rekapitulyatsiyasidan iborat, deb ta'kidlagan. shunga asoslanib, u ibtidoiy ko'p xujayrali organizmlarning paydo bulishi haqida gastreya gipotezasini yaratdi. gekkel har …

3 / 34

ilarning yuldoshi, qushlar tuxumining sarikligi tsenogenezlarga misoldir. gekkel tsenogenezlarga organlarning rivojlanish muddati va o'rnining o'zgarishi bilan bog'liq bo'lgan o'zgarishlarni ham kiritdi. embrional rivojlanishda organlarga asos solinish vaqtining bunday o'zgarishi geteroxroniya deyiladi. ontogenezda organlarning tanada joylashishi ham o'zgaradi. masalan, yuksak umurtqali hayvonlarda dastlab buyin vujudga kelishi hisobiga yurakning o'rni baliqlarnikiga nisbatan ko'krak qafasining ichkarisiga ancha surilgan. bunday o'zgarish geterotopiya deb ataladi. ko'pgina olimlar tomonidan olib borilgan kuzatishlar hamda ontogenezda rivojlangan ajdod belgilarini o'rganish shuni ko'rsatdiki, embrionda qadimgi ajdodlar voyaga etgan formalarining emas, balki ular embrionining belgilari takrorlanar ekan. e. menert umurtqali hayvonlarda ajdod belgilarining rekapitulyatsiyasidagi o'zgarishlarni o'rganib, hech vaqt ontogonezda filogenez aniq va tuliq takrorlanmasligini, chunki takrorlanish organizmlarga emas, balki ayrim organlarga xosligini ta'kidladi. chunonchi, sut emizuvchilar embrionining ma'lum rivojlanish bosqichida jabra yoylari va arteriyalar rivojlanadi. lekin bu vaqtda ular balik tuzilishini to'liq takrorlamaydi, chunki boshqa organlar o'z rivojida baliqlarnikiga nisbatan ancha ilgarilab ketgan bo'ladi. gekkel filogenezning o'zgarishi faqat ontogenezning oxirgi …

4 / 34

zgarishlar filogenetik ahamiyatga ega ekanligini eslatib, ularni filembriogenez deb nomladi. filembriogenez nazariyasini severtsov birinchi marta 1910 yili asoslab berdi. uning ta'kidlashicha, ontogenez (embriogenez) da filogenetik ahamiyatga ega bo'lgan o'zgarishlar uch usulda amalga oshadi. ular anaboliya, deviatsiya, arxallaksis usullaridir. anaboliya yunoncha anabole— qo'shimcha demakdir. anaboliyada muayyan organning individual rivojlanishi xuddi ajdodlarinikiga o'xshash amalga oshadi, lekin rivojlanishning oxirgi bosqichida o'zgarish, ya'ni ajdodida bo'lmagan yangi xususiyat paydo buladi, bu o'zgarish ajdodning rivojlanishiga nisbatan qushimcha ravishda vujudga keladi va organning rivojlanish muddati chuziladi. severtsov umurtqali hayvonlarning embrion rivojlanishini o'rganib, filembriogenezning anaboliya usuliga ko'plab misollar keltirdi. anaboliya usuli ontogenezda organlarning hosil bo'lish davri ajdod organlarnikiga nisbatan uzayishiga olib keladi. filembriogenezning anaboliya usuli o'simliklar olamida ham keng tarqalgan. o'simliklardagi anaboliyaga palmalar bargining rivojlanishini misol qilib ko'rsatish mumkin. kuzatishlardan ma'lum bulishicha, palma barglari kurtak holida yaxlit plastinkadan iborat buladi. ontogenetik rivojlanishning keyingi davrida barglar bulaklarga bo'linib, patsimon yoki elpig'ichsimon shaklga kiradi. deviatsiya. ontogenezda organlar rivojlanishining o'rta bosqichlarida …

5 / 34

enezda filogenez faqat dastlabki bosqichlarda takrorlanadi. filembriogenezning deviatsiya usuli o'simliklarda ko'p uchraydi. olimlardan a.l.taxtadjyan ma'lumotlariga ko'ra, o'simliklardagi tugunak va piyozchalar etuk novdadan hosil bo'lmay, balki shu novdaning embrional davri yoki kurtakdan hosil bo'ladi. agar kurtakning o'q qismi o'ta rivojlanib ketsa, barglar yozilmasa tugunak, aksincha, kurtak, barglar rivojlanib himoya po'stiga aylansa va kurtakning qismi rivojlanmasa, piyozcha hosil bo'ladi. arxallaksis yunoncha arche — boshlangich, allaxis— almashinish degan ma'noni bildiradi. morfogenezning dastlabki bosqichida ro'y beradigan o'zgarish — arxallaksisda organ tamomila o'zgarib yangilanadi hamda uning rivojlanishi ajdodlarinikiga nisbatan tamomila boshqacha yunalishda boradi. shunga ko'ra, arxallaksisda faqat organning asosi vujudga kelgandagina rekapitulyatsiya amalga oshadi. uning keyingi rivojlanishi esa o'zgacha yunalishda bo'ladi. ilonlardagi umurtqalar, ko'p baliqlarning suzgich pardalaridagi shu'lalar, tishli kitlardagi tishlar sonining miqdor jihatdan ortishi arxallaksisga misoldir sut emizuvchilar junining rivojlanishini ham arxallaksisga misol qilib ko'rsatish mumkin. jun rivojlanishining eng ilk davri tangacha rivojlanishining dastlabki davrlariga o'xshaydi. bu epidermis hujayralarining to'plana borishi bilan ifodalanadi. lekin …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ontogenez va filogenez"

prezentatsiya powerpoint ma'ruzachi: b.f.f.d. raxmatullaev b.a. termiz – 2022 mavzu: ontogenez va filogenez termiz davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti zoologiya kafedrasi 1 reja: 1. organizmlar individual va tarixiy rivojlanishining parallelizmi haqida tushuncha 2 yo'lingda chiqadigan har bir itga tosh otish uchun vaqt sarflasang yakuniy manzilingga hech qachon etolmaysan uinston cherchill takrorlash uchun savollar sistemalilik mezon bu … energetik mezon bu… axborot mezoni bu… cheklanmagan progress bu… cheklangan guruxli progress bu… biotexnik progress bu… aromorfoz bu… idioadaptatsiya bu… senogenez bu… katagenez bu… ontogenez (grekcha ontos— shaxsiy, genesis — rivojlanish demakdir) termini fan tarixida turlicha tushunilgan. gekkel ontogenez deganda, organizmlarning embrion va lich...

This file contains 34 pages in PPTX format (2.6 MB). To download "ontogenez va filogenez", click the Telegram button on the left.

Tags: ontogenez va filogenez PPTX 34 pages Free download Telegram