biologiyadaturtushunchasi

PPTX 22 стр. 526,8 КБ Бесплатная загрузка

22 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 526,8 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 22

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 22

tur- evolyutsion jarayonning asosiy bosqichi tur- evolyutsion jarayonning asosiy bosqichi. reja 1.biologiyada tur tushunchasi. 2.tur hosil bo’lishi. 3.adaptatsiya.moslanish klassifikatsiyasi tabiatda o‘simliklar bilan hayvonlar turi nihoyatda ko‘p bo‘lishiga qaramay, hozircha tirik organizmlarning juda oz turlari har tomonlama o‘rganilgan. shu sababli, har bir turning o‘ziga xos tomonlarini qamrab olgan tur ta’rifi hanuzgacha yaratilmagan. to‘g‘ri, biologiya fani tarixida turga juda ko‘p ta’riflar berilgan. biroq ko‘pchilik hollarda bu ta’riflar turning ayrim belgilari yoki mezonlariga asoslangan xolos. turni ta’riflashda ikki xil: tipologik va sof nazariy evolyutsion konsepsiyalar mavjud. . turning tipologik konsepsiyasida asosiy maqsad bir turni boshqa turdan ajratish hisoblanadi. evolyutsion konsepsiyasi nuqtayi nazardan turga ta’rif berishda, tur hayotning mavjud asosiy formasi ekanligi va unda ma’lum darajada evolyutsiya jarayoni ro‘y berishi diqqat- markazida turadi turga berilgan bu ikki xil ta’rifdagi o‘zaro qarama-qarshilik shundan iboratki, turni bilish uchun qo‘llanilgan tipologik konsepsiyada uninig turg‘un belgi- xossalari, ya’ni statikligi e’tiborga olinadi. turga berilgan ta’rifning evolyutsion konsepsiyasida esa uning …

2 / 22

nt formalar tur darajasiga ko‘tarilishi hisobga olinmagan. simpson mulohazasiga ko‘ra, tur deyilganda, bir ota-ona organizmlarning boshqa ota-ona organizmlardan mustaqil ravishda tarixiy rivojlangan va o‘z evolyutsion taqdiriga, yo‘nalishiga ega bo‘lgan izchil populatsiyalari qatori tushuniladi k.m.zavadskiyning turga bergan ta’rifida “tur hayotning mavjud asosiy formalaridan biri bo'lib, yuqori tuzilish — uyushish darajasidan tashkil topgan. u statik tomondan determinatsiya qilingan sistemadan iborat bo‘lib, tabiiy tanlanishning ta’sir maydoni hisoblanadi. tur uzoq vaqt o‘z-o'zidan ko‘paya olish, yashash va mustaqil rivojlanish qobiliyatiga ega”. zavadskiy tomonidan berilgan bu ta’rif tur naqadar keng hajmli, o‘z mohiyati jihatidan qarama-qarshi ekanligini ko‘rsatadi. tur tirik tabiatning alohida yashash formasi tur hosil bo’lishi populatsiya va tur doirasida vujudga kelgan xususiy, adaptiv o‘zgarishlar asosida tarkib topgan mikroevolyutsiya jarayoni- dir. mikroevolyutsiya jarayonlarining tur hosil bo'lish jarayoni bilan munosabati nihoyatda murakkab. 1864-yildan boshlab to 1950-yilgacha tur to‘satdan o'zgarish yo‘li bilan paydo bo'lishi haqida har xil qarashlar, vujudga keldi. bu qarashlar ayniqsa, olimlardan kelliker, mayvart va vaagen, …

3 / 22

mda tabiat ekonomikasida ma’lum o‘rin egallashi bosqichidan iborat, deb qayd qildi. olib borilgan tadqiqotlar tufayli tur paydo bo‘lishiga doir juda ko‘p misollar to‘plangan. mayr qayd qilishicha, avstraliyada pachycephata avlodiga mansub bir-biriga yaqin ikki tur (p. rufogularis va p.inornata) birgalikda hayot kechiradi. paleografiya va paleoklimatologiya sohasida olib borilgan tekshirishlar keng arealda dastlab bir tur yashagan, deb taxmin qilishga imkon berdi. lekin keyinchalik qurg‘oqchilik natijasida o'simliklardagi o‘zgarishlar avstraliyaning g'arb va sharq tomonida tarqalgan qushlar o‘rtasida alohidalanish sodir bo'lgan. oqibatda bu ikki tur xili o‘zaro farq qilib, mustaqil tur darajasiga yetgan. keng tarqalgan ajdod tur arealining bo‘linishi hisobiga yangi turlar hosil bo‘ladi. turlarning bunday hosil bo‘lishi allopatrik, ya’ni geografik (yunoncha “alio” — boshqa, “patriya” — vatan degan so'zlardan olingan) tur hosil bo‘lishi deyiladi. tur hosil boʻlishi muammosini ch. darvin (1859) oʻzining divergensiya konsepsiyasida uzilkesil hal qilib bergan. uning koʻrsatishicha, divergensiya tur ichida boradigan kurash sharoitida tabiiy tanlanish tufayli dastlabki formadan eng koʻp farq …

4 / 22

eografik irqlarning ma’lum darajada alohidalanishiga sababchi bo’ladi. masalan, komarov uqtirishicha, kaynozoy erasining to'rtlamchi davrida shimoliy muz okeani muzining janubga siljishi natijasida o'simliklar qoplami o‘zgargan. oqibatda marvaridgul tarqalgan areal 5 ta mustaqil geograflk zonaga bo‘linib ketgan va bu o‘simlikning yevropa, zakavkaze, saxalin, yaponiya, shimoliy amerika irqlari hosil bo‘lib, ular ko‘pgina belgilari bilan bir-biridan farq qilgan. g‘o‘za avlodi allopatrik yo‘l bilan tur hosil bo‘lishiga yorqin misoldir. gossipium avlodining turlari mezozoy erasining bo‘r davridan boshlab bir-biridan alohidalashib, to‘rt qit'aga tarqalgan. shunga ko‘ra, hozirgi vaqtda ko‘p turlarning alohida tarqalish areali mavjud. chunonchi, yowoyi g. trilobum meksikaning shimoli-g'aroiy qismida va aqsh- ning arizona shtatida, g. klotshianum galapagos arxipelagining chatem va charlz orollarida, g. armarianum kaliforniyaning janubida hamda san-markos orolida tarqalgan. simpatrik usulda tur hosil bo‘lishi dastlabki tur arealida yangi tur vujudga kelishida kuzatiladi. simpatrik tur hosil bo‘lishi ma’lum jihatdan nisbiy, chunki doimiy adaptatsiya va raqobat simpatrik tur hosil bo'lishini bo‘shashtiradi, hatto bartaraf qiladi. shunga ko‘ra, …

5 / 22

h. tabiiy dushmanlaridan himoyalanish. koʻpayish. moslanish organizmlarning yashovchanligi, raqobatchanligi va normal nasl qoldirishi bilan uzviy aloqadordir. yashovchanlik. odatda, shaxsiy taraqqiyotning turli bosqichlarida ro‘y beradigan mutatsion o‘zgaruvchanlik ko‘pgina hollarda organizmlarning yashovchanligini pasaytirib yuboradi, ba’zan o‘limiga sababchi bo‘ladi. shuni e’tiborga olib yashovchanlik deganda organizmlarning o‘zi tarqalgan muhitda genotipini keskin o‘zgartirmagan holatda normal yashashi tushuniladi. .raqobatchanlik — organizmlarning o‘lik va tirik tabiat, shu jumladan oziq topish, boshqa jins bilan qo‘shilish, yashash joyini egallashdagi qarshiliklarni yengishidir. ayrim hollarda organizm yashovchan bo‘lsa-da, uning raqobatchanligi sust rivojlangan bo‘ladi. nasl qoldirish organizmlar urchishining normal kechishi bilan bog‘liq. organizm jinsiy organlari yoki hujayralarida biror kam- chilik bo‘lsa, albatta urug‘lanish jarayoni normal kechmaydi va u nasl bermaydi. moslanishning bu uch komponenti o‘zaro bog‘liq bo‘lib, tabiiy tanlanish orqali tarkib topgan evolutsion natija hisoblanadi. ch. darvinning ulug‘ xizmatlari faqat tarixiy jarayonda turlarning o‘zgarganligini isbotlash bilan cheklanmaydi. olim fan tarixida birinchi bo‘lib moslanish muammosini ilmiy asosda hal qilib berdi. sizlar kundalik hayotda …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 22 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "biologiyadaturtushunchasi"

tur- evolyutsion jarayonning asosiy bosqichi tur- evolyutsion jarayonning asosiy bosqichi. reja 1.biologiyada tur tushunchasi. 2.tur hosil bo’lishi. 3.adaptatsiya.moslanish klassifikatsiyasi tabiatda o‘simliklar bilan hayvonlar turi nihoyatda ko‘p bo‘lishiga qaramay, hozircha tirik organizmlarning juda oz turlari har tomonlama o‘rganilgan. shu sababli, har bir turning o‘ziga xos tomonlarini qamrab olgan tur ta’rifi hanuzgacha yaratilmagan. to‘g‘ri, biologiya fani tarixida turga juda ko‘p ta’riflar berilgan. biroq ko‘pchilik hollarda bu ta’riflar turning ayrim belgilari yoki mezonlariga asoslangan xolos. turni ta’riflashda ikki xil: tipologik va sof nazariy evolyutsion konsepsiyalar mavjud. . turning tipologik konsepsiyasida asosiy maqsad bir turni boshqa turdan ajratish hisoblanadi. evolyu...

Этот файл содержит 22 стр. в формате PPTX (526,8 КБ). Чтобы скачать "biologiyadaturtushunchasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: biologiyadaturtushunchasi PPTX 22 стр. Бесплатная загрузка Telegram