tabiiytanlanish

PPTX 46 pages 9.0 MB Free download

46 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 9.0 MB

File type PPTX

Pages 46

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 46

prezentatsiya powerpoint ma'ruzachi: zoologiya kafedrasi katta o'qituvchisi raxmatullaev b.a. termiz – 2022 mavzu: tabiiy tanlanish termiz davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti zoologiya kafedrasi reja: 1. yashash uchun kurash formalari 2. eliminatsiya, uning turlari va evolyutsiyadagi roli 3. tabiiy tanlanish –evolyutsion jarayonning asosiy omili takrorlash uchun savollar aneuploidiya bu ... abberatsiyasi bu... invertsiya bu... dublikatsiyaga bu... ekspressivlik bu… klon bu... poliformizm bu... telergon bu... populyatsiya to'lqi bu... genom mutatsiyasi bu... van yanmindan do'sti so'radi: — kitob o'qigandan so'ng hech narsa yodda qolmasa nima qilmoq kerak? van yanmin dedi: — uni tushunmoq kerak, yodlash shart emas. tushunmoq zaruriyati ham ikkinchi darajali narsa. eng avvallo kitobning asosiy mohiyatini anglamoq joiz. yashash uchun kurash deyilganda, organizmlarning chegarasiz sonda ko'payishiga intilishi va unga tashqi muhitning abiotik va biotik faktorlarini qarshiligi tushuniladi. yashash uchun kurash formalari. tabiatda tirik organizmlar o'rtasida yashash kurash ko'rinishlari va natijalariga ko'ra turli tuman bo'ladi. evolyutsiya jarayonida yashash uchun kurash turli formalarda …

2 / 46

hab qoladi. 2. turlararo yashash uchun kurash. bunda ikki va undan ortiq turga kiradigan individlar o'rtasida yashash uchun kurash boradi. buning o'zi ham bir necha ko'rinishlarda bo'ladi. a) raqobat. bunda 2 ta turga kiradigan individlar ozuqa uchun kurash olib boradi. masalan: kovshovchi hayvonlar: qo'y, echki, qoramol bilan chigirtka o'rtasidagi ozuqa (o't) uchun kurash boradi. bunda bir organizm ko'proq ozuqa olib, o'z raqibiga zarar etkazadi: natijada kovshovchi o'txo'r hayvonlar qirilib ketadi, yoki kamayib ketadi. b) mutualizm. sinbioz 2 ga bo'linadi: mutualizm va kommensializm. mutualizmda 2 organizm birgalikda yashab bir-biriga foyda keltiradi. masalan: qisqichbaqasimonlarning vakili krab qisqichli oyoqlariga akteniyani yopishtirib olib yuradi. krab aktiniya yordamida o'zini himoya qiladi, chunki akteniyada otiluvchi xujayralar bor. ba'zan mutualizmda organizmlar bir-biri bilan shunchalik bog'langan ketganki, bunda ular biri ikkinchisisiz yashay olmaydi. ijaraga yashashda bir hayvon ikkichi hayvon organizmidan yashash makoni (ijara) sifatida foydalanadi, lekin unga hech qanday zarar etkazmaydi. ba'zan baliqlar ikrasini dushmandan himoya qilish uchun …

3 / 46

iqlanish manbai va yashash joyi sifatida foydalanadi. parazit organizmlar o'z xo'jayini organizmida yashashga shunchalik moslashganki, parazit xo'jayini bo'lmasa mustaqil hayot kechira olmaydi, parazitning hayot tsikli to'xtab qoladi. masalan: jigar qurtining miratsiday lichinkasi. 3. tur ichidagi yashash uchun kurash, bitta tur ichidagi individlar o'rtasidagi raqobat. darvinning fikricha, bu hodisa evolyutsiyaning asosiy faktori hisoblanadi. bunda tabiiy tanlanish natijasida nisbatan ko'proq moslashgan individlar yashab qoladi. bundan tashqari, nisbatan aktiv va qurollangan, tuzilishi murakkablashgan, biror narsaga, biror o'simlikka parazitlik qilishga ixtisoslashgan individlar yashab qoladi. ana shu individlarning ma'lum hayotiy problemalariga ko'proq ixtisoslashganlari yashab qoladi, kamroq moslashganlari o'lib ketadi. uning chuqur joyidagi chumoli qishni sovug'idan soqlanib qoladi, yuqorisidagi o'lib ketadi. eliminatsiya, uning turlari va evolyutsiyadagi roli ch.darvinning “yashash uchun kurash” tushunchasi mazmun jihatdan juda murakkab bo'lib, chegarasi juda noaniq tushuncha hisoblanadi. shuning uchun ham bu tushuncha bir necha marta tanqid qilingan. ammo uning tarkibiy qismlarining o'zaro munosabatlari e'tiborga olinsa, bu tushuncha evolyutsiyani xarakatga keltiruvchi kuch …

4 / 46

tivligini inkor etadi. eliminatsiyani quyidagi 2 ta xilga bo'lish mumkin: umumiy eliminatsiya yoki tasodifiy nobud bo'lish saylanma eliminatsiya yoki individual eliminatsiya organizmni eliminatsiyaga olib keluvchi faktorlarga yirtqichlar, parzitlar, yuqumli kasalliklar, temperatura, muhitning abiotik faktorlari kiradi. umumiy eliminatsiya doimiy yoki davriy bo'lishi mumkin. m: yog'ingarchilik, qurg'oqchilik, qattiq sovuq, yirtqich va kasallik tarqatuvchilar sonining ko'payishi davriy yoki doimiy bo'lib, eliminatsiyaga sabab bo'ladi. saylanma eliminatsiya yoki individual nobud bo'lish odatda bevosita yoki bilvosita, doimiy yoki davriy holda, turli yoshda yuz beradi va bunda tevarak atrof muhitiga moslashganlari yashab qoladi. saylanma eliminatsiya hamma joyda va doimiy sodir bo'lishining asosiy sababi shundaki, organizmlar o'rtasida individual farqlar bor. eliminatsiyani umumiy eliminatsiya yoki tasodifiy nobud bo'lish saylanma eliminatsiya yoki individual eliminatsiya doimiy yoki davriy bo'lishi mumkin bevosita yoki bilvosita bevosita eliminatsiya organizmlar muhitning abiotik va biotik faktorlarining bevosita ta'siri tufayli nobud bo'ladi. demak, bevosita eliminatsiya 2 xil bo'ladi. 1) abiotik faktorlar ta'sirida, 2) biotik faktorlar ta'sirida bilvosita …

5 / 46

adi. passiv individual hayotiy poyga individlar o'rtasida o'z hayotini saqlab qolish, nasl qoldirish uchun muhitning abiotik va biotik faktorlariga qarshi kurashishda namoyon bo'ladi. umuman eliminatsiya evolyutsiya jarayoni uchun muhim ahamiyatga egadir. tabiiy tanlanish –evolyutsion jarayonning asosiy omili tabiiy tanlanish haqidagi tushuncha evolyutsion ta'limotning markaziy masalalaridan biri hisoblanadi. chunki tabiiy tanlanish evolyutsiyaning xarakatlantiruvchi asosiy faktoridir. xarakatlantiruvchi deyilganda, evolyutsiyani sodir bo'lishini, yo'nalishini ta'minlovchi deb tushunish lozim. evolyutsiya jarayonida har bir organizmning populyatsiya genofondiga qo'shgan hissasi asosiy o'rin tutadi. genofond irsiy belgilarning yig'indisi bo'lib, evolyutsion taraqqiyot davrida turli o'zgarishlarni o'zi mujassamlashtirib saqlab kelayotgan manba hisoblanadi. serpusht individlar populyatsiya genofondiga katta xissa qo'shadi. yashash uchun kurashda biror individning boshqa individlardan qolib ketishining bosh sababi urchishdagi muvaffaqiyati hisoblanadi. tanlanish ob'ekti ayrim individlar, bir butun oila, populyatsiyalar guruhi yoki biotsenoz hisoblanadi. shunga ko'ra tanlanish individual va gruppaviy turlarga bo'linadi. individual tanlanish populyatsiyadagi individlar raqobatiga asoslanadi. u yashash uchun kurashda g'olib chiqqan individlarning tabaqalanib urchishidan iborat. tabiiy …

Want to read more?

Download all 46 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tabiiytanlanish"

prezentatsiya powerpoint ma'ruzachi: zoologiya kafedrasi katta o'qituvchisi raxmatullaev b.a. termiz – 2022 mavzu: tabiiy tanlanish termiz davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti zoologiya kafedrasi reja: 1. yashash uchun kurash formalari 2. eliminatsiya, uning turlari va evolyutsiyadagi roli 3. tabiiy tanlanish –evolyutsion jarayonning asosiy omili takrorlash uchun savollar aneuploidiya bu ... abberatsiyasi bu... invertsiya bu... dublikatsiyaga bu... ekspressivlik bu… klon bu... poliformizm bu... telergon bu... populyatsiya to'lqi bu... genom mutatsiyasi bu... van yanmindan do'sti so'radi: — kitob o'qigandan so'ng hech narsa yodda qolmasa nima qilmoq kerak? van yanmin dedi: — uni tushunmoq kerak, yodlash shart emas. tushunmoq zaruriyati ham ikkinchi darajali narsa. eng avvallo kitobni...

This file contains 46 pages in PPTX format (9.0 MB). To download "tabiiytanlanish", click the Telegram button on the left.

Tags: tabiiytanlanish PPTX 46 pages Free download Telegram