o`lchashvositalari, ularning turlari

PPTX 55 pages 16.5 MB Free download

55 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 16.5 MB

File type PPTX

Pages 55

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 55

powerpoint presentation mavzu: o`lchash vositalari, ularning turlari 4 - ma'ruza ms va msm kafedrasi: mamasodikova n.yu. reja: 1. o’lchash vositalari va ularning guruhlanishi 2. o`lchash vositalarining ishlash prinsipi o‘lchash to‘g‘risida kattalikning sonli qiymatini odatda o‘lchash amali bilangina topish mumkin, ya’ni bunda ushbu kattalik miqdori birga teng deb qabul qilingan shu turdagi kattalikdan necha marta katta yoki kichik ekanligi aniqlanadi. o‘lchash deb, shunday solishtirish, anglash, aniqlash jarayoniga aytiladiki, unda o‘lchanadigan kattalik fizik eksperiment yordamida, xuddi shu turdagi, birlik sifatida qabul qilingan miqdori bilan o‘zaro solishtiriladi. o’lchash vositalari va ularning guruhlanishi o’lchashlarda qo’llaniladigan va normallashgan metrologik xossalarga ega bo’lgan texnik vositalar o’lchash vositasi deyiladi. o’lchash prinsipini va vositasini belgilab beradigan usullar majmui o’lchash usuli deyiladi. o’lchashlarda: bevosita (to’g’ridan-to’g’ri) baxolash; differentsial baxolash; o’lchov bilan taqqoslash - nol (kompensasion) usullar keng qo’llaniladi. o’lchash vositalari dinamomert barometr-aneroid areometrlar masofalarni o'lchash uchun lineyka ishlatiladi lineyka (jazbar) soatlar soat vaqtni o'lchash uchun ishlatiladi richagli tarozi tarozilar og'irlikni …

2 / 55

vositalari quyidagi turlarga bo'linadi: - xarorat bo'yicha o'vlari (termometr, termopara, qarshilik termometrlari - termorezistor) - satx bo'yicha o'vlari (urovnomerlar: ubp-urovnomer buykoviy pnevmaticheskiy, ultratovushli satx o'lchagichlar, radar – satx o'lchagichlar) - sarf bo'yicha o'vlari (hisoblagislar – rasxodomer – sarf o'lchagich) - bosim bo'yicha o'vlari (manomertlar) - fizik-kimyoviy o'vlari (gazanalizatorlar – havodagi zaxarli gaz kontsentratsiyasini aniqlovchi vositalar, kimyoviy modda miqdorlarini o'lchovchi vositalar: plotnomer dm-20, dm-40 (moddalar zichligi, oquvchanligi, foizlardagi mutanosibligi, qovushqoqligi) o'vlari birlamchi va ikkilamchi bloklardan tashkil topgan bo'ladi: birlamchi o'vlar – datchiklar, bevosita o'lchash jarayonida ishtirok etadi va olingan natijalarni ikkilamchi o'v – qayd qiluvchi qurilmalarga uzatadi. ikkilamchi o'v ko'rsatadi, qayd qiladi va xotirada saqlash imkoniyatini beradi. «o'lchov vositalarini tekshiruvdan o'tkazish» — o'lchov vositalarining belgilab qo'yilgan texnik talablarga muvofiqligini aniqlash va tasdiqlash maqsadida davlat metrologiya xizmati organlari (vakolat berilgan boshqa organlar, tashkilotlar) tomonidan bajariladigan operatsiyalar majmui; «o'lchov vositalarini kalibrlash» — metrologik jihatlarning haqiqiy qiymatlarini va o'lchov birliklarining qo'llashga yaroqliligini aniqlash hamda …

3 / 55

‘lchashlar va umuman o‘lchash texnikasida keng o‘rin olgan asboblardan hisoblanadi. bu turdagi asboblarda ko‘rsatuv qaydnomasi uzluksiz (funksional) ravishda o‘lchanayotgan kattalik bilan bog‘liqlikda bo‘ladi. bevosita ko‘rsatuvchi elektr o‘lchash asboblari, (xususan elektromexanik asboblari) ikki asosiy qismdan, ya’ni o‘lchash zanjiri va o‘lchash mexanizmidan iborat deb qarash mumkin anolog o‘lchash asboblarining strukturaviy sxemasi bevosita baxolash ususli o’lchanayotgan kattalik miqdorini bevosita o’lchash asbobning hisoblash qurilmasi bo’yicha bevosita topish imkonini beradi. masalan, bosimni prujinali manometr bilan, massani tsiferblatli tarozida, tok kuchini ampermetr bilan o’lchash va h’akazo. differentsial usul (ayirmali usul) o’lchanayotgan va malum kattaliklarning ayirmasini o’lchashni xarakterlaydi. masalan, gaz aralashmasi tarkibini havoning issiqlik o’tkazuvchanligiga taqqoslash yo’li bilan issiqlik o’tkazuvchanlik bo’yicha o’lchash. g’oyatda aniq o’lchashlarda o’lchov bilan taqqoslash usuli qo’llaniladi. bunda o’lchanayotgan kattalik o’lchov yordamida topilgan kattaliklar bilan taqqoslanadi. masalan, o’zgarmas tok kuchlanishni e.yu.k normal element e.yu.k iga teng bo’lgan taqqoslash kompensatorida o’lchash yoki massani pasangli tarozilarda muvozanatlashtiruvchi toshlar bilan o’lchash. nol (kompensatsion) usul o’lchanayotgan kattalikni qiymati …

4 / 55

mdagi biror fizik kattalikni qayta o’lchash uchun mo’ljallangan o’lchash vositasi. masalan, qadoqtosh – massa o’lchovi. o’lchovlarga standart namunalar va namuna moddalar ham kiradi. standart namuna – modda va materialning xossalarini yoki tarkibini xarakterlovchi kattaliklarning birligini qayta tiklash uchun o’lchov. masalan, tarkibidagi ximiyaviy elementlari ko’rsatilgan ferromagnit materiallar xossalarining standart namunasi. namuna modda – tasdiqlangan spetsifikatsiyada ko’rsatilgan tayyorlash shartlari asosida tiklanadigan malum xossalarga ega bo’lgan moddadan iborat o’lchov. masalan, “toza” gazlar, “toza” metallar, “toza” suv. kuzatuvchi idrok qilish uchun qulay shakldagi o’lchov informatsiyasi signalini ishlab chiqishga xizmat qilinadigan o’lchov vositasi o’lchov asbobi deyiladi. o’lchashga doir axborotni uzatish, o’zgartirish, ishlov berish va saqlash uchun qulay bo’lgan, ammo kuzatuvchi bevosita idrok qilishi mumkin bo’lmaydigan shakldagi signalni ishlab chiqarish uchun xizmat qiladigan o’lchov vositasi o’lchash o’zgartkichi deb yuritiladi. i̇nson o’zining sezgi organlari bilan o’lchash o’zgartkichi signallarini qabul kila olmaydi. o’zgartiriladigan fizik kattalik kirish kattaligi, uning o’zgartirilgani esa chiqish kattaligi deyiladi. kirish va chiqish kattaliklari orasidagi …

5 / 55

ki qo’shni belgilari orasidagi oraliq shkalaning bo’linmasi deyiladi. shkalaning ikki qo’shni belgisi mos kelgan kattalik qiymatlari ayirmasi shkala bo’linmasining qiymati deyiladi. o’zgarmas bo’linmali va o’zgarmas qiymatli shkala tekis shkala deyiladi. o’lchanayotgan kattalikning sanoq qurilmasi bilan aniqlanadigan hamda o’lchanayotgan kattalik uchun qabul qilingan birliklarda ifodalangan qiymatlari o’lchov asbobining ko’rsatishlari deyiladi. o’lchanayotgan kattalikning shkalada ko’rsatilgani eng kichik qiymati, eng katta qiymati esa shkalaning oxirgi qiymati deyiladi. shkalaning uning boshlang’ich va oxirgi qiymatlari bilan chegaralangan qiymatlari oralig’i ko’rsatuv diapozoni deyiladi. o’lchanayotgan kattalikning o’lchov vositalari uchun yo’l qo’yiladigan xatoliklar normalangan qiymatlari sohasi o’lchov asbobi o’lchov diapazoni deyiladi. texnik asboblarda, odatda, o’lchov diapazoni bilan ko’rsatuvlar diapazoni mos keladi. o’lchov diapazonining eng kichik va eng katta qiymatlari o’lchov chegaralari deyiladi. o’lchash vositalarining ishlash prinsipi fizik kattaliklarni o'lchash qurilmalariga o'lcham va o'lchov asboblari kiradi. o'lchash birliklarini aniq ifodalashga mo'ljallangan fizik jism, modda yoki qurilmaga o'lcham deb ataladi (masalan, tarozi toshlari, o'lchov kolbalari, kalibrlar, o'lchov lineykalari, namunaviy qarshiliklari). …

Want to read more?

Download all 55 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o`lchashvositalari, ularning turlari"

powerpoint presentation mavzu: o`lchash vositalari, ularning turlari 4 - ma'ruza ms va msm kafedrasi: mamasodikova n.yu. reja: 1. o’lchash vositalari va ularning guruhlanishi 2. o`lchash vositalarining ishlash prinsipi o‘lchash to‘g‘risida kattalikning sonli qiymatini odatda o‘lchash amali bilangina topish mumkin, ya’ni bunda ushbu kattalik miqdori birga teng deb qabul qilingan shu turdagi kattalikdan necha marta katta yoki kichik ekanligi aniqlanadi. o‘lchash deb, shunday solishtirish, anglash, aniqlash jarayoniga aytiladiki, unda o‘lchanadigan kattalik fizik eksperiment yordamida, xuddi shu turdagi, birlik sifatida qabul qilingan miqdori bilan o‘zaro solishtiriladi. o’lchash vositalari va ularning guruhlanishi o’lchashlarda qo’llaniladigan va normallashgan metrologik xossalarga ega bo’lg...

This file contains 55 pages in PPTX format (16.5 MB). To download "o`lchashvositalari, ularning turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o`lchashvositalari, ularning tu… PPTX 55 pages Free download Telegram