estetika

DOCX 1 page 36.7 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 36.7 KB

File type DOCX

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

13-mavzu. estetika(2 soat) ma’ruza 1. “estetika” fanining obyekti va falsafiy mohiyati. “estetika” haqidagi qarashlar tarixi. 2. estetika kategoriyalarining an’anaviy va zamonaviy tasnifi. 3. go‘zallik va uning muqobillari. ulug'vorlik kategoriyasining falsafiy mohiyati. fojeaviylik (tragediya) kategoriyasi. kulgililik kategoriyasi. 4. estetika kategoriyalarining o‘zaro aloqadorligi. tayanch iboralar: .“estetika”, ulug'vorlik kategoriyasi, fojeaviylik (tragediya) kategoriyasi. kulgililik kategoriyasi. estetika yoxud nafosatshunoslik eng qadimgi fanlardan biri. uning tarixi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni o’z ichiga oladi. biroq u o’zining hozirgi nomini xyiii asrda olgan. ungacha bu fanning asosiy muammosi bo’lmish go’zallik va san’at haqidagi mulohazalar har xil san’at turlariga bag’ishlangan risolalarda, falsafa hamda ilohiyot borasidagi asarlarda o’z aksini topgan edi. «estetika» atamasini birinchi bo’lib buyuk olmon faylasufi aleksandr baumgarten (1714—1762) ilmiy muomalaga kiritgan. bunda u boshqa bir ulug’ olmon faylasufi g. laybnist (1646-1716) ta’limotidan kelib chiqqan holda munosabat bildirgan edi. laybnist inson ma’naviy olamini uch sohaga: aql – idrok, iroda-ixtiyor, his-tuyg’uga bo’ladi va ularning har birini alohida falsafiy …

2 / 1

fanining eng buyuk nazariyotchilaridan biri gegel esa o’z ma’ruzalarining kirish qismida yozadi: «estetika» degan nom muvaffaqiyastiz chiqqani va yuzaki ekani sababli boshqa atama qo’llashga urinishlar bo’ldi... so’zning o’z-o’zicha bizni qiziqtirmasligini nazarda tutib, biz «estetika» nomini saqlab qolishga tayyormiz, buning ustiga, u odatiy nutqqa singishib ketgan. shunga qaramay, bizning fanimiz mazmuniga javob beradigan ibora, bu – «san’at falsafasi» yoki yana ham aniqroq qilib aytganda – «badiiy ijod falsafasi»[footnoteref:1]. [1: gegel g. estetika. m., iskusstvo, 1968. s. 7. ] gegelning «estetika» atamasidan ko’ngli to’lmaganligiga jiddiy sabablar bor. bulardan biri – yuqorida uning o’zi aytib o’tgan fikrlari bo’lsa, ikkinchisi – mazkur so’zning barcha his-tuyg’ularga taalluqliligi. vaholanki, bu fan faqat nafosatli his tuyg’ular va ularning ziddini nazarda tutadi. ayniqsa, mana shu ikkinchi sababga ko’ra, «estetika» atamasining talabga javob berishi shubhali. buning ustiga allaqachon mazkur fan tadqiqot doirasi san’at hududidan chiqib, inson hayotining deyarli barcha sohalariga yoyilib ketgan. shu bois «nafosatshunoslik» atamasi ham ilmiy muomalaga …

3 / 1

ytda texnika estetikasi va uning amaliyotdagi sohasi dizayn, atrof-muhitni go’zallashtirish, tabiatdagi nafosat borasidagi muammolar bilan ham shu fan shug’ullanadi. demak, uning qamrovini san’atning o’zi bilangina chegaralab qo’yishga haqqimiz yo’q. zero bugungi kunda inson o’zini o’rab turgan barcha narsa=hodisalarning go’zal bo’lishini, har qadamda nafosatni his etishni istaydi: biz taqib yurgan soat, biz kiygan kiyim, biz haydayotgan mashina, biz uchadigan samolyot, biz yashayotgan uy, biz mehnat qiladigan ishxona, biz yurgizayotgan dastgoh, biz yozayotgan qalam, biz dam oladigan tomoshabog’lar – hammasidan nafis bir ruh ufurib turishi lozim. yuqorida aytilganlardan kelib chiqsak, «go’zallik falsafasi» degan ibora bu fanning mohiyatiga ko’proq mos keladi. negaki, u faqat san’atdagi go’zallikni emas, balki insondagi, jamiyat va tabiatdagi go’zallikni ham o’rganadi. shuningdek, go’zallikdan boshqa ulug’vorlik, fojeaviylik, kulgililik, mo’’jizaviylik, xayoliylik, uyg’unlik, noziklik singari ko’pdan-ko’p tushunchalar mavjudki, ularni tadqiq etish ham estetika fanining zimmasida. lekin, bu o’rinda, shuni unutmaslik kerakki, mazkur tushunchalarning har birida go’zallik, bir tomondan, unsur sifatida ishtirok esta, …

4 / 1

toqqa tikilsangiz, estetik zavq tuyasiz, ammo xuddi shunday balandlikdagi shahar chetida o’sib chiqqan axlat «tog’i»ga qarab zavqlanmaysiz. chunki arslonxon minorasi me’morlik san’ati asari sifatida go’zallik qonuniyatlari asosida bunyod etilgan; tog’ esa tabiat yaratgan ulug’vor go’zallik. zavod mo’risida ham, axlat «tog’»ida ham hajm, miqdor boru, lekin bir narsa –go’zallik etishmaydi. minora bilan tog’dagi hajmni salobatga aylantiruvchi unsur, bu – go’zallik. fojeaviylik xususiyatida ham go’zallikning ishtirokini ko’rish mumkin. misol sifatida lev tolstoyning «urush va tinchlik» romanidagi austrlistda bo’lib o’tgan rus va franstuz qo’shinlari to’qnashuvidan so’ng, jang maydonida yarador bo’lib yotgan knyaz andrey bolkonskiyni eslaylik: bir qo’lida bayroq dastasini ushlagancha, ko’m=ko’k maysada moviy osmonga qarab yotgan, oppoq mundirli botir yigit – bayroqdor zobitning tepasiga kelgan napoleon uni o’lgan deb o’ylab, bu manzaradan hayratlanib: «mana bu – go’zal o’lim!», deydi. bu o’rinda asar qahramonining o’limi – fojeaviylik, o’limning qahramonlikka aylanishi – ulug’vorlik; fojeaviylik bilan ulug’vorlik xususiyatlarining omuxtalashuvi natijasida esa go’zal manzara, qayg’uli va ulug’vor …

5 / 1

ydi. u insonni o’rgatadi, da’vat etadi, go’zallashtiradi. bu vazifalarni bajarishda estetika san’atning ko’makchisi, etakchisi hisoblanadi. estetika bir tomondan, san’atning paydo bo’lishidan tortib, uning turlariyu janrlarigacha, san’at asarining ichki murvatlaridan tortib, san’atkorning ijodkorlik tabiatigacha bo’lgan barcha jarayonlarni o’rganadi. ikkinchi tomondan, san’at uchun umumiy qonun-qoidalarni ishlab chiqadi va tadbiq etadi. uchinchi tomondan esa, san’at asarini idrok etayotgan kishi ruhidagi o’zgarishlarni nafosat nuqtayi nazaridan tadqiq qiladi. shunday qilib, estetika san’atni to’la qamrab oladi va uning ich=ichiga kirib boradi: badiiy asarning yaratilish arafasidagi shart=sharoitlardan tortib, to u bunyodga kelib, asl egasi – idrok etuvchiga etib borgunigacha bo’lgan va undan keyingi jarayonlarni tadqiq etadi hamda ulardan nazariy xulosalar chiqaradi. zero «san’at falsafasi» iborasining siri ana shunda. estetika – falsafiy fanlardan biri. falsafa esa fanlarning podshosidir. darhaqiqat, u fanlar podshosi sifatida barcha tabiiy va ijtimoiy ilmlar erishgan yutuqlarni o’z qamroviga olib, ulardan umumiy xulosalar chiqarib, shular asosida insoniyatni haqiqat tomon etaklaydi. shu bois tafakkurni falsafaning predmeti …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "estetika"

13-mavzu. estetika(2 soat) ma’ruza 1. “estetika” fanining obyekti va falsafiy mohiyati. “estetika” haqidagi qarashlar tarixi. 2. estetika kategoriyalarining an’anaviy va zamonaviy tasnifi. 3. go‘zallik va uning muqobillari. ulug'vorlik kategoriyasining falsafiy mohiyati. fojeaviylik (tragediya) kategoriyasi. kulgililik kategoriyasi. 4. estetika kategoriyalarining o‘zaro aloqadorligi. tayanch iboralar: .“estetika”, ulug'vorlik kategoriyasi, fojeaviylik (tragediya) kategoriyasi. kulgililik kategoriyasi. estetika yoxud nafosatshunoslik eng qadimgi fanlardan biri. uning tarixi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni o’z ichiga oladi. biroq u o’zining hozirgi nomini xyiii asrda olgan. ungacha bu fanning asosiy muammosi bo’lmish go’zallik va san’at haqidagi mulohazalar har xil san’at turlariga bag’ish...

This file contains 1 page in DOCX format (36.7 KB). To download "estetika", click the Telegram button on the left.

Tags: estetika DOCX 1 page Free download Telegram