matn turlari va tarkibi

DOCX 12 pages 33.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 33.0 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

8-mavzu: matn turlari va tarkibi reja : 1. matn turlari 2. dialogik matn 3. tavsifiy matn 4. matnni qisqartirish yo‘llari 5. matnni kengaytirish yo‘llari 6. so‘z tanlash va qo‘llash 7. matn tuzish matn haqida tushuncha.umumxalq nutqidagi barcha birliklar badiiy tilda u yoki bu darajada estetik qimmat kasb etadi. aytish lozimki, tilning estetik funksiyasining asosiy yuzaga chiqish o‘rni adabiy asar matni ekan, bu vazifaning o‘ziga xos xususiyatlarini faqat tilshinoslik va adabiyotshunoslik doirasida o‘rganib bo‘lmaydi. mazkur vazifani har tomonlama mulammal o‘rganish uchun adabiyot tarixi, adabiyot nazariyasi, poetika kabi adabiyotshunoslik yo‘nalishlari va til tarixi, uslubiyat, etimologiya, leksikologiya, semasiologiya, grammatika kabi tilshunoslik sohalari bir-biri bilan hamkorlikda ish ko‘rishi lozim. binobarin, tilning estetik vazifasi masalasi bu ikki yirik fan oralig‘idagi murakkab muammodir. matn tilshunosligi fani aynan badiiy matnni o‘rganish, tilning estetik vazifasini tahlil qilish bilan shug‘ullanuvchi tilshunoslikning bir sohasidir.mazkur soha bo‘yicha ham o‘zbek tilshunosligida qator ilmiy ishlar amalga oshirildi. tilshunos olim a. mamajonovning “tekst lingvistikasi” …

2 / 12

y matnining sintagmatik va pragmatic xususiyatlari. nda, t., 1993; yo’ldashev m. badiiy matn va uning lingvopoetik tahlili asoslari. t., 2007.] matn nutqiy jarayon mahsuli bo‘lib, tugallangan, yozma shaklda mavjud bo‘lgan, adabiy shakllangan, supersintaktik butunliklardan tashkil topgan, leksik-grammatik, mantiqiy, uslubiy jihatdan shakllangan,aniq maqsadga yo‘naltirilganligi bilan belgilanadi. har qanday matn ma’lum bir mazmunni tashish uchun xizmat qiladi, o‘z xususiyatiga ko‘ra turli axborotlarni etkazadi. matn nutq korinishi bo‘lib, vazifasi jihatidan tugal nutqiy butunlikdir. har bir matn murakkab tuzulish va mazmun mundarijasiga ega bo‘lib, u og‘zaki va yozma ijod namunasi hisoblanadi.[footnoteref:2] [2: lapasov j. badiiy matn va lisoniy tahlil. t., fan, 1995. 5-bet.] matn atamasi ilmiy adabiyotlarda turlicha talqin qilinadi.”o‘zbek tilining izohli lug‘ati”[footnoteref:3]da matn so‘zining arabchadan o‘zlashganligi, aynan “”tekst” so‘zi anglatgan ma’noga tengligiga ishora qilinadi. bugungi kun tilshunosligida matn tilning alohida yirik birligi va matn tilshunosligi deb atalayotgan sohaning asosiy ob’yekti sifatida talqin etiladi. matnni tadqiq etishda uni so‘z birikmasi va gapdan farqlash lozimligi, …

3 / 12

ozma shakllarda namoyon bo‘ladi. nutqning yozma shakli matn atamasini ifodalaydigan mazmunga muvofiq keladi. nutq sub’yektdan adresatga yo‘naltiruvchi nutqiy faoliyat hisoblanadi. matn esa faqat ob’yektiv informatsiyadan iborat bo‘lmay, balki o‘ziga pragmatik mazmunni ham qamrab olgan nutqning material ko‘rinishidir. ilmiy adabiyotlarda kontest atamasi nutqiy vaziyat mahsuli deb ko‘rsatiladi . kontest –bu bir leksik va grammatik birlik asosida ifodalangan ma’no yoki tushunchani oydinlashtirish uchun keltirilgan, tuzulgan minimal nutq birligi. qoida bo‘yicha bu so‘z birikmasi, ba’zan gap, kamdan kam abzas yoki yaxlit matnga teng keladi. [3: ozbek tilining izohli lug’ati. m.: rus tili, 1981. 452-bet.] [4: hakimov m. o’zbek ilmiy matnining sintagmatik va pragmatic xususiyatlari.nda, t., 1993. 7-bet.] ko‘rinadiki, kontekst so‘zlarning semantik ma’nosi reallashadigan o‘ziga xos maydon hisoblanadi. borliqning mavjud dalillari lug‘atlarda berilganidek alohida so‘zlarda, tugal xabarlarda, matnlarda, ularning minimal bo‘lagi bo‘lgan gaplarda aks etadi. so‘zlar va ular ma’nolarining ong va borliqqa munosabati gap orqali bog‘langan, gapdan tashqarida ular faqat potensial birlikdir xolos. ularning …

4 / 12

ntaktik aloqalarning mavjudligi, makon va zamonda izchilligi, yaxlitligi, tugallanganligi, bir umumiy mavzuga egaligi kabliarni tushunamiz. matn ana shunday belgilarni o‘zida mujassamlashtirgan murakkab kommunikativ-sintaktik butunlikdir.[footnoteref:5] [5: yo’ldashev m. ko’rsatikgan qo’llanma. 11-bet.] 8. matn gapdan ko‘ra yirik hajmli aloqa vositasi, nutqiy faoliyat mahsuli, muayyan qonuniyatlar asosida shakllangan yozma nutq ko‘rinishidir. matn hajm begisiga ko‘ra minimal va maksimal matnlarga ajratiladi. ayrim adabiyotlarda matn hajm belgisiga ko‘ra uch turga ajratilgan: kichik, o‘rta, katta hajmli matnlar. 9. telegramma, ma’lumotnoma, ariza, ishonch xati, tushuntirish xati, vaqtli matbuotda chiqadigan e’lon va kichik xabarlar kichik hajmdagi matnlar sanaladi. o‘rta hajmdagi matnlarga hikoya, qissa, she’r, doston, poemalar kiradi. katta hajmli matnlarga povest, roman, dramatik asarlar, trilogiyalar kiradi.[footnoteref:6] [6: qilichev e. ko’rsatilgan qo’llanma. 6-7-betlar.] 10. biroq yuqoridagi kabi bo‘linishlar ayrim chalkashliklarni keltirib chiqaradi. boisi shunday dostonlar borki hajm jihatidan romandan katta. nafaqat hajm jihatidan, balki ichki mazmun, xarakterlar tasviri, ruhiyat talqini jihatidan ham romanlardan qolishmaydigan dostonlar bor.masalan, “alpomish”, “go‘ro‘g‘li”singari go‘zal …

5 / 12

qilmas. tarix! tarixni ko‘zdan kechirmadingizmi? · ko‘ngil ash'orga ko‘proq moyil bo‘ldi. fursat bo‘lsa, tarixni ham boshlagumdur,— javob berdi badiuzzamon. — men sizga tarixga oid kitoblarni qasddan ko‘p yuborgan edim. balki xabaringiz bordir, otangiz podshoh hazratlariga ham hamma vaqt tarix o‘qimoqni tavsiya qilamen. davlatning butun mas’uliyati sizlarning zimmangizdadir. obodonlik yoki inqiroz sizlarning tadbir va harakatingizga bog‘liqdir. shuning uchun siz tarix oynasiga qarab turmog‘ingiz kerak... oybek, «navoiy»dan ii. «buyuk xizmatlari uchun» ordenini qo‘limga olib qarayman. «buyuk» so‘zini o‘qiganimda yetmish yetti yillik g‘uborlarim tarqab ketgandek bo‘ldi. ko‘rgan jabr-u jafolar tumandek g‘oyib bo‘idi. jez konlari tagida mis kukunlarini yutib, o‘pkasi zanglab olamdan o‘tgan, jasadlari zanglagan tuproqqa qo‘yilgan yurt- doshlarim haqqi, sibirning qahraton sovuqlarida muzlab qolgan, umrini o‘rmonlarda poyoniga yetkazgan beqiyos dono ustoz- larimiz haqqi, senga ta’zim qilaman, o‘zbekistonim! shu og‘ir yo‘llardan meni omon qaytargan sening mehring, sening issiq bag‘ring, mening e’tiqodim, tangrining beadad mehridir. 5. ahmad, « yo ‘qotganlarim va topganlarim»dan ma’lum voqelik haqida …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "matn turlari va tarkibi"

8-mavzu: matn turlari va tarkibi reja : 1. matn turlari 2. dialogik matn 3. tavsifiy matn 4. matnni qisqartirish yo‘llari 5. matnni kengaytirish yo‘llari 6. so‘z tanlash va qo‘llash 7. matn tuzish matn haqida tushuncha.umumxalq nutqidagi barcha birliklar badiiy tilda u yoki bu darajada estetik qimmat kasb etadi. aytish lozimki, tilning estetik funksiyasining asosiy yuzaga chiqish o‘rni adabiy asar matni ekan, bu vazifaning o‘ziga xos xususiyatlarini faqat tilshinoslik va adabiyotshunoslik doirasida o‘rganib bo‘lmaydi. mazkur vazifani har tomonlama mulammal o‘rganish uchun adabiyot tarixi, adabiyot nazariyasi, poetika kabi adabiyotshunoslik yo‘nalishlari va til tarixi, uslubiyat, etimologiya, leksikologiya, semasiologiya, grammatika kabi tilshunoslik sohalari bir-biri bilan hamkorlikda ish ...

This file contains 12 pages in DOCX format (33.0 KB). To download "matn turlari va tarkibi", click the Telegram button on the left.

Tags: matn turlari va tarkibi DOCX 12 pages Free download Telegram