etika

DOCX 1 page 73.9 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 73.9 KB

File type DOCX

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

12-mavzu. etika (2 soat) ma’ruza mavzu rejasi: 1. etikaning mohiyati va ahamiyati. 2. etikadagi qadriyatlar va kategoriyalar. 3. kiberetika. tibbiy etika. yuridik etika. ijtimoiy hayot etikasi. etikada ijtimoiy adolat tamoyili. siyosat va axloq o‘rtasidagi munosabat tayanch iboralar: etika, gedonizm, evdemonizm, global etosfera, yaxshilik va yomonlik, burch, vijdon, sha’n (or-nomus) baxt, adolat. axloqshunoslik bir necha ming yillik tarixga ega bo’lgan qadimiy fan. u bizda «ilmi ravish», «ilmi axloq», «axloq ilmi», «odobnoma» singari nomlar bilan atab kelingan. ovro’pada esa «etika» nomi bilan mashhur, biz ham yaqin-yaqingacha shu atamani qo’llar edik. u dastlab manzildoshlik, yashash joyi, keyinchalik esa odat, fe’l, fikrlash tarzi singari ma’nolarni anglatgan; yunoncha «ethos» so’zidan olingan. uni birinchi bo’lib yunon faylasufi arastu ilmiy muomalaga kiritgan. arastu fanlarni tasnif qilarkan, ularni uch guruhga bo’ladi: nazariy, amaliy va ijodiy. birinchi guruhga falsafa, matematika va fizikani; ikkinchi guruhga etika va siyosatni; uchinchi guruhga esa san’at, hunarmandchilik va amaliy fanlarni kiritadi. shunday qilib, qadimgi …

2 / 1

tida u fanning predmetini anglatsa, muayyan tushuncha sifatida inson fe’l-atvori va xatti-harakatining eng qamrovli qismini bildiradi. axloqni umumiy tushuncha sifatida olib, uni doira shaklida aks ettiradigan bo’lsak, doiraning eng kichik qismini odob, undan kattaroq qismini - xulq, eng qamrovli qismini axloq egallaydi. odob - inson haqida yoqimli taassurot uyg’otadigan, lekin jamoa, jamiyat va insoniyat hayotida burilish yasaydigan darajada muhim ahamiyatga ega bo’lmaydigan, milliy urf-odatlarga asoslangan chiroyli xatti-harakatlarni o’z ichiga oladi. xulq - oila, jamoa, mahalla-ko’y miqyosida ahamiyatli bo’lgan, ammo jamiyat va insoniyat hayotiga sezilarli ta’sir ko’rsatmaydigan yoqimli insoniy xatti-harakatlarning majmui. axloq - jamiyat, zamon, ba’zan umumbashariy ahamiyatga ega, insoniyat tarixi uchun namuna bo’la oladigan ijobiy xatti-harakatlar yig’indisi, insoniy kamolot darajasini belgilovchi ma’naviy hodisa. bu fikrlarimizni misollar orqali tushuntirishga harakat qilamiz. deylik, metroda yoshgina yigit, talaba hamma qatori o’tiribdi. navbatdagi bekatdan bir keksa kishi chiqib, uning ro’parasida tik turib qoldi. agar talaba darhol: «o’tiring, otaxon!» deb joy bo’shatsa, u chiroyli a’mol …

3 / 1

amini hech kimdan ayamaydi, ochiqko’ngil, ochiqqo’l, doimo o’z bilimini oshirib borishga intiladi, tirishqoq, oila a’zolariga mehribon va h.k. unday odamni biz xushxulq inson deymiz va unga mahallamizning namunasi sifatida qaraymiz. bordi-yu, aksincha bo’lsa, u qo’ni-qo’shnilar bilan qo’pol muomala qilsa, to’y-ma’rakalarda janjal ko’tarsa, sal gapga o’dag’aylab, musht o’qtalsa, ichib kelib, oilada xotin-bolalarini urib, haqoratlasa, uni badxulq deymiz. uning badxulqliligidan oilasi, tevarak-atrofdagi ba’zi shaxslar jabr ko’radi, mahalladagilarning tinchi buziladi, lekin xatti-harakatlari jamiyat ijtimoiy hayotiga yoki insoniyat tarixiga biror-bir ko’zga tashlanadigan ta’sir o’tkazmaydi. biroq, bu fikrlardan odob va xulqning jamiyatdagi roli u qadar ahamiyatli emas ekan, degan xulosa chiqmasligi kerak; fuqarolar orasida odoblilik va xushxulqlilikning keng yoyilishi jamiyat axloqiy hayotigagina emas, balki butunisicha ijtimoiy taraqqiyotga ham ijobiy ta’sir ko’rsatadi. bu ta’sir tufayli garchand jamiyat birdaniga yuksalib ketmasa-da, asta-sekinlik bilan, muntazam ravishda yaxshilanib, ravnaq topib boradi. axloqqa kelsak, masala o’ta jiddiy mohiyat kasb etadi: deylik, bir tuman yoxud viloyat prokurori o’zi mas’ul hududda doimo …

4 / 1

butun jamiyat adolatsiz ekan, degan tasavvur uyg’onadi. bunday tasavvurlarning muntazam kuchayib borishi esa oxir-oqibat o’sha jamiyat yoki tuzumni tanazzulga olib keladi. albatta, har uchala axloqiy hodisa va ularning ziddi nisbiylikka ega. chunonchi, hozirgina misol keltirganimiz prokurorning axloqsizligi darajasi bilan o’z yakka hukmronligi yo’lida millionlab begunoh insonlarni o’limga mahkum etgan lenin, stalin, hitler, pol pot singari shaxslar axloqsizligi orasida farq bor: agar prokurorning axloqsizligi bir millat yoki mamlakat uchun zarar qilsa, totalitar tuzum hukmdorlari xatti-harakatlari umumbashariy miqyosdagi fojealarga olib keladi. bu o’rinda shuni alohida ta’kidlash joizki, axloqiy tarbiya natijasida odoblilik - xushxulqlilikka, xushxulqlilik-yuksak axloqiylikka aylangani kabi, axloqiy tarbiya yo’lga qo’yilmagan joyda muayyan shaxs, vaqti kelib, odobsizlikdan-badxulqlilikka, badxulqlilikdan-axloqsizlikka o’tishi mumkin. muhabbatning ob’ekti doimo go’zallik, manfaatsiz go’zallik. u – allohmi, vatanmi, yormi – muhabbat egasiga undan–da go’zalroq narsa yo’q. ayni paytda bir ob’ektni sevgan kishi boshqa ob’ektlarni ham sevishi tabiiy. deylik, yorga bo’lgan haqiqiy muhabbat vatanga, insoniyatga muhabbatni inkor etmaydi, aksincha, barqaror qiladi. …

5 / 1

bbat egalari yoshlar tomonidan doimo axloqiy ideal tarzida qabul qilinadi: farhod va shirin, romeo va juletta, otabek, kumush va h.k. shunday qilib, muhabbatni shaxs erkinligining axloqiy zarurat sifatidagi o’ziga xos ko’rinishi, baxtga erishuvning asosiy omili deyish mumkin. ta’kidlash lozimki, muhabbat – oliy tuyg’u, shu ma’noda u oliy tushuncha. lekin uni tuban, quyi narsa–hodisalarga nisbatan ham qo’llash hollari uchrab turadi. chunonchi, fromm singari g’arblik mutafakkirlar, ba’zi rus faylasuflari muhabbat tushunchasini o’likka (nekrofil), mol–dunyoga, pulga nisbatan qo’llaydilar. ularga nisbatan «o’chlik», «ruju», «hirs» singari tushunchalarni qo’llash ma’qul emasmikan? muhabbat ham, axloqshunoslikdagi ko’pgina tushunchalardek, «juftlik» xususiyatiga ega, uning ziddi – nafrat. nafrat tushunchasi, albatta, muhabbat singari keng qamrovli emas. u aksil muhabbat tarzida namoyon bo’ladi, ob’ektdan chetlashishni, undan begonalashishni taqozo etadi. hazar, jirkanch hissi nafratning kundalik turmushdagi tor, «mayda» ko’rinishidir. nafratning ularga nisbatan «yirikligi» uning ijtimoiy hodisa sifatida mavjudligidir. ayni paytda, nafrat g’azabdan keskin farq qiladi. u, g’azabga o’xshab, o’z ob’ektini yo’qotishga intilmaydi, undan …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "etika"

12-mavzu. etika (2 soat) ma’ruza mavzu rejasi: 1. etikaning mohiyati va ahamiyati. 2. etikadagi qadriyatlar va kategoriyalar. 3. kiberetika. tibbiy etika. yuridik etika. ijtimoiy hayot etikasi. etikada ijtimoiy adolat tamoyili. siyosat va axloq o‘rtasidagi munosabat tayanch iboralar: etika, gedonizm, evdemonizm, global etosfera, yaxshilik va yomonlik, burch, vijdon, sha’n (or-nomus) baxt, adolat. axloqshunoslik bir necha ming yillik tarixga ega bo’lgan qadimiy fan. u bizda «ilmi ravish», «ilmi axloq», «axloq ilmi», «odobnoma» singari nomlar bilan atab kelingan. ovro’pada esa «etika» nomi bilan mashhur, biz ham yaqin-yaqingacha shu atamani qo’llar edik. u dastlab manzildoshlik, yashash joyi, keyinchalik esa odat, fe’l, fikrlash tarzi singari ma’nolarni anglatgan; yunoncha «ethos» so’zidan o...

This file contains 1 page in DOCX format (73.9 KB). To download "etika", click the Telegram button on the left.

Tags: etika DOCX 1 page Free download Telegram