abu al-mu’yin an-nasafiy, maxmud az-zamaxshariy va burxonuddin al-marg’inoniylarning ilmiy merosi

DOCX 15 pages 36.6 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 36.6 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

4-mavzu: abu al-mu’yin an-nasafiy, maxmud az-zamaxshariy va burxonuddin al-marg’inoniylarning ilmiy merosi 1. abu al mu’yin an-nasafiy islom ilohiyoti va kalom ilmini rivojlantirgan alloma. 2. an-nasafiyning “bahr al-kalom” asari va uning ahamiyati 3. az-zamaxshariyning hayoti va faoliyati 4. mahmud az-zamaxshariy asarlari va ularning ahamiyati. 5. burxonuddin al-marg‘inoniy o‘rta osiyodagi buyuk fiqhshunos alloma. 6. burhoniddin marg‘inoniyning “al-hidoya” asari. tayanch so‘z va iboralar: abu al-mu’yin an-nasafiy, kalom ilmi, mahmud az-zamahshariy. “jorulloh” . “al – kashshof , al-marg’inoniy, fiqh, isnod, “al-hidoya”. 1. abu-l-mu’in an-nasafiy 418/1027 yidda nasaf (hozirgi qarshi) shahrida tug‘ilgan. uning vafoti haqida esa aksar manbalarda 508/1114 sana beriladi. shunga ko‘ra, alloma abu-l-mu’in an-nasafiy uzoq umr ko‘rib, 87 yoshida vafot etgan. uning qabri qarshi shahri yaqinidagi qovchin qishlog‘ida joylashgan. abu-l-mu’in an-nasafiy ilmu irfonda yetuk, ziyoli bir oilada ulg‘aygan, uning ajdodlaridan ko‘plari, ayniqsa, fiqh ilmi sohasidagi ulkan salohiyatlari bilan el-yurt orasida tanilgan edilar. katta bobosi, o‘z davrining taniqli olimi makhul abul fazl an-nasafiy — …

2 / 15

eltirganlar. bundan biroz farq bilan yozilgan shakllari ham uchraydi. uning kunyasi barcha manbalarda abu-l-mu’in deb zikr qilinadi. ammo an-nasafiyning laqablariga kelsak, yozma manbalarda ko‘rsatilishicha, u bir qancha laqablar bilan atalgan, jumladan, imom fozil, sayfu-l-haq (haqiqat qilichi), jomi’ al-usul, al-imom az-zo-hid, al-faqih al-hanafiy, al-olim al-bori’ (yuksak bilimdon olim) kabi laqablarni olgan. abu-l-muyin an-nasafiyning asarlari: uning ilmiy-ma’naviy merosi haqida yozgan olimlar an-nasafiyning o‘nga yaqin asarlar yaratganini ko‘rsatganlar. ushbu asarlar haqida quyidagi ma’lumotlarni keltirish mumkin: abu-l-muyin an-nasafiy o‘zining kalom ilmiga bag‘ishlangan bosh asari «tabsirat al-adilla»da zikr qilishicha, uning «qasiyd al-qavoid fi ilm al-aqoid» nomli asari bo‘lgan. bu asarning bir qo‘lyozma nusxasi istanbul universiteti kutubxonasida 268-raqami ostida saqlanadi. abu-l-mu’yin an-nasafiyning qisqacha «tabsirat al-adilla» nomi bilan keng ko‘lamda ma’lum bo‘lgan bu asari to‘lig‘icha «tabsirat al-adilla fi usul ad-diyn a’la tariqat abi mansur al-moturidiy» («din usullarini (asoslarini) abu mansur al-moturidiy uslubi asosi-da dalillar bilan sharhlash») deb ataladi. abu-l-mu’yin an-nasafiyning ushbu asari katta ilmiy va amaliy ahamiyatga …

3 / 15

i bo‘yicha yaratilgan ikkinchi asosiy manba hisoblanadi. kalom ilmining ba’zi masalalari batafsil yoritilgani va o‘z uslubining oddiyligi jihatidan «tabsirat al-adil-la» ba’zi olimlar tomonidan, hatto «kitob at-tavhiyd»ga qaraganda ham yuqori baholangan. binobarin, komil ishonch bilan aytishimiz mumkinki, abu-l-mu’-in an-nasafiyning ushbu asaridan boshqa birorta ham asarda imom al-moturidiyning kalom ilmi sohasidagi ta’limoti bunchalik mukammal ifodasini topmagan. an-nasafiy yashagan o‘n birinchi asrning ikkinchi yarmi va o‘n ikkinchi asrning boshlarida kalom ilmi o‘zining yuksak cho‘qqisiga ko‘tarilgan edi. kalom ilmining bir qancha yo‘nalishlari bo‘lib, ulardan al-ash’ariya va al-moturidiya kabilari g‘oyatda keng tarqalgan. an-nasafiy al-ash’ariya maktabining asoschisi bag‘dodlik olim abdul hasan al-ash’ariy, al-moturidiya maktabining asoschisi samarqandlik taniq-li olim abu mansur al-moturidiy ta’limotidan saboq olgan, asosan, al-moturidiya maktabiga mansub imom al-g‘azzoliyning maslagiga amal qilgan olimlardan hisoblanadi. o‘z navbatida, al-iyjiy (vaf. 1355), sa’duddin at-taftazoniy (vaf. 1390) va boshqa ko‘plab taniqli olimlar an-nasafiy ta’limotiga tayangan holda faoliyat ko‘rsatib, kalom ilmida yirik olim darajasiga ko‘tarilganlar. an-nasafiyning ilm-fanning turli sohalariga oid …

4 / 15

tga ega. birinchisi: «iqtadu bi-l-laziyna min ba’diy abu bakr va umar» (bu hadislarni imom at-termiziziy, imom ibn moja, ahmad ibn hanbal va boshqa bir qancha muhaddislar o‘z asarlarida rivoyat qilganlar). «mendan keyin abu bakr va umarga iqtido qilinglar», — degan bo‘lishiga qaramay, xalifalik ustida ikki kun bahs bo‘lgan. ikkinchi hadis: «mendan keyin xalifalik o‘ttiz yil, undan keyin amirlik, podshohlik va hokazolar bo‘ladi», — degan fikrlari naqadar rostligi, dalillanganini alohida qayd qilish zarur. chindan ham bu muddat (ya’ni, o‘ttiz yil) choryorlar paytida tugagan. hozirgi vaqtda «xalifalik»ni orzu qilib yurgan ba’zi kimsalar uchun ham payg‘ambarimizning bu hadislari asosli javobdir. bu kitob kalom ilmi bo‘yicha al-moturidiya maktabining asosiy manbalaridan biri hisoblanadi. chunonchi, bu asar ash-shayx abu mansur al-moturidiy asos solgan islomiy aqidaning eng bosh manbalaridan sanaladi. ayniqsa, islom dinida turli-tuman oqimlar va ta’limotlar yaratilayotgan hozirgi paytda mazkur asarning ilmiy va amaliy ahamiyati beqiyos kattadir. abu-l-mu’in an-nasafiy o‘z kitobini yaratishda quyidagi asosiy manbalardan foydalangan: …

5 / 15

si damashqdagi az-zohiriya kutubxonasining qo‘lyozmalar bo‘limida (4970-raqam ostida), uchinchisi bag‘doddagi «maktabat al-avqofda»da (4365-raqamda), to‘rtinchisi qohiradagi mashhur «doru-l-kutub»ning (113-raqamida) qo‘lyozmalar bo‘limida saqlanadi. ushbu qo‘lyozmaning 950 hijriy yilda oddiy xat bilan ko‘chirilgan boshka bir nusxasi iskandariyaning (misr) «maktabat al-baladiyya» nomli kutubxonasida saqlanmoqda. yuqorida bayon qilinganlarni xulosalab aytish mumkinki, alloma abu-l-muin an-nasafiy, bir tomondan, o‘z ma’naviy ustozi, buyuk mutakallim abu mansur al-moturidiy asos solgan al-moturidiya ta’limotini dunyo bo‘ylab tarqalishida beqiyos xizmat ko‘rsatgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan o‘zining «tabsirat al-adilla», «bahr al-kalom», «kitob at-tamhiyd li-qavo‘id at-tavhiyd» kabi muhim asarlari bilan kalom ilmining keyingi taraqqiyotiga salmoqli hissa qo‘shgan. chunonchi, bu bebaho asarlarda har qanday davrda ham, har qanday jamiyatda ham uchraydigan hidoyat yo‘lidan adashgan turli firqa va guruhlarga qarshi, shuningdek, dinda muhim o‘rin egallaydigan aqidaviy masalalarni talqin qilishda muqaddas manbalar — qur’oni karim va janob payg‘ambarimiz muhammad (s.a.v.) ning muborak hadislariga tayangan holda ish tutish lozimligi singari ilg‘or g‘oyalar ilgari surilgan. binobarin, bundan qariyb o‘n asr …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abu al-mu’yin an-nasafiy, maxmud az-zamaxshariy va burxonuddin al-marg’inoniylarning ilmiy merosi"

4-mavzu: abu al-mu’yin an-nasafiy, maxmud az-zamaxshariy va burxonuddin al-marg’inoniylarning ilmiy merosi 1. abu al mu’yin an-nasafiy islom ilohiyoti va kalom ilmini rivojlantirgan alloma. 2. an-nasafiyning “bahr al-kalom” asari va uning ahamiyati 3. az-zamaxshariyning hayoti va faoliyati 4. mahmud az-zamaxshariy asarlari va ularning ahamiyati. 5. burxonuddin al-marg‘inoniy o‘rta osiyodagi buyuk fiqhshunos alloma. 6. burhoniddin marg‘inoniyning “al-hidoya” asari. tayanch so‘z va iboralar: abu al-mu’yin an-nasafiy, kalom ilmi, mahmud az-zamahshariy. “jorulloh” . “al – kashshof , al-marg’inoniy, fiqh, isnod, “al-hidoya”. 1. abu-l-mu’in an-nasafiy 418/1027 yidda nasaf (hozirgi qarshi) shahrida tug‘ilgan. uning vafoti haqida esa aksar manbalarda 508/1114 sana beriladi. shunga ko‘ra, alloma ab...

This file contains 15 pages in DOCX format (36.6 KB). To download "abu al-mu’yin an-nasafiy, maxmud az-zamaxshariy va burxonuddin al-marg’inoniylarning ilmiy merosi", click the Telegram button on the left.

Tags: abu al-mu’yin an-nasafiy, maxmu… DOCX 15 pages Free download Telegram