takroriy o’lchashlar ishi

DOCX 8 pages 56.4 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 56.4 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

3 - laboratoriya ishi takroriy o’lchashlar o’tjkazish va olingan o’lchash natijalarini qayta ishlash. ushbu laboratoriya ishi ikki qismdan iborat bo’lib, talabalar ularni ketma-ketlik bilan bajarishlari lozim. 1-qism. takroriy kuzatishlar natijalarini tahlil qilish va kattalikning haqiqiy qiymatini aniqlash ishning maqsadi: takroriy o‘lchashlar o‘tkazish orqali ularning o‘lchash natijasi aniqligiga ta‘sirini o‘rganish. o‘lchash natijalarini matematik tahlil etish uslubiyotini egallash. o‘lchanayotgan kattalikning haqiqiy qiymatini topishni o’rganish. ish uchun kerakli asbob va jihozlar: mikrometrik o‘lchash asboblari, turli detallar, joizliklar va o‘tqazishlar bo‘yicha standartlar. nazariy ma‘lumotlar ko‘plab qayta o‘lchashlarda o‘lchamning tasodifiy xatoliklari hisobiga bo‘ladigan xatoligi marta kamayadi, bunda n o‘lchashlar soni. tasodifiy miqdorlarning taqsimot qonuni asosida bir xil miqdorlarning o’zini bir xil o‘lchash vositalari bilan takroriy o‘lchashlar natijasida tasodifiy xatoliklarning ta‘sirini kamaytirish mumkin, chunki bu xatoliklar o‘rtachalanib qoladi va natijada o‘lchash natijasining aniqligi ortadi. ko‘p martalab o‘lchash natijalarini o‘rtachalashtirish amali “yetti o‘lchab bir kes” degan xalq maqoli bilan tasdiqlanadi. bu maqol e‘tiborni “bir marta” o‘lchash natijasi …

2 / 8

baholashda buyurtmachilar bilan tayyorlovchilar orasida yoki ishlab chiqaruvchilar bilan korxona nazoratchilari orasidagi kelishmovchiliklar bo‘lganda o‘lchamlarning bir xil parametrlari bir necha marta takroriy o‘lchanadi. bir kattalikning o’zini bir necha marta o‘lchanib, turlicha natijalar olinib, bir qator o‘lchamlarning o‘rtacha arifmetik qiymati topiladi va uni o‘lchanayotgan kattalikning qiymati uchun qabul qilinadi, ya‘ni deb olinadi. ammo ko‘p martalab takroriy o‘lchashlar natijasida bizni qiziqtirayotgan miqdor haqida, masalan, tajriba detalining o‘lchami haqida to‘la ma‘lumotga ega bo‘lishimiz mumkin, buning uchun barcha o‘tkazilgan o‘lchashlar natijalarini matematik qayta ishlash kerak. ko‘p yillik kuzatishlar shuni ko‘rsatdiki, aniq mahsulot ishlab chiqarishga qo‘yilayotgan hozirgi zamon talablarida o‘lchash natijalarini bir oz matematik ishlashdan qo‘rqish aniqlik dushmani ekan. shu sababli o‘rtacha arifmetik qiymat dan tashqari o‘rtacha arifmetik qiymatni limit (chegaraviy) qiymati s aniqlansa, takroriy o‘lchashlarning qiymati yanada ortadi, bunda s ning qiymati σ ning qiymatiga va o‘tkazilgan o‘lchashlar soni n ga bog‘liq. o‘rtacha arifmetik qiymatning chegaraviy xatoligi s ushbu formula bo‘yicha aniqlanadi, bunda σ …

3 / 8

o‘lchash natijasini yozishda yo‘l qo‘yilgan xatoliklar va boshqa qo‘pol xatoliklar sabab bo‘lishi mumkin. topshiriq: detal (val)ning o‘lchami (diametri)ni aniqlash uchun mikrorometr yordamida takroriy o‘lchashlar o‘tkazib, o‘lchanayotgan kattalikning haqiqiy qiymatini baholang. topshiriqni bajarish tartibi: 1. detal (val)ning o‘lchami (diametri) mikrometr yordamida takror-takror o‘lchanib, olingan natijalar 1-jadvalning birinchi ustuniga yoziladi; 2. o‘lchashlar natijalarining o‘rtacha arifmetik qiymatini quyidagi formula orqali hisoblanadi: 3. topilgan natijani () 1-jadvalning ikkinchi ustuniga yozib qo‘yiladi. 4. qoldiq xatoliklar () qiymatlarini hisoblab, natijalarni 1- jadvalning uchinchi ustuniga yoziladi. 5. formula ()2 bo‘yicha hisoblangan qiymatlar asosida 1-jadvalning 4- ustuni to‘ldiriladi. 6. σ()2 qiymatni hisoblab, chiqqan natijani jadvalning chap to-monining quyisida yozib qo‘yiladi. 1- jadval o‘lchashlar natijalari xi, mm o‘rtacha arifmetik qiymat, , mm qoldiq xatolik (), mm ()2, mm σ xi = σ ()2= 7. quyidagi formula orqali o‘lchashlarning o‘rtacha kvadratik xatoliligi σ ni aniqlanadi: 8. o‘lchanayotgan kattalikning haqiqiy qiymatini quyidagi ifodadan topiladi: 9. agar ko‘p martalab takroriy o‘lchashlarda 3σ …

4 / 8

siljishidan kelib chiquvchi sabablar; · o‘lchash ob‘ektini o‘lchash joyiga (pozitsiyasiga) o‘rnatishdan kelib chiquvchi sabablar; · o‘lchash vositalarining zanjirida o‘lchash ma‘lumotini olish, saqlash, o‘zgartirish va tavsiya etish bilan bog‘liq sabablar; · o‘lchash vositasi va ob‘ektiga nisbatan tashqi ta‘sirlar (temperatura yoki bosimning o‘zgarishi, elektr va magnit maydonlarining ta‘siri, turli tebranishlar va h.k.) dan kelib chiquvchi sabablar; · o‘lchash ob‘ektining xususiyatlaridan kelib chiquvchi sabablar; · operatorning malakasi va holatiga bog‘liq sabablar va shu kabilar. o‘lchash xatoliklari u yoki bu xususiyatlariga ko‘ra quyida keltirilgan turlarga bo‘linadi: i. o‘lchash xatoliklari ifodalanishiga qarab quyidagi turlarga bo‘linadi: 1) absolyut (mutloq) xatolik. bu xatolik kattalik qanday birlikda ifodalanayotgan bo‘lsa, shu birlikda tavsiflanadi. mutloq xatolikni quyidagicha aniqlanadi: (1) bunda, a–o‘lchash natijasi, xr–kattalikning chinakam qiymati, xx – kattalikning haqiqiy qiymati. absolyut xatolikning teskari ishora bilan olingan qiymati tuzatma deb ataladi: odatda o‘lchash asboblarining xatoligi keltirilgan xatolik bilan ham belgilanadi. absolyut xatolikning asbob ko‘rsatishining maksimal qiymati (ak max) ga nisbatini foizlarda …

5 / 8

o‘zgarishiga bogliq bo‘lgan xatoliklar sanaladi. dinamik xatoliklarning vujudga kelishi o‘lchash vositasilarining o‘lchash zanjiridagi tarkibiy elementlarning inertsiyasi tufayli deb izohlanadi. bunda o‘lchash zanjiridagi o‘zgarishlar oniy tarzda emas, balki muayyan vaqt davomida amalga oshirilishi asosiy sabab bo‘ladi. iii. kelib chiqish sababi(sharoiti)ga ko‘ra quyidagi turlarga bo‘linadi: · asosiy xatoliklar; · qo‘shimcha xatoliklar. normal sharoitda ishlatiladigan asboblarda hosil bo‘ladigan xatolik asosiy xatolik deyiladi. normal sharoit deganda havo temperaturasi 200s50s, havoning namligi 65%15%, atmosfera bosimi 75030 mm.sim.ust. ga teng bo‘lishi lozim. ta‘minlanish kuchlanishi nominaldan 2% ga o‘zgarishi mumkin. agar asbob shu sharoitdan farqli bo‘lgan tashqi sharoitda ishlatilsa, hosil bo‘ladigan xatolik qo‘shimcha xatolik deyiladi. iv. mohiyati, tavsiflari va bartaraf etish imkoniyatlariga ko‘ra xatoliklar quyidagi turlarga bo‘linadi: 1). muntazam xatoliklar; 2). tasodifiy xatoliklar; 3). qo‘pol xatoliklar yoki yanglishuv. muntazam xatolik deb, umumiy xatolikning takroriy o‘lchashlar mobaynida muayyan qonuniyat asosida hosil bo‘ladigan, saqlanadigan yoki o‘zgaradigan tashkil etuvchisiga aytiladi. muntazam xatoliklarning asosiy guruhlari quyidagilar hisoblanadi: · uslubiy xatoliklar; · …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "takroriy o’lchashlar ishi"

3 - laboratoriya ishi takroriy o’lchashlar o’tjkazish va olingan o’lchash natijalarini qayta ishlash. ushbu laboratoriya ishi ikki qismdan iborat bo’lib, talabalar ularni ketma-ketlik bilan bajarishlari lozim. 1-qism. takroriy kuzatishlar natijalarini tahlil qilish va kattalikning haqiqiy qiymatini aniqlash ishning maqsadi: takroriy o‘lchashlar o‘tkazish orqali ularning o‘lchash natijasi aniqligiga ta‘sirini o‘rganish. o‘lchash natijalarini matematik tahlil etish uslubiyotini egallash. o‘lchanayotgan kattalikning haqiqiy qiymatini topishni o’rganish. ish uchun kerakli asbob va jihozlar: mikrometrik o‘lchash asboblari, turli detallar, joizliklar va o‘tqazishlar bo‘yicha standartlar. nazariy ma‘lumotlar ko‘plab qayta o‘lchashlarda o‘lchamning tasodifiy xatoliklari hisobiga bo‘ladigan xatolig...

This file contains 8 pages in DOCX format (56.4 KB). To download "takroriy o’lchashlar ishi", click the Telegram button on the left.

Tags: takroriy o’lchashlar ishi DOCX 8 pages Free download Telegram