ahmad al-marvaziy, imom al-buxoriy, abu iso muhammad at-termiziylar abu nasr forobiyning hayotlari va faoliyatlari

DOCX 16 sahifa 38,9 KB Bepul yuklash

16 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 38,9 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 16

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 16

2-mavzu: ahmad al-marvaziy, imom al-buxoriy, abu iso muhammad at-termiziylar abu nasr forobiyning hayotlari va faoliyatlari. reja: 1. ahmad al-marvaziyning ma’naviy merosi. 2. imom al-buxoriy – hadis ilmining sultoni. 3. imom al-buxoriyning ma’naviy merosi. 4. abu iso muhammad at-termiziy – buyuk muhaddis olim. 5. imom termiziyning asarlari. 6. abu nasr forobiy – ulug‘ qomusiy olim. 7. abu nasr forobiyning ilmiy qarashlari tayanch so‘z va iboralar: hadis, roviy, muhaddis, sahih, hasan, zaif, g‘ariyb, «jome’ as-sahih», «ash-shamoil an-nabaviya», «al-ilal», “muallim us-soniy”, falsafa, tagfur, 1. bag‘dod ilmiy maktabida faoliyat ko‘rsatgan yirik astronom va matematiklardan yana biri ahmad ibn abdulloh al-marvaziy bo‘lib, u «habash al-hosib» («habash hisobchi») laqabi bilan tanilgan. uning ismidagi al-marvaziy rutbasi esa muallifni hozirgi turkmanistonning bayram ali shahri yaqinidagi marvdan ekanligini ko‘rsatadi. olimning ismi va ba’zi asarlari o‘rta asr mualliflaridan ibn an-nadim (x asr), ibn al-qiftiy (1173—1248) va hoji xalifalar (1609—1657) tomonidan zikr etiladi. jumladan, ibn an-nadim uni yuz yildan ortiq yashagan, …

2 / 16

eb ko‘rsatadi. lekin bu risola yuqoridagi zikr etilgan «zij»larning birortasi bo‘lishi mumkin. «damashq ziji» hozirda istambulda saqlanmoqda. al-marvaziy o‘zining bu asarini o‘sha davrda «sindhind» nomi bilan mashhur bo‘lgan hind astronomik jadvallarini qayta ishlash asosida yozgan. undagi ba’zi masalalar ibrohim al-fazariy, muhammad al-xorazmiyning «zij»laridan farqlanadi. olimning bag‘dod shahri uchun yozilgan ikkinchi «zij»i berlinda saqlanmoqda. beruniyning «qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar» va «geodeziya» asarlaridagi ma’lumotlarga qaraganda, bu kitob keyingi davr astronomlari tarafidan hurmat bilan tilga olingan. uchinchi «al-ma’munning tekshirilgan «ziji» ham o‘z vaqtida katta shuhrat qozongan bo‘lib, xalifa al-ma’mun bir guruh olimlarga qadimgi yunon astronomlarining kitoblarida keltirilgan ma’lumotlarni tajribalar asosida qaytadan tekshirib chiqish vazifasi-ni yuklagan va tajriba natijalari o‘laroq, ushbu asar dunyoga kelgan. bu asarda o‘sha davr astronomiyasining barcha yutuqlari mujassam etilgan va o‘rta asr manbalarida, ba’zan yahyo ibn mansur va ahmad al-marvaziy, ba’zan esa o‘sha davrning boshqa astronomlari tarafidan bitilgan, deb keltiriladi. bunday asarning yaratilishida ko‘pchilik ishtirok etgan bo‘lishi kerak, degan xulosa …

3 / 16

opilgan. bu fikrimizning mag‘zini al-marvaziyning fanga birinchi bo‘lib olib kirgan tangens va kotangens tushunchalari va ularning funksiyaviy jadvallari tashkil etadi. olimning asarlarida bayon qilingan tangens, kotangens va kosekans tushunchalari trigonometriya rivojiga qo‘shilgan ulkan hissa bo‘ldi. ibn an-nadim o‘zining «al-fixrist» kitobida al-marvaziyga oid yana ikki muhim ma’lumotni keltiradi. ulardan biri al-marvaziyning abu ja’far ibn ahmad ibn abdulloh ibn habash ismli o‘g‘li bo‘lib, u ham astronomiya bilan shug‘ullangan va «yassi astrolyabiya» («kitab al-asturlab al-musattah») nomli kitobning muallifi ekanligidir. ikkinchisi esa, ix asrdagi mashhur astrolog va astronomlardan biri muhammad ibn bazyar biz hikoya qilayotgan al-marvaziyning o‘quvchilaridan deb e’tirof etilishidir. bu esa ahmad al-marvaziyni nafaqat mashhur olim, balki yetuk shogirdlar tayyorlagan mohir ustoz bo‘lganidan ham dalolat beradi. 2. buyuk muhaddis imom al-buxoriy milodiy 810 yilda buxoroda dunyoga kelgan. imom al-buxoriyning ismi muhammad, kunyasi abu abdulloh, laqabi ba’zan “imom al-muhaddisiyn mo’miniyn fi-l-hadis” (hadis ilmining amiri, sultoni) va nasabi muhammad ibn ismoil ibn ibrohim ibn al-mug‘iyra …

4 / 16

a bo‘lib, undan ta’lim olgani haqidagi ma’lumotlar manbalarda keltiriladi. uning shogirdlaridan esa iroqlik bir qancha olimlar – ahmad ibn hafs, nasr ibn husayn va boshqalarni ko‘rsatish mumkin. imom al-buxoriy «at-tarix al-kabir» («katta tarix») asarida otasining tarjimai holi haqida talay ma’lumotlar beradi. tarixchi al-hofiz ibn hibbon o‘zining «kitob as-siqqot» («buyuk insonlar haqida kitob») nomli asarida ismoil ibn ibrohim, ya’ni al-buxoriyning otasi «hamad ibn zayd va molikdan hadislar rivoyat qilgan, undan esa iroqlik olimlar hadislar naql qilganlar», — deya ta’kidlaydi. imom al-buxoriyning onasi ham taqvodor, diyonatli va har xil karomatlar sohibasi, g‘oyatda oqila, fozila ayol sifatida tanilgan edi. ma’lumki, imom al-buxoriyning yoshligida ko‘zi jarohatlanib, ko‘rish qobiliyati susaygan, har qancha urinishsa ham, tabiblar uni davolay olmagandilar. kunlardan bir kuni al-buxoriyning onasi tushida ibrohim (s.a.v.) ni ko‘rganda u zoti sharif bu mushfiqa onaga qarab: «ey, volida! sening duolaringning bardavomligidan alloh taolo o‘g‘lingga to‘liq ko‘rish qobiliyatini qaytardi», — deya xitob qilganlar. keyin u: «uyqumdan uyg‘onsam, …

5 / 16

nini eshitganimda, «o‘shanda necha yoshda edingiz?» — deb so‘radim. u «o‘n yoshda, balkim undan ham kichik edim», — deb javob bergandi». bu misoldan ko‘rinib turibdiki, imom al-buxoriy juda yoshligidan boshlab hadislarni yod olib, bu mashg‘ulotga alohida zavq-shavq va qiziqish bilan qaragan. allomaning ustozlari haqida gapiradigan bo‘lsak, u, eng avvalo, o‘sha paytda buxoroning taniqli muhaddislaridan sanalgan ad-doxiliydan saboq olgan. hadislarni o‘rganish bo‘yicha ushbu olim tashkil etgan to‘garakning shuhrati keng tarqalgan bo‘lib, uning faoliyati yoyilib ulkan samaralar bergan. kunlardan bir kuni ad-doxiliy o‘z odaticha talabalarga saboq berar, al-buxoriy ham boshqa tolibi ilmlar qatori dars tinglab o‘tirgan edi. shunda ad-doxiliy bir hadis isnodi haqida gapirib «sufyon abu zubayrdan, u ibrohimdan», — deb zikr qildi. shunda al-buxoriy: «abu zubayr hech vaqt ibrohimdan rivoyat qilmagan», — dedi va bu bilan u ad-doxiliyni bu sanad xususidagi xatodan ogoh qilmoqni istadi. o‘z shogirdidan bu gapni eshitgan ad-doxiliy esa hayratga tushib, dag‘allik bilan uning so‘zini bo‘ldi. al-buxoriy o‘ta …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 16 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ahmad al-marvaziy, imom al-buxoriy, abu iso muhammad at-termiziylar abu nasr forobiyning hayotlari va faoliyatlari" haqida

2-mavzu: ahmad al-marvaziy, imom al-buxoriy, abu iso muhammad at-termiziylar abu nasr forobiyning hayotlari va faoliyatlari. reja: 1. ahmad al-marvaziyning ma’naviy merosi. 2. imom al-buxoriy – hadis ilmining sultoni. 3. imom al-buxoriyning ma’naviy merosi. 4. abu iso muhammad at-termiziy – buyuk muhaddis olim. 5. imom termiziyning asarlari. 6. abu nasr forobiy – ulug‘ qomusiy olim. 7. abu nasr forobiyning ilmiy qarashlari tayanch so‘z va iboralar: hadis, roviy, muhaddis, sahih, hasan, zaif, g‘ariyb, «jome’ as-sahih», «ash-shamoil an-nabaviya», «al-ilal», “muallim us-soniy”, falsafa, tagfur, 1. bag‘dod ilmiy maktabida faoliyat ko‘rsatgan yirik astronom va matematiklardan yana biri ahmad ibn abdulloh al-marvaziy bo‘lib, u «habash al-hosib» («habash hisobchi») laqabi bilan tanilgan. uning is...

Bu fayl DOCX formatida 16 sahifadan iborat (38,9 KB). "ahmad al-marvaziy, imom al-buxoriy, abu iso muhammad at-termiziylar abu nasr forobiyning hayotlari va faoliyatlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: ahmad al-marvaziy, imom al-buxo… DOCX 16 sahifa Bepul yuklash Telegram