inson psixik taraqqiyotini tushuntirish bo‘yicha asosiy nazariyalar

DOCX 11 pages 37.5 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.5 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

3-mavzu. inson psixik taraqqiyotini tushuntirish bo‘yicha asosiy nazariyalar reja: 1. psixologiyada psixik taraqqiyot muammosi 2. shaxs taraqqiyotida biologik va ijtimoiy tomonlar munosabati 3. psixik taraqqiyotni harakatga keltiruvchi kuchlar 4.”ta’lim va psixik o‘sish bir-biridan mustaqildir” nazariyasi 5. l.s. vigotskiy “bola taraqqiyotining ikki zonasi” nazariyasi inson va hayvon psixikasi doimiy rivojlanish holatida bo‘ladi. biroq hayvonot dunyosidagi va insoniyatda bo‘ladigan rivojlanish jarayoni o‘z xarakteri va mazmuni jihatidan bir-biridan tubdan farq qiladi. hayvonot dunyosidagi psixik taraqqiyot mexanizmlari – nasliy, biologik jihatdan mustahkamlangan tajribani avloddan - avlodga uzatish bo‘lib, uning asosida hayvonlarning tashqi muhitga individual moslashuvi ro‘y beradi. inson psixik funksiyalarining rivojlanish mohiyati shundan iboratki, ular bolaning ijtimoiy-tarixiy tajribani o‘zlashtirish jarayonida rivojlanadi. bola insonlar orasida, insoniy predmetlar hamda munosabatlar dunyosida olamga keladi va yashaydi. bu predmet va munosabatlarda esa ijtimoiy amaliyot tajribasi qayd etilgan. bolaning rivojlanishi esa mana shu tajribani o‘zlashtirish jarayonidir. bu jarayon kattalar tomonidan doimiy rahbarlik qilish sharoitlarida, ya’ni ta’lim, tarbiya orqali amalga …

2 / 11

otga asosan hal qilinadi. bu ta’limotga binoan inson ―barcha ijtimoiy munosabatlar majmuidan iborat‖. dialektik materializm insonga ijtimoiy-tarixiy mavjudot sifatida, shu bilan bir vaqtda tabiatning bir bo‘lagi, deb qaraydi. inson – biosotsial mavjudot. shuning uchun ham uning psixik taraqqiyotga ikki asosiy omil: 1)biologik, tabiiy. 2)ijtimoiy – hayot sharoitlari, jamiyat tomonidan tashkil etiladigan ta’lim va tarbiya ta’sir ko‘rsatadi. bu ikki omilning o‘zaro munosabati turli oqim namoyondalari, (ya’ni biologik va sotsial) tomonidan turlicha talqin qilinadi. biologik oqim namoyondalari insondagi tug‘ma, hayotiy jarayonlarni uni rivojlanishiga hal qiluvchi ta’sir qiladi, deb tan oladilar. sotsial oqim namoyondalari esa, aksincha, asosiy omil – tashqi ta’sir, deb hisoblaydilar va biologik faktorning rolini inkor etadilar. bu ikkala yondoshuv ham antidialektik, metafizik xarakterdagi yondoshuv bo‘lib, har ikkala oqim ham psixik taraqqiyotga ta’sir etuvchi bitta omilni tan oladilar va ular o‘rtasidagi o‘zaro munosabat ham o‘zaro ta’sirini ko‘rmaydilar. psixik taraqqiyot masalasini dialektik nuqtai - nazardan hal qilishi va ikkala omil ta’sirini birlikda …

3 / 11

i va rivojlanadi. demak, biologik omillar shaxsning shakllanishida, psixik taraqqiyotning faqat tabiiy xususiyatlari bola rivojlanishini belgilamaydi. biologik xususiyatlar insonning tabiiy asosini tashkil qiladi. uning mohiyati esa sotsial, ijtimoiy ahamiyatga ega bo‘lgan sifatlardan iborat. inson shaxs sifatida ijtimoiy, sotsial muhitning hal qiluvchi ta’siri ostida shakllanadi. bolaning psixik taraqqiyotiga tabiiy muhit muayyan ta’sir ko‘rsatadi. ammo bolaning psixik taraqqiyotiga uning insoniy jamiyatidagi hayoti asosiy turtki beradi. boshqa kishilar bilan muloqotda bo‘lmasa, bolada psixik taraqqiyot ham bo‘lmaydi. bunga misol, hayvonlar orasida yashab, tarbiyalangan bola: (nutqi rivojlanmagan, aqliy qobiliyatlari yo‘q, insoniy his- tuyg‘u, o‘z-o‘zini anglash mavjud emas). hozirgi zamon biologiya fanining ta’kidlashicha, organizm bilan uni o‘rab turgan atrof-muhit bir-butunlikni tashkil etadi. tabiiy va ijtimoiy muhit farqlanadi. tabiiy muhitni iqlim, o‘simliklar hamda geografik sharoitlar tashkil qiladi. tabiiy sharoitlar bolaning rivojlanishiga ta’sir qiladimi? tabiiy muhit bolaning rivojlanishiga organizm sifatida ta’sir qiladi. masalan: issiq cho‘l zonasida yashovchi bola bilan shimolda, yoki dengiz bo‘yida yashovchi bolalarning modda almashinuvida keskin …

4 / 11

adi. uning ta’siri faqat bevosita xatti-harakat namunalari, alohida kishilarning mulohazalari orqali emas, balki kitob va gazeta, radio, kino, televideniya, jamiyatda o‘rnatilgan qonun, qoida va odatlar, axloq talablari, estetika orqali amalga oshiriladi. shunday qilib, psixologiya fani odamning psixik xususiyatlari uning hayoti davomida, ya’ni ontogenetik tarzda yuzaga keladi, bu xususiyatlarning tarkib topishi va rivojlanishida odamning ijtimoiy tajribasi uning hayoti va faoliyat sharoitlari, ta’lim va tarbiya yetakchi, hal qiluvchi rol o‘ynaydi deb o‘rgatadi. biroq, agar bolaning shaxsiy aktivligi mavjud bo‘lmasa, muhit ham, irsiyat ham shaxsga, uning psixik taraqqiyotiga ta’sir ko‘rsata olmaydi. faqat o‘zining faolligini ko‘rsatgandagina bola atrof muhitning ta’sirini his qilishi mumkin, shundagina uning nasliy xususiyatlari namoyon bo‘lishi mumkin. bola faolligini hisobga olishni zarurligi psixologiyaning muhim prinsipi – ong va faoliyatning birligi prinsipidan kelib chiqadi. ong faoliyatda namoyon bo‘ladi va rivojlanadi. bolaning faolligi turli shaklda bo‘lishi mumkin: taqliddan tortib, to ijodiy aktivlik, tashabbuskorlikkacha. ammo bolaning faolligi qaysi shaklda bo‘lmasin, u atrof muhitni, dunyoni …

5 / 11

rda o‘qishga bo‘lgan yo‘nalish yetakchilik qiladi: bu bolalar uchun yaxshi o‘qish, o‘qituvchi talablarini bajarish muhimdir, ularni o‘zlashtirish baholari tashvishlantiradi. boshqa bolalar o‘zlarining bilishga bo‘lgan yo‘nalishlari bilan ajralib turadilar. ular masalalar yechish, yangi bilimlar olishni yoqtiradilar. biroq barcha predmetlarga ham o‘quvchilar bir xilda munosabatda bo‘lmaydilar. ular uchun baho emas, darslarning qiziqarliligi muhimdir. ko‘pchilik bolalar uchun atrofdagilar bilan o‘zaro munosabatlar muhimroq. bu bolalarning xulq-atvori jamoada muayyan o‘rinni egallash, tengdoshlari, kattalar bilan o‘zaro munosabatlarda o‘z o‘rnini aniqlash bilan belgilanadi. biroq shaxs yo‘nalishi doimo o‘zgarib turadi. masalan: boshlang‘ich sinflarda o‘qishga bo‘lgan yo‘nalish kuchli bo‘lsa, o‘smirlarda atrofdagilar bilan munosabatlar ahamiyatliroq bo‘ladi. har qanday faoliyat bir necha elementlarni o‘z ichiga oladi. ular faoliyatning psixologik tuzilishini tashkil etadi. faoliyat – harakat. motiv – maqsad. operatsiya – usul. faoliyatda maqsad va uning motiv bilan aloqasi muhim hisoblanadi. bola psixik faoliyatining maqsadga yo‘nalganligi asta-sekin shakllanadi. masalan: 3 yoshli bolalar o‘z harakatlarini ko‘zlagan maqsad bo‘yicha tashkil eta olmaydilar, ular maqsadni …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "inson psixik taraqqiyotini tushuntirish bo‘yicha asosiy nazariyalar"

3-mavzu. inson psixik taraqqiyotini tushuntirish bo‘yicha asosiy nazariyalar reja: 1. psixologiyada psixik taraqqiyot muammosi 2. shaxs taraqqiyotida biologik va ijtimoiy tomonlar munosabati 3. psixik taraqqiyotni harakatga keltiruvchi kuchlar 4.”ta’lim va psixik o‘sish bir-biridan mustaqildir” nazariyasi 5. l.s. vigotskiy “bola taraqqiyotining ikki zonasi” nazariyasi inson va hayvon psixikasi doimiy rivojlanish holatida bo‘ladi. biroq hayvonot dunyosidagi va insoniyatda bo‘ladigan rivojlanish jarayoni o‘z xarakteri va mazmuni jihatidan bir-biridan tubdan farq qiladi. hayvonot dunyosidagi psixik taraqqiyot mexanizmlari – nasliy, biologik jihatdan mustahkamlangan tajribani avloddan - avlodga uzatish bo‘lib, uning asosida hayvonlarning tashqi muhitga individual moslashuvi ro‘y beradi. inson ...

This file contains 11 pages in DOCX format (37.5 KB). To download "inson psixik taraqqiyotini tushuntirish bo‘yicha asosiy nazariyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: inson psixik taraqqiyotini tush… DOCX 11 pages Free download Telegram