tilning qabila tilidan xalq tiliga, xalq tilidan milliy tilga aylanishi tarixiy jarayonning mahsuli

PPTX 32 pages 7.1 MB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.1 MB

File type PPTX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

slayd 1 1 1 reja: 2.turkiy tillar taraqqiyotini davrlashtirish. 3.turkiy tillar taraqqiyotining oltoy davri va uning xos xususiyatlari. 4.turkiy tillar taraqqiyotining xunn davri. bu haqidagi munozaralar va o’ziga xos xususiyatlari. 5.turkiy tillarning qadimgi, o’rta, yangi, eng yangi turk davrlari. 1. turkiy tillarni tasniflash masalasi. 2-mavzu: turkiy tillar tarixini davrlashtirish o`tilgan mavzuni mustahkamlash: turk atamasining ma’nolari: 1.v.gaycher, 2. xitoy yilnomalari, 3. y.bloshe, 4.m.koshg’ariy, 5.l.n.gumilyov, 6.aytmurodov. 3 tilning qabila tilidan xalq tiliga, xalq tilidan milliy tilga aylanishi tarixiy jarayonning mahsuli hisoblanadi. har bir turkiy til o’zining umumturkiy xarakterini saqlaganmi: u holda o’ziga xos xususiyatlarga ham ega bo’lib bordi. masalan, o’zbek tili o’zining fonetik strukturasi, grammatik qurilishini va lug’at sostaviga ko’ra, boshqa turkiy tillardan farqli tomonlariga egadir. ko’pgina turkiy tillar 9 unli fonemaga ega bo’lsa, o’zbek tilida 6 unli fonema mavjud. singarmonizmning zaifligi jihatidan o’zbek adabiy tiliga biror turkiy til mos kelmaydi 4 turkiy tillar — hozirgi va qadimgi turkiy ellar va elatlarning …

2 / 32

ltoy bobo tili (asos til) dastlab 2 ga — tungus-manjur va turk-moʻgʻul tillariga, soʻngra turk-moʻgʻul tili ham 2 ga — turk va moʻgʻul tillariga ajralgan. lekin turkiy tillarning oltoy tillariga genetik aloqadorligi haqidagi masala hamon faraz darajasida qaralmoqda. 6 turkiy tillarni tasniflash masalasi n.a.baskakov tasnifiga ko’ra: oltoy tillar oilasi turkiy tillar mo’g’ul tillari tungus-manjur tillari 7 xix asr. polivanov oltoy tillar oilasi turkiy tillar mo’g’ul tillari tungus-manjur tillari koreys va yapon tillari 12.09.2025 8 turkiy tillar tasnifi turkiy tillarning dastlabki tasnifi xi asrda m. koshg’ariy tomonidan berilgan bo’lsa ham, xix asrgacha turkiy tillarning mukammal tasnifi yaratilmadi. xix asrdan boshlab turkiy tillarni rus va chet el olimlari tasnif qila boshladilar. turkiy tillar tasnifi faqat turkolog-lingvistlar uchungina emas, balki tarixchi va etnograflar uchun ham muhim ahamiyat kasb etadi. shuning uchun ham bu muammo atrofida ko’plab turkologlar o’z mulohazalarini bildirganlar. turkiy tillar tasnifi bilan dunyo olimlari shug’illanganlar. 12.09.2025 9 turkiy tillarning rus olimlari …

3 / 32

r bir guruhga kiritilmaydi. bu tasnifni sintezlashtirib akademik a.n.samoylovich o’z tasnifini yaratdiki, uning birmuncha mukammaligi bilan ajralib turadi 12.09.2025 12 turkiy tillar tasnifi bilan maxsus shug’illangan turkologlardan biri n.a. baskakov hisoblanadi. uning tasnifida har bir turkiy tilning fonetik, leksik, grammatik belgilarigina hisobga olinmasdan, balki har bir turkiy xalqning tarixiy shakllanish jarayoni, uning genezisi ham ko’zda tutiladi. shu mezonlarni hisobga olgan holda turkiy tillarning quyidagicha tasnifiy sxemasi beriladi: 12.09.2025 13 a. turkiy tillarning g’arbiy xun tarmog’i. bu tarmoq quyidagi til guruhlariga ajratiladi: 1. bulg’or tillari guruhi: qadimgi bulg’or, xazar tillari; hozirgi chuvash tili. 2. o’g’uz tillari guruhi. u o’z navbatida o’g’uz-turkman, o’g’uz-bolg’or, o’g’uz-saljuq guruhlariga ajratiladi va unga qadimgi pecheneg, x-xi asrlar o’g’uz tili, saljuq, eski turk tillari; hozirgi turkman, gagauz, ozarboyjon, turk tillari kiritilgan. 3. qipchoq tillari guruhi. bu o’z navbatida qipchoq-bulg’or, qipchoq-o’g’uz, qipchoq-no’g’ay guruhlariga ajratiladi va unga qadimgi oltin o’rda adabiy tili /g’arbiy/, poloves tili; hozirgi tatar, boshqird, qaraim, qumuq, …

4 / 32

irg’iz, oltoy tilining oltoy, teleut, telengit shevalari kiritiladi. turkiy tillarning lingvistik va genetik xususiyatlarini ham ko’zda tutganligi hamda barcha turkiy tillarni qamrab olganligi uchun bu tasnif ko’pchilik turkologlar tomonidan tan olinmoqda. 15 turkiy tillar garchi bir negiz tildan o’sib chiqqan bo’lsada, zamon o’tishi bilan ularning ayrimlari bir-biridan uzoqlashib ketganlar. bunga asosiy sabab, birinchidan, ularning turli territoriyalarda bo’lishligi, ikkinchidan, boshqa tillar bilan aloqaga kirishishidir. masalan, n.a.baskakovning fikricha, hozirgi qoraqalpoq tiliga xii-xvi asrlardagi qipchoq-no’g’ay qabilalari uyushmasi asos bo`lgan. qipchoq-no’g’aylar ix-xiii asrlardagi qipchoq qabilalaridan kelib chiqqan bo`lib, aslida negizi xunn va oltoy tillariga borib taqaladi. turkiy tillar va ularning taraqqiyot bosqichlari: 16 turkiy tillar va ularning taraqqiyot bosqichlari 2.xunn davri (eramizning iii-v asrigacha). 4.o’rta turk davri. asosiy turkiy qabilalar va ular tillarining shakllanish hamda taraqqiy etish davri (x-xv-asrlar). 5.yangi turk davri. xalq tillarining shakllanish va taraqqiy etish davri (xv-xx asrlar). 6.eng yangi turk davri (xx asr). 3.qadimgi turk davri (v-x asrlar). 1.oltoy davri(eradan …

5 / 32

ur 1.i unlisi oldidan tungus tilida t, manjur tilida s kelsa, turk-mo’g’ul tillarida ch-sh keladi. masalan, o’ttiz so’zi tunguscha gutin, manjurcha gusin, mo’g’ulcha guchin deyiladi(savol). 2.asosiy xususiyat mo’g’ul qabilalari tillarida r-l, turkiy qabilalarda z-sh/s tovushlarining ishlatilishi asosiy qonuniyat. 3.2 ga ajralish uzil-kesil hal bo’ldi 20 oltoy davri bu davr tili fanda: 1.rototsizm(r-tillar); 2. lambdaizm(l-tillar) deb nomlanadi. r, l undoshlari har ikki til uchun umumiydir. mazkur undoshlar hozirgi kunda bulg`or va chuvash tillarida saqlanib qolgan. 21 xunn davri mazkur davrda markaziy osiyodan sharqiy yevropagacha, shimoldan sharqiy sibir va hindistonning shimoliy chegaralarigacha hududda xunnlar hukmronlik qilgan. eraning i asrlaridan boshlab, xunn imperiyasi ichki ziddiyatlar oqibatida 2 qismga ajrlib ketadi. 12.09.2025 22 2.xunn davri xunn davri - eramizdan oldingi iii asrdan eramizning v asrigacha bo‘lgan davrni qamrab oladi xunn davri g’arbiy xunn sharqiy xunn 23 turkiy tillar taraqqiyotining xunn davri: v.v. bartoldning fikricha, xunn imperiyasi davrining til xususiyatlarini aks ettiruvchi yozma yodgorliklar yo’q. …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilning qabila tilidan xalq tiliga, xalq tilidan milliy tilga aylanishi tarixiy jarayonning mahsuli"

slayd 1 1 1 reja: 2.turkiy tillar taraqqiyotini davrlashtirish. 3.turkiy tillar taraqqiyotining oltoy davri va uning xos xususiyatlari. 4.turkiy tillar taraqqiyotining xunn davri. bu haqidagi munozaralar va o’ziga xos xususiyatlari. 5.turkiy tillarning qadimgi, o’rta, yangi, eng yangi turk davrlari. 1. turkiy tillarni tasniflash masalasi. 2-mavzu: turkiy tillar tarixini davrlashtirish o`tilgan mavzuni mustahkamlash: turk atamasining ma’nolari: 1.v.gaycher, 2. xitoy yilnomalari, 3. y.bloshe, 4.m.koshg’ariy, 5.l.n.gumilyov, 6.aytmurodov. 3 tilning qabila tilidan xalq tiliga, xalq tilidan milliy tilga aylanishi tarixiy jarayonning mahsuli hisoblanadi. har bir turkiy til o’zining umumturkiy xarakterini saqlaganmi: u holda o’ziga xos xususiyatlarga ham ega bo’lib bordi. masalan, o’zbek tili o’z...

This file contains 32 pages in PPTX format (7.1 MB). To download "tilning qabila tilidan xalq tiliga, xalq tilidan milliy tilga aylanishi tarixiy jarayonning mahsuli", click the Telegram button on the left.

Tags: tilning qabila tilidan xalq til… PPTX 32 pages Free download Telegram