kimyoning asosiy tushuncha va qonunlari

DOC 8 pages 259.5 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 259.5 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

2-mavzu: kimyoning asosiy tushuncha va qonunlari. reja: 1. moddalar massasining saqlanish qonuni. 2. tarkibning doimiylik qonuni. 3. karrali nisbatlar qonuni. 4. ekvivalentlar qonuni. 5. gey lyussakning xajmiy nisbatlar qonuni. 6. ideal gaz qonunlari. tayanch iboralar. moddalar tarkibi, massa, reaksiya, ekvivalent, xajm, normal sharoit, avogadro soni, atom, molekula, element, allotropiya, molyar xajm, molekulyar massa, formulalar, tenglamalar, valentlik, oksidlanish darajasi. moddalar massasining saqlanish qonuni. bu qonunlar kimyoviy reaksiya vaqtida sodir bo‘ladigan o‘zgarishlarni miqdoriy jihatdan tekshirish yetadi. kimyoning birinchi qonuni — moddalar massasining saqlanish qonunidir. bu qonun dastlab m. v. lomonosov va keyinchalik a.lavuazze tomonidan ta’riflangan: kimyoviy reaksiyalarda qatnashuvchi dastlabki moddalar massalarining yig‘indisi reaksiya mahsulotlari massalarining yig‘indisiga tengdir. misol: 3fe + 2o2 = fe3o4 3*56=168 + 4*16=64 = 232 katta miqdorda energiya ajralib chiqishi bilan sodir bo‘ladigan jarayonlar moddalar (masalan, radioaktiv moddalarning yemirilishi, atom hamda vodorod bombalarining portlashi) massasining saqlanish qonuniga emas, balki materiyaning saqlanish qonuniga bo‘ysunadi. agar jarayonning issiqlik effekti (q bo‘lsa, …

2 / 8

mlar tomonidan e’tirof etib kelindi. lekin 1803 yilda fransuz olimi bertolle qaytar reaksiyalarga oid tadqiqotlar asosida, kimyoviy reaksiya vaqtida hosil bo‘ladigan birikmalarning miqdoriy tarkibi reaksiya uchun olingan dastlabki moddalarning massa nisbatlariga bog‘liq bo‘ladi, degan xulosa chiqardi. j. l. prust (1753-1826) bertollening yuqoridagi xulosasiga qarshi chiqdi. u kimyoviy toza moddalarni puxta analiz qildi: toza birikmalarning miqdoriy tarkibi bir xil bo‘lishini o‘zining juda ko‘p analizlari bilan isbotladi. prust bilan bertolle orasidagi munozara yetti yil davom etdi. bu kurash ikki falsafiy olim kurashi bo‘ldi. prust falsafasi — uzluklilik prinsipi, bertolle falsafasi — uzluksizlik prinsipi nomi bilan yuritiladi. ko‘pchilik olimlar o‘zlarining amaliy ishlari natijalari bilan prust prinsipini tasdiqladilar. natijada prust g‘olib chiqdi va 1809 yilda kimyoning asosiy qonunlaridan biri tarkibning doimiylik qonuni quyidagicha ta’riflandi: har qanday kimyoviy toza birikma, olinish usulidan qat’iy nazar, o‘zgarmas miqdoriy tarkibga ega. masalan: 1) 2h2 +o2 = h2o 2) ch4 +2o2 =co2 +h2o 3) c3h8 + 5o2 = 3co2 …

3 / 8

atomiga 10 ta kislorod atomi kelgan bo‘lsa, ikkinchi holda 10 ta titan atomiga 12 ta kislorod atomi to‘g‘ri keladi. tarkibnnng doimiylik qonunini quyidagicha ta’riflash mumkin. har qanday quyi molekulyar birikma, o‘zining olinish usuli va sharoitidan qat’i nazar o‘zgarmas tarkib bilan ifodalana oladi. karrali nisbatlar qonunn. ingliz olimi j. dalton 1804 yilda moddaning tuzilishi haqidagi atomistik tasavvurlarga asoslanib, karrali nisbatlar qonunini ta’rifladi: agar ikki element o‘zaro birikib bir necha kimyoviy birikma hosil qilsa, elementlardan birining shu birikmalardagi ikkinchi elementning bir xil massa miqdorlariga to‘g‘ri keladigan massa miqdorlari o‘zaro kichik butun sonlar nisbatida bo‘ladi. misol: co co2 12:16 12:32 3:4 3:8 dalton, metan va etilen gazlarining tarkibiga e’tibor berdi: metan tarkibida 75% uglerod va 25 % vodorod bo‘lib, unda 1 massa qism vodorodga 3 massa qism uglerod to‘g‘ri keladi (ya’ni 3:1). etilen tarkibida esa 85,71 % uglerod va 14,29% vodorod bor; bu moddada 1 massa qism vodorodga 6 massa qism uglerod to‘g‘ri …

4 / 8

sa ham o‘shancha vodorod ajralib chiqadi. ruxning o‘rniga alyuminiy olsak, 1 g vodorod ajralib chiqishi uchun 9 g alyuminiy kerak bo‘ladi. demak, kimyoviy jihatdan qaraganda 49 g sulfat kislotaning «qiymati» 36,5 g xlorid kislota «qiymatiga», 32,5 g ruxning «qiymati» esa 9 g alyuminiy qiymatiga tengdir. bunday misollarni juda ko‘p keltirish mumkin. bu holni tasvirlash uchui vollaston 1814 yilda kimyoga ekvivalent (teng qiymatli) degan tushunchani kiritdi. vodorodning ekvivalenti 1 ga teng deb qabulqilindi, 1 massa qism vodorod 8 massa kislorod bilan birikkanda 9 massa qism suv hosil bo‘ladi, shuning uchun kislorodning ekvivalenti 8 ga teng. elementning bir massa qism vodorod, sakkiz massa qism kislorod bilan birika oladigan yoki shularga almashina oladigan miqdori uning kimyoviy ekvivalenti deb ataladi. ar = nisbiy atommassa v = valentlik e = ekvivalent misollar: m1 : m2 = e1 : e2 23 masalan, kalsiyning ekvivalenti 20 ga teng, chunki 8 gkislorod 20 g kalsiy bilan qoldiqsiz birikib, …

5 / 8

h2so4 ikki negizli bo‘lgani uchun uning ekvivalenti 98/2=49 ga teng. 24 asos ekvivalentini toppish uchun uning molekulyar massasini shu asos tarkibidagi metallning valentligiga bo‘lish kerak. masalan, ca(oh)2 ning ekvivalenti – 74/2= 37 ga teng. e(asos) e(ca(oh)2) e(naoh) tuz ekvivalentini topish uchun uning molekulyar massasini tuz tarkibidagi metallning umumiy valentligiga bo‘lish kerak. e(na2co3) e(al2(so4)3) masalan, al2(so4)3 ning ekvivalenti 342/6 = 57 dir. bu qonunni quyidagi tenglama shaklida ifodalash mumkin: ma/mv = ea/ev moddaning ekvivalentiga teng massasi — uning molyar — ekvivalent massasi deb ataladi va g(mol-1 ga teng. misol. 2,9 g metall gidroksiddan o‘sha metallning 9,2 g bromidi hosil bo‘lgan. metallning ekvivalentini toping. echish. ekvivalentlar qonuniga muvofiq, massalar orasidagi nisbat ekvivalentlar orasidagi nisbatga teng: m (gidroksid)/m(bromid) = e (gidroksid)/ e(bromid) bilamizki, egidroksid=emetall -17; ebromid emetall - -79,9 (bu erda: emetall, — metallning ekvivalenti). mgidroksid = 2.9 g, mbromid=9,2g. bu qiymatlarni tenglamaga qo‘ysak, 2,9/9,2=emetall-17/ emetall+79,9 bo‘ladi bundan emetall = 11,95g(mol/1 kelib chiqadi. …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kimyoning asosiy tushuncha va qonunlari"

2-mavzu: kimyoning asosiy tushuncha va qonunlari. reja: 1. moddalar massasining saqlanish qonuni. 2. tarkibning doimiylik qonuni. 3. karrali nisbatlar qonuni. 4. ekvivalentlar qonuni. 5. gey lyussakning xajmiy nisbatlar qonuni. 6. ideal gaz qonunlari. tayanch iboralar. moddalar tarkibi, massa, reaksiya, ekvivalent, xajm, normal sharoit, avogadro soni, atom, molekula, element, allotropiya, molyar xajm, molekulyar massa, formulalar, tenglamalar, valentlik, oksidlanish darajasi. moddalar massasining saqlanish qonuni. bu qonunlar kimyoviy reaksiya vaqtida sodir bo‘ladigan o‘zgarishlarni miqdoriy jihatdan tekshirish yetadi. kimyoning birinchi qonuni — moddalar massasining saqlanish qonunidir. bu qonun dastlab m. v. lomonosov va keyinchalik a.lavuazze tomonidan ta’riflangan: kimyoviy reaksiyalar...

This file contains 8 pages in DOC format (259.5 KB). To download "kimyoning asosiy tushuncha va qonunlari", click the Telegram button on the left.

Tags: kimyoning asosiy tushuncha va q… DOC 8 pages Free download Telegram