tinishbelgilarining qo‘llanishi

PPTX 14 pages 482.5 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 482.5 KB

File type PPTX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

tinish belgilarining gap ichida qo‘llanishi (vergul, nuqtali vergul, tire, ikki nuqta, qavs, qo‘shtirnoq) reja: vergulning gap ichida qo‘llanishi nuqtali vergul, ikki nuqta va tire belgilarining qo‘llanishi qavs va qo‘shtirnoq belgilarining qo‘llanishi tinish belgilarining o‘zaro farqlari va o‘quvchilarda ulardan foydalanish ko‘nikmasini shakllantirish vergulning gap ichida qo‘llanishi vergul — o‘zbek tilidagi eng ko‘p ishlatiladigan tinish belgilaridan biri bo‘lib, asosan gap ichidagi so‘z va iboralarni ajratishda, ro‘yxatlar tuzishda, kirish so‘zlar, bog‘lovchisiz qo‘shma gaplar va qiyosiy bog‘lanishli gaplar orasida qo‘llaniladi. vergulning to‘g‘ri ishlatilishi gapning ma’no aniqligini, mantiqiy tartibini va o‘quvchiga qulay tarzda o‘qilishi uchun muhim ahamiyatga ega. gapda bir turdagi so‘zlar yoki iboralar ketma-ket kelganda, ular vergul bilan ajratiladi: “o‘quvchilar daftar, kitob, qalam va chizg‘ichlarini olib keldilar.” bu yerda vergul bir turkumdagi otlarni ajratishda ishlatilgan. agar ro‘yxatda “va”, “yoki” bog‘lovchilari bo‘lsa, ularning oldidan vergul qo‘yilmasligi mumkin. shuningdek, kirish so‘zlar (masalan, “afsuski”, “balki”, “ehtimol”, “albatta”) vergul bilan ajratiladi: “afsuski, bu vazifa vaqtida bajarilmadi.” bundan tashqari, …

2 / 14

lishni, gap qurilishining mantiqiy asoslarini tushunishni talab qiladi. o‘quvchilar ushbu belgidan foydalanishni o‘rganish orqali aniq va ravon yozishni, o‘z fikrini ifodalashni mukammal o‘zlashtiradi. nuqtali vergul, ikki nuqta va tire belgilarining qo‘llanishi nuqtali vergul (;), ikki nuqta (:) va tire (—) o‘zbek tilida gap ichida murakkab grammatik tuzilmalarni ifodalashda ishlatiladi. bu belgilar o‘zining maxsus vazifalari bilan ajralib turadi. nuqtali vergul odatda o‘zaro bog‘liq, lekin alohida ma’no bildiruvchi qismlarni ajratishda ishlatiladi: “u yaxshi o‘qiydi; sinfdoshlari uni hurmat qiladi.” bu belgining o‘ziga xos jihati — verguldan kuchliroq, nuqtadan esa kuchsizroq pauza hosil qilishidir. yozma nutqda nuqtali vergul kamroq ishlatiladi, ammo murakkab gaplarda u ifoda aniqligi uchun juda kerak. ikki nuqta esa biror fikrga izoh berish, sanab o‘tiladigan narsalarni ko‘rsatish, so‘zlovchining gapi boshlanishidan oldin qo‘yiladi: “ular quyidagi narsalarni olib kelishdi: daftar, ruchka, chizg‘ich, plastilin.” bu yerda ikki nuqta ro‘yxat oldidan kelgan. shuningdek, ikki nuqta orqali ko‘chirma gaplar ham ajratiladi: “u dedi: ‘men bugun erta …

3 / 14

gilarining qo‘llanishi qavs (()) va qo‘shtirnoq (“”) belgilarining asosiy vazifasi – gap ichidagi qo‘shimcha, izohli yoki boshqa kishining fikrini ifodalovchi bo‘laklarni ajratishdir. ular o‘quvchiga asosiy matndan chetga chiqmasdan, izohli fikrni anglash imkonini beradi. qavs belgisi odatda matnda ortiqcha ma’lumotni, tushuntiruv yoki izohni berishda ishlatiladi: “o‘zbekiston (markazi toshkent shahri) markaziy osiyodagi davlatdir.” bu yerda qavs ichidagi matn tushuntiruvchi xususiyatga ega bo‘lib, asosiy fikrga izoh bo‘lib xizmat qiladi. qavs ichida keltirilgan jumla o‘zicha mustaqil gap bo‘lmasligi kerak. shuningdek, qavs fan, statistika, tarixiy manba va yuridik matnlarda manba, yil, muallif, sahifa raqami kabilarni ko‘rsatishda ishlatiladi: masalan, (karimov i. a., 1996). bunday hollarda qavs rasmiy uslubning ajralmas belgisidir. qo‘shtirnoq belgisi ko‘chirma gaplarni, boshqa kishining nutqini, kitob nomlari, maqola sarlavhalari, ibora yoki istiora tarzida ishlatilgan so‘zlarni ajratish uchun xizmat qiladi: “o‘qituvchi: ‘bugun mustaqil ish bo‘ladi’, — dedi.” bu yerda qo‘shtirnoq ko‘chirma gapni ajratmoqda. tinish belgilarining o‘zaro farqlari va o‘quvchilarda ulardan foydalanish ko‘nikmasini shakllantirish tinish belgilarining …

4 / 14

ishlash mumkin: tayyor matnlar berilib, tinish belgilarini to‘g‘ri joylashtirish; tinish belgilarining vazifasi bo‘yicha savol-javoblar; xatolar ustida ishlash, noto‘g‘ri qo‘yilgan belgilarni tahlil qilish; o‘quvchilarni turli kontekstda belgilarni mustaqil qo‘llashga o‘rgatish. bularning barchasi o‘quvchilarda muloqot madaniyati, savodxonlik va tafakkur salohiyatini oshiradi. yozma nutqda tinish belgilarining aniq qo‘llanilishi esa ularning fikrlarini mantiqiy, to‘liq va ta’sirli ifodalash imkonini beradi. xulosa tinish belgilarining to‘g‘ri va o‘rinli qo‘llanishi yozma nutq madaniyatining muhim jihatlaridan biridir. o‘zbek tilida ishlatiladigan tinish belgilarining har biri alohida grammatik va mantiqiy vazifani bajaradi. ular jumla va matn tuzilmasining aniqligini, mantiqiy izchilligini va emotsional ifodasini ta’minlab beradi. vergul, nuqtali vergul, ikki nuqta, tire, qavs va qo‘shtirnoq belgilarining har biri gapda turli vazifalarni bajaradi. masalan, vergul bir turdagi so‘zlarni ajratishda, kirish so‘zlarni belgilashda ishlatilsa, nuqtali vergul o‘zaro bog‘liq mustaqil gaplarni ajratishda ishlatiladi. ikki nuqta izoh berish yoki sanab o‘tiladigan fikrlar oldidan qo‘yiladi. tire esa ta’kid, izoh, qarama-qarshilik yoki kesimni ko‘rsatishda qo‘llaniladi. qavs yordamida izohli …

5 / 14

a adabiyoti onlayn kutubxonasi www.eduportal.uz – o‘zbekiston ta’lim portali www.ilm.uz – ilmiy-ommabop maqolalar sayti image2.png /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tinishbelgilarining qo‘llanishi"

tinish belgilarining gap ichida qo‘llanishi (vergul, nuqtali vergul, tire, ikki nuqta, qavs, qo‘shtirnoq) reja: vergulning gap ichida qo‘llanishi nuqtali vergul, ikki nuqta va tire belgilarining qo‘llanishi qavs va qo‘shtirnoq belgilarining qo‘llanishi tinish belgilarining o‘zaro farqlari va o‘quvchilarda ulardan foydalanish ko‘nikmasini shakllantirish vergulning gap ichida qo‘llanishi vergul — o‘zbek tilidagi eng ko‘p ishlatiladigan tinish belgilaridan biri bo‘lib, asosan gap ichidagi so‘z va iboralarni ajratishda, ro‘yxatlar tuzishda, kirish so‘zlar, bog‘lovchisiz qo‘shma gaplar va qiyosiy bog‘lanishli gaplar orasida qo‘llaniladi. vergulning to‘g‘ri ishlatilishi gapning ma’no aniqligini, mantiqiy tartibini va o‘quvchiga qulay tarzda o‘qilishi uchun muhim ahamiyatga ega. gapda bir turdagi...

This file contains 14 pages in PPTX format (482.5 KB). To download "tinishbelgilarining qo‘llanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: tinishbelgilarining qo‘llanishi PPTX 14 pages Free download Telegram