punktuatsiya tarixi

PPTX 14 pages 78.6 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 78.6 KB

File type PPTX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

punktuatsiya tarixi. tinish belgilarining turlari. reja: punktuatsiya tushunchasi va uning paydo bo‘lishi o‘zbek tilida punktuatsiya rivojlanishining qisqacha tarixi tinish belgilarining asosiy turlari va ularning vazifalari punktuatsiyaning zamonaviy tildagi ahamiyati va o‘rganish usullari punktuatsiya tushunchasi va uning paydo bo‘lishi punktuatsiya – bu yozma nutqdagi fikrlarning tuzilishini, mantiqiy bog‘lanishini, ohangini belgilovchi belgilar tizimi hisoblanadi. bu tizim nutqning ma’no aniqligini, o‘qilishi va tushunilishini osonlashtiradi. punktuatsiya so‘zi lotincha punctus (nuqta) so‘zidan kelib chiqqan. u dastlab diniy matnlar va qadimiy qo‘lyozmalarni o‘qishda yordam berish uchun paydo bo‘lgan. punktuatsiyaning ilk ko‘rinishlari miloddan avvalgi iv asrlarda qadimiy gretsiya va rimda uchraydi. qadimiy yozuvlarda tinish belgilarining o‘rnini ko‘pincha so‘zlar orasidagi bo‘shliq, chiziq yoki nuqtachalar egallagan. dastlab bu belgilar pauza, ohang va talaffuzni ifodalash uchun xizmat qilgan. orta asrlarda yevropada dinga oid matnlarni to‘g‘ri o‘qish va talqin qilish zarurati ortgani sayin, punktuatsiyaga bo‘lgan ehtiyoj ham kuchaydi. lotin tilidagi bibliya va boshqa diniy matnlar o‘qilayotganida ohangni aniqlashtirish uchun muqaddas kitob …

2 / 14

yasining shakllanishi va rivojlanishi tarixiy jarayonlar, yozuv tizimi va til siyosati bilan bevosita bog‘liq. eski turkiy yozma manbalarda, masalan, “qutadg‘u bilig”, “devonu lug‘otit turk”, “hibat ul-haqoyiq” kabi asarlarda tinish belgilariga hozirgi ma’nodagi munosabat bo‘lmagan. so‘zlar, gaplar orasidagi pauzalar odatda yozuvda bo‘shliq yoki iboraviy birliklar orqali ifodalangan. shu bois, bu davrdagi matnlarni o‘qish va tushunish ko‘p hollarda matnga chuqur tahliliy yondashuvni talab qilgan. xix asr oxiri – xx asr boshlarida o‘zbek tilida bosma nashrlar ko‘paygan sari, tinish belgilariga ehtiyoj ortib bordi. jadid ma’rifatchilari, xususan, mahmudxo‘ja behbudiy, abdulla avloniy, munavvarqori abdurashidxonovlar maktab darsliklarida, gazeta-jurnallarda tinish belgilarini o‘rinli ishlatishga urinishgan. bu davrda punktuatsiya hali umumiy qoidalar asosida emas, muallifning shaxsiy uslubiga ko‘ra qo‘llangan. 1920-1930 yillarda lotin yozuviga o‘tish jarayonida o‘zbek tili grammatikasiga oid ilmiy ishlarda punktuatsiyaga alohida e’tibor berila boshlandi. tinish belgilarining funksiyasi, qo‘llanilish joylari, grammatik va uslubiy vazifalari haqida tadqiqotlar olib borildi. bu esa yozma nutqda tinish belgilarining o‘z o‘rnini topishiga sabab …

3 / 14

idalariga ega, darslik va uslubiy qo‘llanmalarda keng yoritilgan. barcha ta’lim bosqichlarida punktuatsiya savodxonlikning asosiy mezoni sifatida qaraladi. tinish belgilarining asosiy turlari va ularning vazifalari o‘zbek tilida tinish belgilari grammatik va uslubiy jihatdan muhim ahamiyatga ega bo‘lib, ular yordamida fikr to‘g‘ri va tushunarli tarzda ifodalanadi. tinish belgilarining asosiy turlari quyidagilardir: nuqta, vergul, savol belgisi, undov belgisi, ikki nuqta, chiziq, nuqtali vergul, qavs, qo‘shtirnoq, ellipsis (uch nuqta). nuqta (.) gap oxirida qo‘yiladi va fikrning yakunlanganini bildiradi. shuningdek, qisqartmalar oxirida ham ishlatiladi. masalan: “u kitob o‘qidi.”, “tatu, o‘zr.” vergul (,) esa gapdagi so‘z bo‘laklarini ajratishda, bir xil gap bo‘laklari orasida, qo‘shma gaplarda, kirish so‘zlardan keyin qo‘llaniladi. misol: “ona, ota va bola bog‘ga bordilar.” savol belgisi (?) savol gaplar oxirida qo‘yiladi. u yordamida so‘roq mazmunidagi gaplar ifodalanadi: “siz maktabga bordingizmi?” undov belgisi (!) his-tuyg‘u, buyruq, hayrat va undov ohangi mavjud gaplar oxirida qo‘yiladi: “voy, qanday go‘zal manzara!” ikki nuqta (:) tushuntiruvchi yoki ro‘yxatli gaplar …

4 / 14

ing vazifasini bilish va uni to‘g‘ri qo‘llash yozma nutq madaniyatini shakllantirishda muhimdir. punktuatsiyaning zamonaviy tildagi ahamiyati va o‘rganish usullari bugungi axborot asrida yozma muloqot vositalarining ko‘paygani sari punktuatsiyaning ahamiyati yanada ortib bormoqda. ijtimoiy tarmoqlar, elektron pochta, maqolalar, rasmiy hujjatlar va taqdimotlarda yozma nutq ustuvor bo‘lib, unda tinish belgilarining to‘g‘ri qo‘llanishi muhim sanaladi. punktuatsiya matnni o‘qishda tushunmovchiliklarning oldini oladi, fikrni aniq, lo‘nda va mantiqan bayon qilishga yordam beradi. zamonaviy yoshlar ko‘pincha yozma nutqda oddiylashtirilgan shakllarni qo‘llaydilar. ammo rasmiy va ilmiy yozishmalarda punktuatsiya me’yorlariga amal qilish savodxonlik va madaniyat belgisi hisoblanadi. ayniqsa, diplom ishlari, maqolalar, insholar yozishda tinish belgilarining o‘rni beqiyosdir. punktuatsiyani o‘rganishda quyidagi usullar samarali hisoblanadi: qoidalarni mukammal o‘zlashtirish – har bir tinish belgisining grammatik vazifasini yod olish. ko‘p o‘qish – yozma matnlarni o‘qish orqali punktuatsiyaning amaliy qo‘llanishini ko‘rish. mashqlar bajarish – tinish belgilari bilan bog‘liq testlar, to‘ldirish, tahlil mashqlarini bajarish. tahliliy yozuvlar – o‘quvchilar mustaqil ravishda gaplarni analiz qilib, tinish …

5 / 14

xiy o‘zgarishlar, yozuv tizimlari va ta’lim siyosatlari ta’sirida shakllangan. zamonaviy o‘zbek punktuatsiyasi asoslari xx asrning boshlarida belgilanib, keyinchalik rus tilining ta’siri ostida yanada tartibga solindi. bugungi kunda punktuatsiya o‘zining aniq qoidalari bilan til savodxonligi va madaniyatining ajralmas qismi hisoblanadi. foydalanilgan adabiyotlar jo‘raev, m. (2008). o‘zbek tili punktuatsiyasi. toshkent: o‘zbekiston milliy ensiklopediyasi nashriyoti. xaitov, z. (2014). hozirgi o‘zbek adabiy tili. toshkent: o‘qituvchi nashriyoti. g‘ulomov, a. (2005). til va uslub masalalari. toshkent: fan nashriyoti. normurodov, i. (2019). yozma nutq va punktuatsiya. samarqand: samdu nashriyoti. boboxonov, s. (2012). til madaniyati va savodxonlik asoslari. toshkent: o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi. o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi. (2020). o‘zbek tili darsliklari va metodik qo‘llanmalar. internet manbalari: www.ziyonet.uz – o‘zbek tiliga oid metodik materiallar. www.lex.uz – rasmiy hujjatlar va me’yoriy materiallar. /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "punktuatsiya tarixi"

punktuatsiya tarixi. tinish belgilarining turlari. reja: punktuatsiya tushunchasi va uning paydo bo‘lishi o‘zbek tilida punktuatsiya rivojlanishining qisqacha tarixi tinish belgilarining asosiy turlari va ularning vazifalari punktuatsiyaning zamonaviy tildagi ahamiyati va o‘rganish usullari punktuatsiya tushunchasi va uning paydo bo‘lishi punktuatsiya – bu yozma nutqdagi fikrlarning tuzilishini, mantiqiy bog‘lanishini, ohangini belgilovchi belgilar tizimi hisoblanadi. bu tizim nutqning ma’no aniqligini, o‘qilishi va tushunilishini osonlashtiradi. punktuatsiya so‘zi lotincha punctus (nuqta) so‘zidan kelib chiqqan. u dastlab diniy matnlar va qadimiy qo‘lyozmalarni o‘qishda yordam berish uchun paydo bo‘lgan. punktuatsiyaning ilk ko‘rinishlari miloddan avvalgi iv asrlarda qadimiy gretsiya va r...

This file contains 14 pages in PPTX format (78.6 KB). To download "punktuatsiya tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: punktuatsiya tarixi PPTX 14 pages Free download Telegram