o'qituvchining nutq madaniyati

PPTX 17 pages 75.1 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 75.1 KB

File type PPTX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

ma’ruza №2. o‘qituvchining nutq madaniyatini o‘rganish tarixi reja: ma’ruza №2. o‘qituvchining nutq madaniyatini o‘rganish tarixi reja: 1.qadimgi yunoniston va rimda notiqlik san’ati. 2.sharqda notiqlik san’ati. 3.tilning sofligi uchun kurash. 4.til siyosatining shakllanishi. tayanch tushunchalar: nadimlar, qissago‘ylar, masalgo‘ylar, badihago‘ylar, qiroatxonlar notiq-nutq qiluvchi sinegorlar-hozirgi advokatlar. logograflar -nutq matnlarini tuzib, yozib berish bilan shug‘ullanuvchilar. epideyktik notiqlik-tantanali notiqlik. nahv – (arabcha) sintaksis grammatika. nazm – (arabcha) she’riy asar, she’riyat janri, she’r o‘lchovi. nasr – (arabcha) proza, prozaik asar, proza janri. mantiq – (arabcha) tafakkur shakli va qonunlari haqidagi fan; logika. o‘qituvchining nutq madaniyati haqidagi ta’limot qadimgi rim va afinada shakllangan bo‘lsa ham, unga qadar qadimgi misr, ossuriya, bobil (vavilon) va hindiston mamlakatlarida paydo bo‘lganligi notiqlik san’ati tajribasidan ma’lum. bu davrda davlatning, savdo-sotiqning, sud ishlarining nihoyatda taraqqiy etishi notiqlikni san’at darajasiga ko‘targan edi. chunki u paytlarda davlat arboblarining obro‘-e’tibori va yuqori lavozimlarga ko‘tarilishi ularning notiqlik mahoratiga ham bog‘liq bo‘lgan. notiqlik san’ati sarkardalik mahorati bilan barobar …

2 / 17

r tashlaydigan bo‘lsak, uning quyidagi turlarini ko‘rishimiz mumkin: siyosiy-ijtmoiy notiqlik (siyosiy, iqtisodiy sohadagi, sessiya, anjumandagi, diplomatik, harbiy vatanparvarlik, miting nutqi va h.) akademik notiqlik (o‘quv yurtlaridagi, ilmiy ma’ruzalar, ilmiy sharh, axborot kabi) sud notiqligi (qoralovchi, oqlovchi, o‘z-o‘zini himoya qilish kabi). ijtimoiy-maishiy notiqlik (madhiya, yubiley yoki maqtov, taziya (motam),tabrik (tost, alyor) nutqi kabilar. diniy notiqlik (xutba, va’z) yunonistonda sud jarayonida boshqa birov manfaatini ko‘zlab nutq so‘zlovchilar sinegorlar (hozirgi advokatlar) deyilgan. logograflar ded ataluvchi toifalar esa sinegorlarning bir ko‘rinishi bo‘lib, nutq matnlarini tuzib, yozib berish bilan shug‘ullanganlar. afina tuprog‘ida notiqlik sanatiga juda qiziqish natijasida uning yangi-yangi turlari yuzaga kela boshlagan. ana shulardan biri epideyktik notiqlik, yani tantanali notiqlikdir. o‘rta osiyo madaniyati tarixida ham o‘qituvchining nutq madaniyati o‘ziga xos mavqega egadir. sharqda, jumladan, movarounnahrda notiqlik, voizlik, ya’ni, va’zxonlik, qur’onni tartib qilish bilan mushtarak holda so‘zning ahamiyati, ma’nosi va undan o‘rinli foydalanish borasida ko‘p yaxshi fikrlar aytilgan. ana shu nuqtai-nazardan qaralsa, “nutq odobi”, “muomala …

3 / 17

. uningcha, grammatika, aruz va mantiq fanlari ham shu ehtiyojning hosilasidir. abu nasr forobiy to‘g‘ri so‘zlash, to‘g‘ri mantiqiy xulosalar chiqarish, mazmundor va go‘zal nutq tuzishda leksikologiya, grammatika va mantiqning naqadar ahamiyati zo‘rligi haqida shunday deydi: “qanday qilib ta’lim berish va ta’lim olish, fikrni qanday ifodalash, bayon etish, qanday so‘rash va qanday javob berish masalasiga kelganimizda, bu haqda bilimlarning eng birinchisi jismlarga va hodisalarga ism beruvchi til haqidagi ilmlar deb tasdiqlayman... ” ikkinchi ilm grammatikadir. u jismlarga berilgan ism (nom)larni qanday tartibga solishni hamda substantsiya va aktsidentsiyaning joylashishini va bundan chiqadigan natijalarni ifodalovchi hiqmatli so‘zlarni va nutqni qanday tuzilishni o‘rgatadi. uchinchi ilm mantiqdir. ma’lum xulosalar keltirib chiqarish uchun logic figuralarga binoan qanday qilib darak gaplarni joylashtirishni o‘rgatadi. bu xulosalar yordamida biz bilmagan narsalarni bilib olamiz hamda nima to‘g‘ri, nima yolg‘on ekanligi haqida hukm chiqaramiz . abu nasr forobiy. risolalar. t., 1975.54-b. kaykovus tomonidan 1082-1083-yillarda yaratilgan, qadimgi sharq pedagogikasining ajoyib asarlaridan biri …

4 / 17

o'xtalib o'tishga to'g'ri keladi. malumki, nutq insonni tabiatdagi boshqa jonzotlardan farqlab, ulug'lab turadigan ijtimoiy hodisadir. kaykovusning “qobusnoma” asarida takidlanishicha, inson eshitish qobiliyati mavjudligi uchungina gapira oladi. shuning uchun u o'zgalar so'zini diqqat bilan tinglashga chaqiradi: “ey farzand, toki qila olsang, so'z eshitmakdin qochmag'ilkim, kishi so'z eshitmak bilan suxango'ylik hosil qilur. avvalo, buni shundoq dalillash mumkin: agar bir o'g'lon onadan tug'ilsa, unga erning ostidan bir joy qilib sut berib, ul joyda parvarish qilsalar, onasi va doyasi unga gapirmasalar, u o'g'lon hech kishining so'zin eshitmasa, ulug' bo'lg'onda lol (soqov) bo'lur. ko'rmasmusankim, barcha lollar kar bo'lurlar...” tinglash nuqtai nazar, jins, yosh, sotsial belgilardan tashqari, vaqt, vaziyat, holat, kayfiyat va boshqa ijtimoiy faktorlar bilan ham bog'liq bo'lgan murakkab psixologik jarayondir. yani, adresatning tinglashga bo'lgan ehtiyoj va qobiliyati sanab o'tilgan faktorlar bilan bevosita bog'liqdir. jumladan: 1. tinglashning vaqt bilan aloqadorligi. 2. tinglashning vaziyat bilan aloqadorligi. inson psixologiyasi shunday narsaki, u ko'pchilik oldida maqtov eshitishni yoqtirgani …

5 / 17

n maqsad so‘zlovchi ko‘zda tutgan narsa, hodisa, voqealarni tinglovchiga to‘g‘ri, ta’sirchan etkazishdan iborat. shunday ekan, nutqning to‘g‘riligi, ravonligi va mantiqiyligiga erishish muhim ahamiyat kasb etadi. mutafakkir so‘zlovchini tilning ahamiyatini tushungan holda, xovliqmasdan, so‘zning ma’nolarini yaxshi anglab, nutqni ravon qilib tuzishga chaqiradi. o‘rta osiyo notiqligining o‘ziga xos xususiyatlari shundan iborat ediki, u eng avval o‘sha davr tuzumining manfaatlariga xizmat qilar edi. bu davrda notiqlik san’ati ustalarining nadimlar, qissago‘ylar, masalgo‘ylar, badihago‘ylar, qiroatxonlar, muammogo‘ylar, voizlar, go‘yandalar, maddohlar, qasidaxonlar deb yuritilishi ham ana shundan dalolat beradi. ammo tilning yaratuvchisi xalq ekanligini va uning, eng avvalo, xalqqa xizmat qilishini to‘g‘ri anglovchi sog‘lom fikrli kishilar uning ijtimoiy mohiyatini doimo to‘g‘ri tushunib kelganlar. nizomiddin maxmudovning kuyunchaklik bilan aytgan fikrlarini keltirib o‘tish lozim: “ayni paytda nutqiy madaniyat tarbiyasi bilan maktabdagi, hech bir istisnosiz, barcha o‘quv fanlari ham bilvosita shug‘ullanishi kerak. matematika bo‘ladimi, fizika yoki tarix bo‘ladimi, o‘qituvchi o‘z nutqiy madaniyati bilan namuna ko‘rsatishi, tegishli fan sohasining tugal tilini …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'qituvchining nutq madaniyati"

ma’ruza №2. o‘qituvchining nutq madaniyatini o‘rganish tarixi reja: ma’ruza №2. o‘qituvchining nutq madaniyatini o‘rganish tarixi reja: 1.qadimgi yunoniston va rimda notiqlik san’ati. 2.sharqda notiqlik san’ati. 3.tilning sofligi uchun kurash. 4.til siyosatining shakllanishi. tayanch tushunchalar: nadimlar, qissago‘ylar, masalgo‘ylar, badihago‘ylar, qiroatxonlar notiq-nutq qiluvchi sinegorlar-hozirgi advokatlar. logograflar -nutq matnlarini tuzib, yozib berish bilan shug‘ullanuvchilar. epideyktik notiqlik-tantanali notiqlik. nahv – (arabcha) sintaksis grammatika. nazm – (arabcha) she’riy asar, she’riyat janri, she’r o‘lchovi. nasr – (arabcha) proza, prozaik asar, proza janri. mantiq – (arabcha) tafakkur shakli va qonunlari haqidagi fan; logika. o‘qituvchining nutq madaniyati haqidagi ta’li...

This file contains 17 pages in PPTX format (75.1 KB). To download "o'qituvchining nutq madaniyati", click the Telegram button on the left.

Tags: o'qituvchining nutq madaniyati PPTX 17 pages Free download Telegram