rim huquqi manbalari

PPT 19 pages 5.7 MB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.7 MB

File type PPT

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

slayd 1 rim xususiy huquqining manbalari * reja: 1. rim huquqi manbalari * rim huquqi manbalari rim huquqi manbalarining muhim tomonlarini teranroq tushunmoq uchun avval ularning aniq tasnifi bilan mufassal tanishib chiqish lozim bo'ladi. shu bois endi turli tabaqa huquqlarining ta'rifiga o'tamiz. avvalo, shuni qayd etish lozimki, huquqning mazmuni jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy mazmuni bilan bog'liq degan gapda ham jon bor, ammo, shu bilan birga, jamiyatning ma'naviy holati ham bunda katta ahamiyatga ega. * rim huquqi bilan shug'ullangan olimlarning ko'pchiligi hokimiyat tepasida turgan sinf vakillari o'z xohish-irodalarini, inon-ixtiyorlarini huquq yo'li bilan o'tkazishga intilganliklarini va bunga erishganliklari-ni ta'kidlaydilar. shuning uchun ham ular hukmron sinfning iroda-ixtiyorini rim huquqining asosiy manbai deb hisoblaydilar. ammo bu irodaning shakllanishida asosiy o'rinni egallagan manbalar ham mavjud va ular odat, qonunchilik, magistrlar ediktlari, huquq fanlaridan iborat. quyida ularga alohida to'xtalamiz. * odat - insonlar hayotida, ajdodlar turmushida yuzaga kelib avloddan avlodga o'tib rivojlanib keladigan odob-axloq normalari. odat rasmiy hujjatda …

2 / 19

ining maxsus faoliyati natijasida yuzaga keladi. qonun davlat oliy idoralari faoliyatining natijasidir. rimda qattiq siyosiy kurashlar natijasida yuzaga kelgan siyosiy o'zgarishlar, davlat to'ntarishlari tabiiy ravishda qonun chiqaruvchi idoralarning ham o'zgarishiga olib kelgan. ilk davrlarda xalq majlislari shunday idora bo'lgan, so'ng printsipat davrida – senat va, nihoyat, monarxiya davrida imperator qonun chiqarish funktsiyasini bajargan. demak, qonunlar manbaini ham xalq majlisining yoki senatning qarori yoxud imperatorning konstitutsiyasi tashkil etgan. rim davlatining kengayishi, uning rivojlana va mustahkamlana borishi bilan yozma huquq qoidalarning etishmasligi, ulardagi noaniqliklar, ularining eskirib qolganligi va, umuman, xalqning ko'pchiligini tashkil qiluvchi plebeylarga etib bormasligi yaqqol sezila boshlagan. chunki qonunlar asosan patritsiylar qo'lida bo'lib, ular chidab bo'lmas o'zboshimchalikka yo'l qo'yganlar, qonunlarni buzib talqin etganlar. ular o'zlari uchun imtiyozlar yaratib, plebeylar uchun esa siyosiy va iqtisodiy zulmni avj oldirganlar. * plebeylarning qattiq talablari natijasida mil. av. 462 yilda “detsemvirlar” komissiyasi tuzilgan. bu komissiya qonunlarni qarab chiqib qog'ozga, tushuruvchi o'n kishidan iborat bo'lgan. …

3 / 19

ga ham barham berilgan. bu vazifa senat vakolatiga kiritilgan va senat chiqargan qarorlariga xalq qonunlari kuchi berila boshlagan. haqiqatda esa senat printsipat siyosatini o'tkazuvchi tashkilot bo'lgan. qonun kuchidagi qarorlar chiqarishni ham tez orada printsipat o'z tasarrufiga olgan. uning takliflari (orationes) senatga kiritilgan va senat ularni hamma vaqt e'tirozsiz tasdiqlagan. bunday takliflarning senat tomonidan rad etilishi rim tarixida biron marotaba ham uchramaganligi diqqatni o'ziga tortadi. imperator konstitutsiyalari (ueges). printsipat davrida imperatorning shaxsiy ko'rsatmalari (constitutiones) katta ahamiyat kasb etadi. chunki bu davrda “imperatorning xohishi - qonundir” degan qoida amalga kiritilgan. * bunday farmonlarning to'rt xili qo'llanilgan: * magistratlarning, ayniqsa, yuqori lavozimlardagi konsullar, pretorlar, ediktlarning vazifasi davlat ichida tinchlik, tartib-intizomni joriy qilish va saqlab turishdan iborat bo'lgan. bu vazifaning ko'p asrlar davomida bajarilishi alohida huquqiy manba (jus nonorarium)ning paydo bo'lishiga olib keldi. masalan, ikki kishi orasida nizo chiqsa-yu, uni hal etish uchun xii jadval va boshqa qadimiy qonunlarda tegishli ko'rsatmalar topilmasa yoki ular …

4 / 19

ari mavjud. shunday qilib, digestlarni butun rim klassik huquqshunosligining samarasi desa bo'ladi. digestlar nashr qilinishi bilan yustinian institutsiyalari ham ijod etildi. bu eng oddiy o'quv qo'llanmasi bo'lgan, ammo uning ko'rsatmalari qonun kuchiga ega bo'lgan. mana shu uch hujjat, ya'ni kodeks, digestlar va intitutsiyalardan iborat bo'lgan uch hujjat rim huquqi majmuasini tashkil etadi. ammo, ular ustida ishlash davrida imperatorning yangi farmonlari ham e'lon qilingan. “ellik qaror” deb atalgan ushbu farmonlarda yustinian fuqaro huquqiga doir ba'zi munozarali masalalar hal qilingan. bu farmonlar yustinian qonunlarining 534 yilda chiqarilgan yangi nashriga kiritilgan. rim fuqarolik huquqini tartibga solish shu bilan yakunlangan. 556 yilda imperator farmonlarining norasmiy majmuasi bosilib chiqqan (534, 556 yilgi nashrlar asosida). bu to'plam “novellalar” (hikoyatlar) nomini olgan. * rim huquqi sub'ektlari fuqarolar huquqi. rim davlatchiligi mil. av. vi asr oxirlarida shakllangan. mil. av. v asr boshlarida serviy tulliy islohotlaridan keyin shaxsning mavqei qadimgi rim patritsiylarning oliy irq aslzodalar, oqsuyaklardan kelib chiqishi, nasl-nasabiga …

5 / 19

jadvalda davlat masalalari to'liq jamlanganligini ko'radi, - deydi xususan tsitseron, - chunki unda jamoa baxti, davlat idorasi uchun kerakli hamma narsa jamlangan”. * i asr rim tarixchisi tit liv (17 yilda vafot etgan) fikricha, xii jadval qonunlari “ommaviy va xususiy huquqlar” manbai ekanligini hamma tan olgan. garchi xii jadval qonunlari qo'llanishdan to'xtagan bo'lsa ham, rimda yana ko'p yillar qonunshunoslar tayyorlashda o'rganish shart bo'lgan. xii jadval qonunlari tsivil yoki fuqarolik huquqlari, kvirit huquqlari deb ham atalgan. “kvirit” so'zi romul podshoning (mil. av. viii asr) ilohiylashtirilgan shaklidan olingan bo'lsa kerak. shuning uchun “kvirit” so'zini ishlatganlar eng qadimgi rim huquqi demoqchi bo'ladilar. “tsivil” so'zi esa “shahar” so'zidan kelib chiqib, “shaharliklar” ma'nosini beradi, demak, fuqarolar ma'nosida ishlatiladi. xii jadval qonunlari ishlatilishdan to'xtagandan keyin ham xalq yig'inlarida qabul qilingan qonunlar tsivil yoki fuqarolik huquqiga kiritilgan. * peregrinlar urf-odatlarida umuminsoniy qoidalar, binobarin, barcha xalqlarda bo'lgan huquqlar bo'lgan. shu odatlar va ba'zi normativ qoidalar asosida mashhur “yus …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "rim huquqi manbalari"

slayd 1 rim xususiy huquqining manbalari * reja: 1. rim huquqi manbalari * rim huquqi manbalari rim huquqi manbalarining muhim tomonlarini teranroq tushunmoq uchun avval ularning aniq tasnifi bilan mufassal tanishib chiqish lozim bo'ladi. shu bois endi turli tabaqa huquqlarining ta'rifiga o'tamiz. avvalo, shuni qayd etish lozimki, huquqning mazmuni jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy mazmuni bilan bog'liq degan gapda ham jon bor, ammo, shu bilan birga, jamiyatning ma'naviy holati ham bunda katta ahamiyatga ega. * rim huquqi bilan shug'ullangan olimlarning ko'pchiligi hokimiyat tepasida turgan sinf vakillari o'z xohish-irodalarini, inon-ixtiyorlarini huquq yo'li bilan o'tkazishga intilganliklarini va bunga erishganliklari-ni ta'kidlaydilar. shuning uchun ham ular hukmron sinfning iroda-ixtiyorin...

This file contains 19 pages in PPT format (5.7 MB). To download "rim huquqi manbalari", click the Telegram button on the left.

Tags: rim huquqi manbalari PPT 19 pages Free download Telegram