tuproqning gigiyena va tibbiy ekologiyasi

PPTX 36 pages 13.4 MB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 13.4 MB

File type PPTX

Pages 36

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

powerpoint 演示文稿 o’zbekiston respublikasi sog’liqni saqlash vazirligi osiyo xalqaro universiteti umumiy fanlar kafedrasi fan: gigiyena.tibbiy ekologiya ma`ruzachi: sadullayeva dilrabo mardonovna 1-ma`ruza: tuproqning gigiyenasi va tibbiy ekologiyaning zamonaviy muammolari. reja: 1) tuproq gigiyenasi haqida tushuncha. 2) tuproqning ifloslanishining inson sogʻligiga taʼsiri. 3) tibbiy ekologiyaning muammolari. 4) xulosa tuproq(qum) — litosfera yuza qavatlarining suv, havo va tirik organizmlar taʼsirida oʻzgarishidan shakllanadigan va genetik jihatdan oʻzaro bogʻliq gorizontlardan tashkil topgan tabiiy tuzilma; yer poʻstining yuza va unumdor qatlami. tuproqning nuragan tog` jinslaridan farq qiladigan eng muhim xususiyati — unumdorligidir. tuproqni oʻrganish va uning tasnifini tuzish, tarkibini yaxshilash hamda unumdorligini oshirish usullarini ishlab chiqish singari masalalar bilan tuproqshunoslik fani shugʻullanadi. tuproq hosil qiluvchi asosiy omillar: iqlim, tuproq ona jinsi, oʻsimliklar va hayvonot olami, hududning relyefi va geologik yoshi hamda odamning xoʻjalik faoliyati. ushbu rasm tuproq hosil bo‘lish jarayoni va uni shakllantiruvchi omillarni realistik tarzda aks ettiradi. tuproq qatlamlari yuqori qatlam (o-gorizont) – chirindi (gumus) …

2 / 36

chilik va hatto urbanizatsiya ham o‘z mohiyatini yo‘qotadi.tuproq bir zumda hosil bo‘ladigan oddiy jism emas, balki uzoq yillar davomida turli tabiiy va biologik jarayonlar ta’sirida shakllanadigan murakkab tuzilmadir. uning hosil bo‘lish jarayoni 5 ta asosiy omil – iqlim, tog‘ jinslari, tirik organizmlar, yer yuzasining relyefi va vaqt ta’sirida amalga oshadi. har bir omil tuproq tarkibi, tuzilishi va unumdorligiga o‘ziga xos ta’sir ko‘rsatadi. masalan, issiq va nam iqlim sharoitida tuproq tezroq hosil bo‘lsa, quruq hududlarda bu jarayon juda sust kechadi. tuproqni hosil qiluvchi 5 ta abiotik omillar : iqlim omili tog‘ jinslari (ana jins) yer yuzasi relyefi (topografiya) 4. vaqt omili 5. yer osti va yer usti suvlari tuproq hosil bo‘lishining biotik omillari. biotik omillar – tirik organizmlar tomonidan tuproq shakllanishiga ta’sir qiluvchi omillardir. ular tuproq tarkibini boyitib, uning unumdorligini oshiradi. biotik omillar qatoriga o‘simliklar, mikroorganizmlar, hayvonlar va inson faoliyati kiradi. ularning har biri tuproq hosil bo‘lish jarayoniga o‘ziga xos ta’sir …

3 / 36

an yaxshi so‘rilishiga yordam beradi.zamburug‘lar tuproq tuzilishini yaxshilaydi va chirindi miqdorini oshiradi. 3. hayvonlarning tuproq hosil bo‘lishiga ta’sir. hayvonlar, ayniqsa yer ostida yashovchi organizmlar, tuproq hosil bo‘lish jarayonida muhim rol o‘ynaydi. ularning faoliyati tuproq tuzilishini yaxshilaydi va unumdorligini oshiradi. 3.1. yer chuvalchanglari va ularning ahamiyati yer chuvalchanglari tuproqni qazib, uni yumshatadi va havo o‘tkazuvchanligini oshiradi.ular organik moddalarni tuproqning quyi qatlamlariga olib boradi va tuproq unumdorligini oshirishga yordam beradi.tuproqdan o‘tgan ozuqa moddalarini qayta ishlash orqali yer chuvalchanglari o‘simliklar uchun qulay muhit yaratadi. 3.2. tuproq qazuvchi hayvonlarning roli chumolilar, termitlar, kalamushlar va kemiruvchilar tuproqni qazib, aralashtiradi va kislorodning pastki qatlamlarga kirishini ta’minlaydi.ba’zi hayvonlar o‘z teshiklariga o‘simlik qoldiqlarini olib boradi, bu esa organik moddalar miqdorini oshiradi.hayvonlar tuproqni qazish orqali suv o‘tkazuvchanligini oshiradi, bu esa o‘simliklar uchun qulay sharoit yaratadi. 4. inson faoliyatining ta’sir. inson faoliyati ham tuproq hosil bo‘lishi va uning unumdorligiga katta ta’sir ko‘rsatadi. bu ta’sir ijobiy yoki salbiy bo‘lishi mumkin. 4.1. …

4 / 36

reaksiyasiga turlicha talabchan. kuchsiz nordon yoki kuchsiz ishqoriy reaksiyali tuproqlar eng qulay hisoblanadi. yuqori nordonlik koʻpgina ekinlar va mikroorganizmlarning oʻsishi va rivojlanishiga salbiy taʼsir koʻrsatadi. tuproqning optimal reaksiyasi bugʻdoyga 6— 7, bedaga 7—8, gʻoʻzaga 6—7,3, makkajoʻxoriga 6—7. tuproqning potensial nordonligi tuproq qattiq fazasi bilan bogʻliq boʻlib, tuproqning tuzli eritmalar bilan oʻzaro taʼsirida tuz kationlari vodorod hamda alyuminiy ionlarini siqib chiqaradigan sharoitlarda yuzaga chiqadi. siqib chiqarish tarziga qarab potensial nordonlikning almashinuvchi va gidrolitik shakllari bor. tuproq zonasi - zonal va unga yondosh intrazonal tuproqlar egallagan hudud. tuproq tiplari shimoldan janubga, shuningdek, tekislikdan balandlikka koʻtarilish bilan asta sekin oʻzgarib boradi va har qaysi joyda oʻziga xos tipdagi tuproq zonasini hosil qiladi. tuproq zonasi tushunchasi tuproq tiplari, tuproq iqlim va qishloq xoʻjaligi ekinlarini hududda rnoslashtirishda qatʼiy birlik sifatida qoʻllanadi. yer yuzida tuproq zonallari maʼlum tabiiy qonun asosida tarqalgan. har bir tuproq zonasi muayyan bir geografik zonada uchraydi. tuproqning bu xilda joylashganligini dastlab v.v. …

5 / 36

aqlaydi. shunday qilib, tuproq bu birikmalarning tabiiy suvlarga, o'simliklarga va keyinchalik oziq moddalar zanjiri bo'ylab hayvon organizmlari va odamlarga kirib borishini oldini oluvchi filtr vazifasini o'taydi. biroq, tuproqning bu boradagi imkoniyatlari cheksiz emas va texnogen ifloslanish darajasi tobora ortib bormoqda, shuning uchun odamlarning zaharlanish hollari tobora ko'paymoqda. og'ir metallar tanaga kiritilganda jigar, buyrak, yurak funktsiyalari buzilishi, kamqonlik, xotira buzilishi, eshitish qobiliyati, oshqozon yarasi jarayonlari. tuproqqa kiradigan radioaktiv moddalar katta xavf tug'diradi. ular tuproq qoplamasida to'planish imkoniyatiga ega. tuproqqa kiradigan radioaktiv moddalar manbai radioaktiv yog'ingarchiliklar, atom energetikasi reaktorlari chiqindilari bo'lishi mumkin. eng xavfli radioizotoplar - stronsiy-90 va sezyum-137. ushbu moddalar juda uzoq yarim umrga ega. radioaktiv moddalar oziq-ovqat zanjiriga kiritilishi mumkin, shu bilan birga tirik organizmlarga ta'sir qiladi. organizmlarga har ikkala individual zarar etkazilishi mumkin – morfologik va anatomik neoplazmalar rivojlanishi hamda genetik, kelajak avlodlar uchun katta xavf tug'diradi. tuproq mikroorganizmlarning rivojlanishi uchun qulay muhitdir. bu uning epidemiologik ahamiyati va tuproq …

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tuproqning gigiyena va tibbiy ekologiyasi"

powerpoint 演示文稿 o’zbekiston respublikasi sog’liqni saqlash vazirligi osiyo xalqaro universiteti umumiy fanlar kafedrasi fan: gigiyena.tibbiy ekologiya ma`ruzachi: sadullayeva dilrabo mardonovna 1-ma`ruza: tuproqning gigiyenasi va tibbiy ekologiyaning zamonaviy muammolari. reja: 1) tuproq gigiyenasi haqida tushuncha. 2) tuproqning ifloslanishining inson sogʻligiga taʼsiri. 3) tibbiy ekologiyaning muammolari. 4) xulosa tuproq(qum) — litosfera yuza qavatlarining suv, havo va tirik organizmlar taʼsirida oʻzgarishidan shakllanadigan va genetik jihatdan oʻzaro bogʻliq gorizontlardan tashkil topgan tabiiy tuzilma; yer poʻstining yuza va unumdor qatlami. tuproqning nuragan tog` jinslaridan farq qiladigan eng muhim xususiyati — unumdorligidir. tuproqni oʻrganish va uning tasnifini tuzish, tarkibini...

This file contains 36 pages in PPTX format (13.4 MB). To download "tuproqning gigiyena va tibbiy ekologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: tuproqning gigiyena va tibbiy e… PPTX 36 pages Free download Telegram