o‘zbekiston respublikasida hujjatchilikning takomillashuvi

PPTX 20 стр. 1,1 МБ Бесплатная загрузка

20 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,1 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 20

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 20

slayd 1 kirish. hujjatchilik tarixi. sharq hujjatchiligi. o‘zbekiston respublikasida hujjatchilikning takomillashuvi o‘zbek hujjatchiligi tarixi. hujjatchilik o‘zining uzoq tarixiga ega. hujjatlar qadim zamonlardan beri olib borilgani ma’lum. yozuvning paydo bo‘lishi bilan bir vaqtda hujjatchilik rivojlana boshlangan, u kishilar o‘rtasidagi muomala, fikr almashuv va bir-birini tushunish vositasini bajargan. hujjatchilik asrlar mahsuloti bo‘lib, jamiyat tarixi bilan bevosita bog‘liq. ishlab chiqarish va davlat apparatidagi ish yuritishning o‘zgarishi bilan hujjatchilik ham rivojlanadi va takomillashadi. jamiyatning taraqqiyoti hujjatchilik tizimida ham ma’lum o‘zgarishlarni yuzaga keltiradi. masalan: ibtidoiy tuzum davrida ham jamiyat a’zolari o‘zaro munosabatlardagi muhim holatlarni qayd etib borishga ehtiyoj sezganlar. tabiiyki, ehtiyoj natijasida o‘sha tuzumga xos ibtidoiy hujjatlar yuzaga kelgan. olim e. k’era o‘zining «oni pisali na gline» (m. 1984) asarida bobil (vavilion) davlatida eramizdan awalgi 1792-1750-yillarda hukmronlik qilgan hammurapi yaratgan qonunlar majmui (kodeksi), undan ham qadimroq - 2112-2094-yillarda hukmronlik qilgan ur-nammu chiqargan qonunlar haqida ma’lumot beradi. xorazmdagi manzilgohlardan charm yuzasiga yozilgan 8 ta xo‘jalik hujjatidan …

2 / 20

ni bildirgan. k.sodiqov o‘zining «eski uyg‘ur yozuvi» (1989) asarida 1393-yil to‘xtamishxonning polyak qiroli yag‘aylaga yo‘llagan yorlig‘i, temur qutlug‘ning 1397-yilgi yorlig‘i, 1469-yilda boburning otasi umarshayx mirzoning marg‘ilonlik mir sayid ahmadga bergan yorlig‘ini qayd qilib o‘tadi. hujjatlar kechagina paydo bo‘lgan narsa emas, kishilik jamiyati shakllanishi bilanoq bu jamiyat a'zolari o‘zaro munosabatlaridagi muayyan muhim holatlarni muntazam va qat'iy qayd etib borishga eshtiyoj sezganlar. ana shu ehtiyojga javob sifatida, tabiiyki, ilk ibtidoiy hujjatlar yuzaga kelgan. bobilning miloddan avvalgi 1792-1750-yillardagi shohi hamurappining adolatpesha qonunlar majmuyi (kodeksi), undan ham qadimroq shoh ur-nammu (miloddan avvalgi 2112-2094 yillar)ning qonunlari va boshqa manbalarning mavjudligi “hujjatlar” deb ataladigan tartibot vositalarining nechog‘lik olis va murakkab tarixga ega ekanligini ko‘rsatadi. biz mavzuni o‘zbek davlatchiligi tarixini atroflicha o‘rgangan huquqshunos olim z.muqimov o‘zining «o‘zbekiston davlati va huquqi tarixi» kitobida bayon etgan fikrlarga tayanib yoritishga harakat qilamiz. ma'lumki, davlatchilikning boshlang‘ich shakllarida, hali yozuv bo‘lmagan paytlarda, ma'lum odat tusiga kirgan og‘zaki huquqiy me'yorlar asosida ish olib …

3 / 20

qonun va kodekslar, farmon va farmoyishlar hamda boshqa mazmundagi hujjatlarning amaldagi ko‘rinishlari ham aynan ana shu hujjatlarning davomi, desak xato bo‘lmaydi. z.muqimovning yuqorida nomi zikr etilgan kitobida ma'lumot berilishicha, turkiy hoqonliklarning hujjatlar to‘plami bizgacha yetib kelgan. sug‘d hujjatlari deb nomlanadigan bu hujjatlar majmui 76 yuridik-notarial hujjatlarni qamrab olgan bo‘lib, ular orasida hokimlarning bir-birlariga yuborgan xatlari, viloyatlardan kelgan ma'lumotlar, moliya-xazina hujjatlari, turli tilxatlar, mulk ijarasi, nikoh shartnomalari mavjud [2, 51-52-b.]. shularga asoslanib, asar muallifi turk hoqonligi davrida sug‘d yuridik aktlarni belgilangan shaklda tuzib, rasmiylashtiradigan maxsus mahkama va mansabdor shaxs bo‘lganligini qayd etadi (53-54-betlar). o‘zbek davlatchiligining ma'lum bir bosqichi arablar istilosi bilan bog‘liq ravishda yuzaga kelgan musulmon huquqi bilan bog‘liq bo‘lib, u qur'oni karim va hadislar shaklidagi urf-odatlarni izga soluvchi hujjatlar majmuini qamrab oladi. ular uzoq yillar davomida jamiyatni boshqarish va tartibga solishning asosiy ma'naviy-huquqiy hujjatlari bo‘lib kelgan. bu huquq doirasida amal qiluvchi asosiy hujjatlardan biri yer egaligi bilan bog‘liq bo‘lgan vaqfnomalar …

4 / 20

ilarning bu vazifalarini hozirda notariuslar amalga oshirishadi. ma'lumki, tarxonlik qadimgi turk-mo‘g‘ul davlatchiligida vujudga kelgan unvon bo‘lib, unga davlat va vatan manfaat-lari yo‘lida alohida xizmat qilgan kishilar sazovor bo‘lishgan hamda bu shaxsga berilgan imtiyozlar tarxon yorliqlari yoki tarxon haqidagi farmon deb atalgan maxsus hujjatlar yordamida rasmiylashtirilgan. turli davrlarda imtiyozi o‘zgarib turgan tarxonlik huquqlari ana shu hujjatlarda aniq ko‘rsatib berilgan. masalan, soliqlardan va o‘lim jazosidan ozod etilish darajasi, ov yoki urushda qo‘lga kiritilgan mulkka egalik, hukmdor saroyiga kirish va turli anjumanlarda o‘tirish o‘rni kabilar. ma'lumki, tarxonlik qadimgi turk-mo‘g‘ul davlatchiligida vujudga kelgan unvon bo‘lib, unga davlat va vatan manfaat-lari yo‘lida alohida xizmat qilgan kishilar sazovor bo‘lishgan hamda bu shaxsga berilgan imtiyozlar tarxon yorliqlari yoki tarxon haqidagi farmon deb atalgan maxsus hujjatlar yordamida rasmiylashtirilgan. turli davrlarda imtiyozi o‘zgarib turgan tarxonlik huquqlari ana shu hujjatlarda aniq ko‘rsatib berilgan. masalan, soliqlardan va o‘lim jazosidan ozod etilish darajasi, ov yoki urushda qo‘lga kiritilgan mulkka egalik, hukmdor saroyiga …

5 / 20

o‘zbekiston respublikasida hujjatchilikning takomillashuvi - Page 5

Хотите читать дальше?

Скачайте все 20 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘zbekiston respublikasida hujjatchilikning takomillashuvi"

slayd 1 kirish. hujjatchilik tarixi. sharq hujjatchiligi. o‘zbekiston respublikasida hujjatchilikning takomillashuvi o‘zbek hujjatchiligi tarixi. hujjatchilik o‘zining uzoq tarixiga ega. hujjatlar qadim zamonlardan beri olib borilgani ma’lum. yozuvning paydo bo‘lishi bilan bir vaqtda hujjatchilik rivojlana boshlangan, u kishilar o‘rtasidagi muomala, fikr almashuv va bir-birini tushunish vositasini bajargan. hujjatchilik asrlar mahsuloti bo‘lib, jamiyat tarixi bilan bevosita bog‘liq. ishlab chiqarish va davlat apparatidagi ish yuritishning o‘zgarishi bilan hujjatchilik ham rivojlanadi va takomillashadi. jamiyatning taraqqiyoti hujjatchilik tizimida ham ma’lum o‘zgarishlarni yuzaga keltiradi. masalan: ibtidoiy tuzum davrida ham jamiyat a’zolari o‘zaro munosabatlardagi muhim holatlarni qayd e...

Этот файл содержит 20 стр. в формате PPTX (1,1 МБ). Чтобы скачать "o‘zbekiston respublikasida hujjatchilikning takomillashuvi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘zbekiston respublikasida hujj… PPTX 20 стр. Бесплатная загрузка Telegram