fizika

DOCX 1 sahifa 33,3 KB Bepul yuklash

1 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 33,3 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 1

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 1

fizika (grekcha: φυσικός — „tabiiy“, φύσις (physis) — „tabiat“) tabiiy borliq haqidagi fan boʻlib, tabiatning eng keng tarqalgan qonunlari, modda, uning tuzilishi, harakati va o'zgarish qoidalarini oʻrganadi. fizika bu tabiiy fandir, lekin undagi qonuniyatlar va hisob-kitoblar aniqlikka asoslangan. u quyidagi asosiy qismlardan iborat: 1. klassik mexanika 2. elektrodinamika va klassik maydon nazariyasi 3. kvant mexanikasi 4. statistik fizika va termodinamika 5. optika va spektroskopiya 6. molekulyar fizika 7. atom fizikasi 8. kvant maydonlar nazariyasi 9. gravitatsiya va kosmologiya 10. kalibrlangan maydonlar va supersimmetriya. fizika fani eksperimental va nazariy fizikaga boʻlinadi. eksperimental fizika tajribalar asosida yangi maʼlumotlar oladi va qabul qilingan qonunlarni tekshiradi. nazariy fizika tabiat qonunlarini taʼriflaydi, oʻrganiladigan hodisalarni tushuntiradi va yuz berishi mumkin boʻlgan hodisalarni oldindan aytib beradi. oʻrganilayotgan obʼyektlar va materiallarning harakat shakllariga qarab, fizika fani bir-biri bilan oʻzaro chambarchas bogʻlangan elementar zarralar fizikasi, yadro fizikasi, atom va molekulalar fizikasi, gaz va suyuqliklar fizikasi, qattiq jismlar fizikasi, plazma …

2 / 1

milodiy ii asrgacha boʻlgan davrda moddalarning atomlardan tashkil topganligi haqidagi tushunchalar va gʻoyalar yaratildi (demokrit, epikur, lukretsiy), dunyoning geosentrik tizimi ishlab chiqildi (ptolemey), elektr va magnit hodisalari kuzatildi (fales), statika (pifagor) va gidrostatikaning rivojlanishiga asos solindi (arximed), yorugʻlik nurining toʻgʻri chizikli tarqalishi va qaytish qonunlari ochildi, miloddan avvalgi iv-asrda aristotel oʻtmish avlodlar va zamondoshlarining ishlariga yakun yasadi. aristotelning ijodi yutuqlar bilan birga kamchiliklardan ham holi emas. u tajribalarning mohiyatini tan oldi, ammo uni bilimlarning ishonchli belgisi ekanini inkor etib, asosiy eʼtiborni farosat bilan anglashda, deb bildi. aristotel ijodining bu tomonlari cherkov namoyandalariga qoʻl kelib, uzoq, davrlar fan taraqqiyotiga toʻsqinlik koʻrsatdilar. ix-xvi asrlarda ilmiy izlanishlar markazi yaqin va oʻrta sharq mamlakatlariga siljidi. bu davrga kelib, fan rivojiga, jumladan, fizikaning rivojiga oʻrta osiyo olimlari ulkan hissa qoʻshdilar. fizika, matematika, astronomiya va tabiatshunoslikka oid masalalar xorazmiy, ahmad al-fargʻoniy, forobiy, beruniy, termiziy, ibn sino, ulugʻbek, ali qushchi va boshqa oʻrta osiyolik olimlarning ishlarida oʻz …

3 / 1

gan edi. ahmad al-fargʻoniyning „osmon jismlari harakati“ kitobi ix asrda bitilgan boʻlib, xii asrda lotin tiliga, xiii asrda yevropaning boshqa tillariga tarjima qilinib keng tarqalgan edi. ahmad al-fargʻoniy asarlari yevropada uygʻonish davri ilmiy tadqiqotchilarining asosini tashkil etgan asarlardan boʻldi. u yorugʻlikning sinishi va qaytishini aniqlagan. fargʻoniy stereografik proyeksiya nazariyasining asoschisi sifatida fazo jismlari harakatining tekisliklardagi proyeksiyalari nisbatlari asosida baʼzi bir kattaliklarni oʻlchash mumkinligini isbotladi. bu fikr bugun ham astrofizika fanida oʻz qiymatini yoʻqotmagan. beruniy yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishini oʻzi yasagan asboblar yordamida isbotladi va yer radiusi 6490 km ga yaqin ekanligini aniqladi. u dunyoning moddiyligi, harakatning turlari, atomning boʻlinishi, atomdan keyingi zarralarning oʻzaro taʼsir kuchlari, solishtirma ogʻirlikni aniqlash usullari, jism inersiyasi, boʻshliq, atmosfera bosimi, suyuqliklar gidrostatikasi, qor, yomgʻir va doʻlning paydo boʻlish sabablari, energiya aylanishi, jismlarning elektrlanishi, dengiz hamda ummon suvlarining koʻtarilishi va pasayish sabablari, yorugʻlikning korpuskulyar hamda toʻlqin xossasi, tovush va yorugʻlik tezligi, yorugʻlikning qaytishi hamda sinishining sabablari, …

4 / 1

inning turlari, momaqaldiroq hodisasi, tovush va yorugʻlik tezligi, yorugʻlik dispersiyasi, linza, atom tuzil ishi va boshqa mavzularga tegishli mulohazalarining aksariyati hozirgi zamon tushunchalariga juda moye keladi. hakim termiziy dunyoviy fanlarning ungacha boʻlgan yutuqlarini qomusiy olim sifatida oʻrgandi, jumladan, tabiat hodisalari va jarayonlarini tahlil etuvchi „solnoma“, „haftanoma“ kabi asarlari maʼlum. mirzo ulugʻbek xv asrda jahonda yagona rasadxona qurdi. uning „ziji koʻragoniy“ asarida astronomiyaning nazariy asoslari yoritdi va 1018 ta yulduzning joylashish koordinatalarini juda katta aniqlikda berdi. uning qiymatlari hozirgi qiymatlarga juda yaqin. fizik hodisalarni tushuntirishda oʻrta osiyolik olimlarning mulohazalari qadimgi anʼanalar taʼsirida rivojlangan boʻlsada, ular matematik usullarni keng joriy etib, tajribalardan foydalanib, fanga katta hissa qoʻshdilar. klassik fizikaning rivojlanishi. xvii asrga kelib g. galiley mexanik harakatni tajriba yoʻli bilan oʻrganib, harakatni matematik formulalar asosida ifodalash zarurligini aniqladi va bu fizika fanining keskin rivojiga turtki boʻldi. u jismlarning oʻzaro taʼsiri natijasida tezlik oʻzgarib, tezlanish hosil boʻlishini, taʼsir boʻlmaganda harakat holatining oʻzgarmasligi, yaʼni …

5 / 1

richelli yuqoridagi prinsipdan foydalanib, atmosfera bosimining mavjudligini aniqladi va birinchi barometrni yaratdi. r. boyl va e. mariott gazlarning elastikligini aniqladilar hamda gazlar uchun birinchi qonun - boyl-mariott qonunini yaratdilar. gollandiyalik astronom va matematik v. snellius (snell) bilan r. dekart yorugʻlik nurining sinish qonunini ochdilar. xvii asr fizikasining eng katta yutuqlaridan biri klassik mexanikaning yaratilishi boʻldi. i. nyuton 1687-yilda galiley va oʻz zamondoshlarining gʻoyalarini umumlashtirib, klassik mexanikaning asosiy qonunlarini taʼriflab berdi. nyuton tomonidan jismlar holati tushunchasining kiritilishi barcha fizik royalar uchun muhim boʻldi, jismlar tizimining holatini mexanikada ularning koordinatalari va impulslari orqali toʻla aniqlash imkoniyati yaratildi. agar jismning boshlangʻich vaqtdagi holati hamda harakat davomida unga taʼsir etuvchi kuchlarning tabiati maʼlum boʻlsa, nyuton qonunlariga asoslangan holda shu jismning harakat tenglamasini tuzish mumkin. bu harakat tenglamasidan foydalanib, ushbu jismning istalgan vaqtdagi fazodagi oʻrnini, tezlik, tezlanish va fizik kattaliklarni aniqlash mumkin boʻldi. nyuton sayyoralar harakatlarini tushuntiruvchi kepler qonunlari asosida butun olam tortishish qonunini ochdi …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 1 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"fizika" haqida

fizika (grekcha: φυσικός — „tabiiy“, φύσις (physis) — „tabiat“) tabiiy borliq haqidagi fan boʻlib, tabiatning eng keng tarqalgan qonunlari, modda, uning tuzilishi, harakati va o'zgarish qoidalarini oʻrganadi. fizika bu tabiiy fandir, lekin undagi qonuniyatlar va hisob-kitoblar aniqlikka asoslangan. u quyidagi asosiy qismlardan iborat: 1. klassik mexanika 2. elektrodinamika va klassik maydon nazariyasi 3. kvant mexanikasi 4. statistik fizika va termodinamika 5. optika va spektroskopiya 6. molekulyar fizika 7. atom fizikasi 8. kvant maydonlar nazariyasi 9. gravitatsiya va kosmologiya 10. kalibrlangan maydonlar va supersimmetriya. fizika fani eksperimental va nazariy fizikaga boʻlinadi. eksperimental fizika tajribalar asosida yangi maʼlumotlar oladi va qabul qilingan qonunlarni tekshiradi. na...

Bu fayl DOCX formatida 1 sahifadan iborat (33,3 KB). "fizika"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: fizika DOCX 1 sahifa Bepul yuklash Telegram