borliq tushunchasi va uning turlari

PPTX 19 стр. 784,6 КБ Бесплатная загрузка

19 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 784,6 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 19

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 19

andijon iqtisodiyot va qurulish instituti arxitektura va qurulish fakulteti gidrotexnika yonalishi 2-bosqich 116/22-guruh talabasi raximov zuxriddinning falsafa fanidan mustaqil ishi andijon iqtisodiyot va qurulish instituti arxitektura va qurulish fakulteti gidrotexnika yonalishi 2-bosqich 116/22-guruh talabasi raximov zuxriddinning falsafa fanidan mustaqil ishi mustaqil ish mavzusi: borliq kategoriyasi reja: 1. borliq tushunchasi va uning turlari. 2. materiya va uning mavjudlik shakllari 3. fazo va vaqtning xususiyatlari borliq tushunchasi. faylasuflar qadim zamonlardan buyon «borliq» va «yo`qlik» haqida baxs yuritishgan. ular borliqning vujudga kelishi, mohiyati, xususiyatlari va shakllari haqida ko`plab asarlar yozishgan. xush, borliq nima? bu savol bir qarashda juda oddiy ko`ringani bilan unga shu chokkacha barcha kishilarni birday kanoatlantiradigan javob topilgani yo`q. bu holat borliqka turlicha nuqtai nazarlardan qarashlarning mavjudligi bilan izohlanadi. masalan, ayrim faylasuflar borliqni moddiylik, moddiy jismlar bilan bog`lab tushuntirishadi. ularning nuqtai nazarlaricha, borliq – ob’ektiv realliknigina qamrab oluvchi tushunchadir. u holda fikr, inson tafakkuri, uy-xayollarimiz borliq tushunchasidan chetda qolar ekanda, degan …

2 / 19

o`q. borliq haqidagi konsepsiyalar. tarixdan ma’lumki, faylasuflar borliq haqida turlicha g`oyalarni ilgari surishgan. markaziy osiyo to`prokida vujudga kelgan zardushtiylik ta’limotida borliq kuyosh va olovning xosilasidir, alangalanib to`rgan olov borliqning asosiy mohiyatini tashkil etadi, deb xisoblangan. chunki bu g`oya buyicha, har qanday o`zgarish va harakatning asosida olov yotadi va u borliqka mavjudlik baxsh etadi. qadimgi yunon faylasufi suqrot borliqni bilim bilan kiyoslaydi va uningcha, biror narsa, biz uni bilsakkina bor bo`ladi, insonning bilimi kancha keng bo`lsa, u shuncha keng borliqni qamrab oladi, deb xisoblaydi. qadimgi dunyoning atomist olimi demokrit borliq atomlar majmuasidan iborat deb tushuntirgan. uning fikricha, borliqning mohiyati uning mavjudligidadir. mavjud bo`lmagan narsa yo`qlikdir. islom ta’limotida esa borliq bu iloxiy vokelikdir. ya’ni u ollox yaratgan mavjudlikdir. bu borada vaxdati vujud va vaxdati mavjud ta’limotlari bo`lgan. islom diniga mansub mutafakkirlar borliq haqidagi ta’limotni har taraflama rivojlantirganlar. masalan, forobiy fikricha, ilk borliq azaliy olloxning o`zidir. beruniy fikricha, borliq shunday umumiylikki, u hamma …

3 / 19

gan va mavjud bo`ladigan olamlarni, moddiylik va ma’naviylikni, utmish va kelajakni, o`limni va hayotni, rux va jismni qamrab oluvchi umumiy tushunchadir. borliq va mavjudlik. atrofimizdagi odam, olam, tabiat, jamiyat, tafakkur, g`oyalar, uy-xayollarimiz barchasi birday mavjuddir, ular turli tarzda va shakllarda namoyon bo`lib, hammasi mavjudlik belgisi ostida umumlashib, borliq tushunchasiga kiradi. materialistik mazmundagi borliq tushunchasi ta’rifiga faqat ob’ektiv real olam, ongdan tashqaridagi, unga bog`liq bo`lmagan jismoniy mohiyatga ega bo`lgan narsalargina kiritiladi. borliqning ideal, virtual, potensial, abstrakt, ma’naviy shakllari bu ta’rifdan tashqarida qoladi. aslida esa, borliq kategoriyasi umumiy abstraksiya bo`lib, mavjudlik belgisi bilan barcha narsa va hodisalarni o`ziga qamrab oluvchi uta keng tushunchadir. u o`ziga nafaqat ob’ektiv reallikni, balki sub’ektiv reallikni ham qamrab oladi. borliq mavjudlik va reallik tushunchalariga qaraganda ham kengrok tushunchadir. mavjudlik — borliqning hozirgi paytda namoyon bo`lib to`rgan qismi bo`lib, o`tgan va mavjud bo`ladigan narsa va hodisalar ham borliq tushunchasiga kiradi. reallik esa, mavjudlikning hammaga ayon bo`lgan, ular tomonidan …

4 / 19

arda uchraydi: - inson borliqi (insonning narsalar olamidagi borliqi va odamning o`ziga xos bo`lgan insoniy borliqi); - ma’naviy borliq (individuallashgan va ob’ektivlashgan ma’naviy borliq); - sotsial borliq (ayrim odamning tarixiy jarayondagi borliqi va jamiyat borliqi), u ijtimoiy borliq ham deb ataladi. borliqning moddiy shakli materiya o`ziga barcha jismlarni, hodisalarni, jarayonlarni va ularning xususiyatlarini qamrab oladi. bundan tashqari u tafakko`rni ham, olamda mavjud bo`lgan barcha aloqadorliklarni va munosabatlarni ham qamrab oluvchi umumiy falsafiy tushunchadir. borliqning moddiy shakliga xos umumiylikni axtarishning bir yo`nalishi moddiy olamning asosida yotuvchi umumiy mohiyatni axtarish yo`li bo`lib, yuqorida kayd etganimizdek, substansiyani aniqlash yo`lidir. ikkinchi yo`l esa — moddiy olamning asosiy targ`ibiga kiruvchi «kurilish elementlarini»- substratni axtarish yo`li. uchinchi yo`l — hamma narsaning vujudga keltiruvchi bosh sababchisini, ota moddani, ya’ni pramateriyani axtarish yo`li. mana shu yo`l haqida maxsus to`xtab utaylik.olamning substansiyasini axtarishning bu usuli guyoki meva iste’mol qilayotgan kishi, uning kelib chiqishini axtarib, dastlab daraxtga, sungra uning guliga, …

5 / 19

larni umumiy tarzda ifodalash uchun qullaydigan tushuncha materiya deb ataladi. demak, materiya moddiy ob’ektlarga xos eng umumiy tushuncha, falsafiy kategoriyadir. albatta bu ta’riflarni bir yoklama mutloqlashtirib tushunmaslik lozim. bu ta’riflarda ko`proqsezgi a’zolarimizga bevosita ta’sir etishi mumkin bo`lgan reallik nazarda tutilgan. xx asrning o`rtalariga kelib, kvant mexanikasi, nisbiylik nazariyasi va hozirgi zamon kosmologiyasi soxalaridagi ilmiy yutuqlar kishilarning ob’ektiv olam haqidagi tasavvurlarini tubdan o`zgartirib yubordi. natijada, tabiatshunos olimlar sezgilarimizga bevosita ta’sir etishining imkoni bo`lmaydigan realliklar haqida ham tadqiqotlar olib bora boshladi. olamning klassik mexanika nuqtai nazaridan kelib chiqib, nisbatan kichik tezlikda haraqatlanuvchi sistemalar haqidagi ilmiy manzarasi o`rnini yangicha ilmiy manzaralar egallay boshladi. bu esa materiya haqidagi tasavvurlarning yanada rivojlanishiga sharoit tukdirdi. bu o`zgarishlarni xisobga olib, marksist-faylasuflar bu ta’rifga sezgilarimizga bevosita yoki bilvosita (ya’ni turli asboblar; kurilmalar vositasida) ta’sir etuvchi, degan qo`shimcha kiritishdi. shunday qilib, bu ta’rif guyo materiyaning moddaviy va nomoddaviy shakllarini, ya’ni modda va antimodda ko`rinishlarini qamrab oluvchi ta’rifga aylandi. materialistlar …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 19 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "borliq tushunchasi va uning turlari"

andijon iqtisodiyot va qurulish instituti arxitektura va qurulish fakulteti gidrotexnika yonalishi 2-bosqich 116/22-guruh talabasi raximov zuxriddinning falsafa fanidan mustaqil ishi andijon iqtisodiyot va qurulish instituti arxitektura va qurulish fakulteti gidrotexnika yonalishi 2-bosqich 116/22-guruh talabasi raximov zuxriddinning falsafa fanidan mustaqil ishi mustaqil ish mavzusi: borliq kategoriyasi reja: 1. borliq tushunchasi va uning turlari. 2. materiya va uning mavjudlik shakllari 3. fazo va vaqtning xususiyatlari borliq tushunchasi. faylasuflar qadim zamonlardan buyon «borliq» va «yo`qlik» haqida baxs yuritishgan. ular borliqning vujudga kelishi, mohiyati, xususiyatlari va shakllari haqida ko`plab asarlar yozishgan. xush, borliq nima? bu savol bir qarashda juda oddiy ko`ringani b...

Этот файл содержит 19 стр. в формате PPTX (784,6 КБ). Чтобы скачать "borliq tushunchasi va uning turlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: borliq tushunchasi va uning tur… PPTX 19 стр. Бесплатная загрузка Telegram