genetikkod.izoh

PPTX 30 pages 615.5 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 615.5 KB

File type PPTX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

9-mavzu: prokariot va eukariot hujayra ribosomasi. genetik kod va uning xususiyatlari. reja 1.oqsillar biosintezi (translyatsiya) 2. aminokislotalarning faollashuvi va rekognitsiyasi 3. genetik kod 9-mavzu: genetik kod va uning xususiyatlari. reja 1.oqsillar biosintezi (translyatsiya) 2. aminokislotalarning faollashuvi 3. genetik kod genetik kod. izoh: aug – start kodon; uaa, uag, uga teminator – stop kodonlar organizmlar hayotining asosiy sharti, bu – hujayralar oqsil molekulasining sintezlay olish qobiliyatidir. har bir tur boshqa turlardan farqlanuvchi, unikal oqsillar to‘plamiga ega. turli organizmlarda bir xil funksiyani bajaradigan oqsillar ham aminokislotalar soni va izchilligi bilan farqlanadi. muhim hayotiy funksiyalarni bajaruvchi oqsillar barcha organizmlarda o‘xshash bo‘ladi. tashqi muhitdan ovqat tarkibida qabul qilingan oqsillar bevosita shu organizmning hujayralari oqsillari o‘rnini bosa olmaydi. bu oqsillar organizmlarning hazm qilish organlarida aminokislotalarga parchalanadi. bu aminokislotalar ichakdan qonga so‘rilib, hujayralarga yetib boradi. genetik axborot asosida har bir hujayra o‘ziga xos bo‘lgan oqsillarni sintezlaydi. oqsillarning faoliyat ko‘rsatish muddati cheklangan bo‘lib, ma’lum vaqtdan so‘ng ular …

2 / 30

kodlanar ekan. genetik kod 1962-yili amerikalik bioximiklar m. nirenberg va s. ochaolar tomonidan aniqlangan. genetik kodning xususiyatlari: 1.har bir aminokislotani nukleotidlar tripleti kodlaydi. 2. har bir triplet (kodon) bitta aminokislotani ifodalaydi. 3. bitta aminokislotani bir necha triplet kodlashi mumkin. 4. genetik kod barcha tirik organizmlar uchun universal. 5. genetik kodning 61 tasi «ma’noli», ya’ni ma’lum aminokislotalarni ifodalovchi tripletlardir. uga, uaa, uag aminokislotalarni ifodalamaydi.ular polipeptid zanjirining tugallanishini bildiruvchi terminator kodonlardir transkripsiya (rnk sintezi). bu jarayonda dnk matritsa hisoblanadi. oqsil tuzilmasi to‘g‘risidagi axborot yadroda, dnk da saqlanadi. oqsil sintezi esa sitoplazmada, ribosomalarda o’tadi. oqsilning tuzilmasi haqidagi axborot yadrodan sitoplazmaga i-rnk tomonidan o‘tkaziladi. dnk qo‘sh zanjirining bir qismi yoziladi va zanjirlarning birida komplementarlik asosida (a–u, g–s) rnk-polimeraza fermenti yordamida i-rnk sintezlanadi. bunda dnkning faqat bitta zanjiri ma’noga ega bo‘lib, ikkinchi dnk zanjiri matritsa vazifasini bajaradi, shu matritsali zanjirdan i-rnk sintezlanadi. aminokislotalar izchilligi to‘g‘risidagi axborot dnk dan i-rnk ga ko‘chirilishi transkripsiya deyiladi (26-rasm). translatsiya …

3 / 30

matritsali sintez reaksiyalari orqali genetik axborotning uzatilishi organizmlarning ko‘payishi regeneratsiyasi, hujayralarning bo‘linishi kabi jarayonlar ta’minlanadi. zamonaviy tabiatshunoslik fanining ikkita muhim muammolaridan biri--tirik hujayrada oqsillar biosintezidir. ikkinchisi esa noorganik tabiatda insoniyat uchun kelgusida energiya ajratish elementar zarralarning fizikaviy tadqiqoti asosida amalga oshishi mumkin. tirik tabiatda hayotiy jarayonlarni boshqarish oqsillarni o`rganish asnosida sodir bo`ladi. organizmning tiriklik belgisi muayyan oqsil yoki oqsillar kompleksi orqali namoyon bo`ladi. jonzotlarning biologik belgilari quyidagi generatsiya asosida amalga oshadi: dnk  rnk  oqsil  belgi ma'lumki, sochimiz va terimizning rangi melonin degan pigmentga bog`liq bo`lib, albinoslarda u bo`lmaydi. melonin sintezi oqsil - ferment tirozinazaga bog`liq. mazkur oqsilning mutatsiyasi yoki inaktivatsiyasi albinoslarning paydo bo`lishiga sababchi bo`ladi. oqsillarga bog`liq bunday jarayonlarni organizmda juda ko`p kuzatish mumkin. oqsillar biosintezini to`liq aniqlash irsiyat qonunlarini tadqiq qilish, organizmlarni o`sish va rivojlanishini boshqarish, turli xil irsiy kasalliklar sabablarini aniqlash, davolash va boshqa bir qator muammolarni hal qilishga imkon yaratadi. oqsillar sintezi organizmda intensiv …

4 / 30

å, diametri 250å, molekulyar massasi 4 mln. bir qancha ribosomlar to`plami poliribosoma yoki polisomalar deb ataladi; ● matritsa rnk; ● transport rnk; ● oqsil sintezidagi bosqichlar bo`lmish initsiatsiya, elongatsiya, terminatsiya va translyatsiya jarayonlarini amalga oshiruvchi oqsillar va fermentlar; ● proteinogenli aminokislotalar; ● aminoatsil-t-rnk larni hosil qiluvchi aminoatsil-t-rnk-sintetaza fermentlari; ● makroergli nukleozidtrifosfatlar atf va gtf; ● mg2+, s2+, k+, nh4+ ionlari. oqsil biosintezida 200 dan ortiq makromolekulalar ishtirok etadi. bular oqsillar va nuklein kislotalari bo`lib, faqat aminokislotalarni faollashtirish va tashilishi uchun 100 ta makromolekulalar zarurligi aniqlangan. ribosoma 60 xil makromolekuladan tashkil topib, translyatsiyada 10 dan ortiq oqsil turlari ishtirok etadi. aynan ribosomalarda jonsiz molekula bo`lgan nuklein kislota jonli oqsillarga aylanadi. demak, ribosomalarda kimyo biologiyaga shakllanadi. hujayrada oddiy holatda ribosomalar faol bo`lmay, subbirliklari birga assotsiatsiya holatida bo`lmay, ajralgan ko`rinishda bo`ladilar. transkripsiya jarayonida hosil bo`lgan i-rnk ribosomaga bog`langandan so`ng u faol holatiga o`tadi. ribosomalar faol holatda oqsillarni genetik kod asosida sintezlaydi. genetik kod …

5 / 30

n oqsil oqsildagi aminokislotalarning ketma-ket joylanish tartibi, nuklein kislotalardagi nukleotidlarning muayyan joylashgan o`rniga bog`liq. nuklein kislotadagi nukleotid o`rni o`zgarsa, oqsildagi aminokislota qatori ham o`zgaradi. ko`pchilikka ma'lumki, morze alifbosi orqali xabarlar va telegrammalar shaharlardan shaharlarga uzatiladi. morze alifbosining harflari qisqa va uzun belgilardan, ya'ni nuqta, tirelardan iborat. sintezlanadigan oqsil molekulasidagi aminokislotalarning joylanish tartibi to`g`risidagi informatsiya dnk molekulasidagi 4 xil mononukleotidlar yordamida ifodalanishiga genetik kod deb ataladi. dnk molekulasidagi nukleotidlar soni faqat 4 ta bo`lganligi uchun bitta nukleotid yagona aminokislotani ifoda eta olmasligi ma'lum. xuddi shunga o`xshash, ikkita nukleotiddan tashkil topgan juft to`plami ham (dupletli) 20 ta aminokislotani ifodalash uchun kifoya qilmaydi. shuning uchun g.gamov (aqsh) genetik kod 3 ta nukleotid to`plamidan (tripletli koddan) tashkil topgan bo`lishi kerak degan g`oyani ilgari suradi. ingliz olimi f.krik kod hosil bo`lishida 3 ta nukleotid qatnashishi mumkinligini nazariy hisoblab, triplet kodini kodon deb atashni taklif etgan. 1961 -yilda m.nirenberg o`z shogirdlari bilan birgalikda sintetik polinukleotid matritsa-poliuridin …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "genetikkod.izoh"

9-mavzu: prokariot va eukariot hujayra ribosomasi. genetik kod va uning xususiyatlari. reja 1.oqsillar biosintezi (translyatsiya) 2. aminokislotalarning faollashuvi va rekognitsiyasi 3. genetik kod 9-mavzu: genetik kod va uning xususiyatlari. reja 1.oqsillar biosintezi (translyatsiya) 2. aminokislotalarning faollashuvi 3. genetik kod genetik kod. izoh: aug – start kodon; uaa, uag, uga teminator – stop kodonlar organizmlar hayotining asosiy sharti, bu – hujayralar oqsil molekulasining sintezlay olish qobiliyatidir. har bir tur boshqa turlardan farqlanuvchi, unikal oqsillar to‘plamiga ega. turli organizmlarda bir xil funksiyani bajaradigan oqsillar ham aminokislotalar soni va izchilligi bilan farqlanadi. muhim hayotiy funksiyalarni bajaruvchi oqsillar barcha organizmlarda o‘xshash bo‘ladi. t...

This file contains 30 pages in PPTX format (615.5 KB). To download "genetikkod.izoh", click the Telegram button on the left.

Tags: genetikkod.izoh PPTX 30 pages Free download Telegram