falsafa haqida tushuncha

DOCX 36 pages 159.3 KB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 159.3 KB

File type DOCX

Pages 36

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

nazariy bilimlar 7-mavzu tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa. reja 1. tushuncha tafakkurning shakli sifatida. 2. hukm 3. xulosa chiqarish. tayanch iboralar: mantiq, hissiy bilish, tafakkur, tafakkur shakli, tafakkur qonuni, to’g’ri tafakkur, chin fikr, formal mantiq, dialetik mantiq, matematik mantiq, aristotel mantig’i, sharq peripatetiklari mantiqiy ta’limotlari, bekon-mill induktiv metodi, dekart deduktiv sistemasi, leybnitsning muhokamalarni hisoblash mumkinligi g’oyasi, kant transtsendendal mantig’i, gegel dialektik mantig’i, simvolik mantiq. 1.tushuncha deb predmet, hodisalarning muhim va umumiy belgilarini inson ongida yaxlit tarzda aks ettiruvchi tafakkur shakliga aytiladi.tushunchalarda faqat tashqi obektiv borliq emas, balki inson, uning ruhiy-subektiv borlig'i ham ifodalanadi. masalan, «imon», «e'tiqod», «vijdon» va b. ana shunday tushunchalardir. belgi deb birpredmet, hodisani boshqasidan farq etuvchi va ayni paytda ularning o'xshashligini ifodalovchi xususiyatlariga aytiladi. har bir buyum, hodisa o'ziga xos xususiyat, xossalarga egaki, ular shu orqali boshqalaridan ajratiladi va ayni paytda muayyan jins, sinfga birlashtiriladi. masalan,muayyan xususiyatlariga ko'ra demokratik davlatni …

2 / 36

buyum, hodisalarga sifat muayyanligi bag'ishlaydigan xususiyatlariga muhim belgi deb ataladi. bu belgi predmetning ichki tabiati, mohiyatini ifodalaydi. shuning uchun muhim belgining o'zgarishi bilan ushbu predmet ham o'zining sifat muayyanligini yo'qotadi. masalan, parlament saylovi, saylov va saylanish, hammaning konstitusion hukuqga ega ekanligi demokratik davlatchilikning muhim belgilaridan hisoblaniladiki, bu belgilarsiz yoki ularning muqobilining o'zgarishi uni boshqarishning totalitar, monarxiya va boshqa tipiga aylantiradi. muhim bo'lmagan belgilar deb predmetga u yoki bu darajada xos bo'lsa-da, lekin ularning mohiyatini, sifatini belgilamaydigan xususiyatlarga aytiladi. shuning uchun bunday belgilarning o'zgarishi yoki barham topishi predmetning sifatini o'zgartira olmaydi. masalan, davlat va jamoat tashkilotlari tizimi tarkibini har qancha isloq qilish, o'zgartirish bilan bugungi kunda mamlakatimizda erkin, demokratik yo'nalishidagi tub sifat o'zgarishini yasab bo'lmaydi. buning uchun uchun muhim belgi-mulkchilik munosabatini bozor iqtisodi tamoyillari asosida o'zgartirish zarur. shuning uchun ham hukumatimiz davlat tasarrufidagi mulklarni xususiylashtirishni bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biri, deb hisoblaydi. har bir predmet o'zining xususiy (individual) va umumiy belgilariga …

3 / 36

q davrida shaxsning o'z-o'zini anglashi, diniy e'tiqodi, iymoni uning uchun muhim bo'lmagan belgi sifatida qaralgan bo'lsa, bugungi kunda ular komil insonni shakllantirishning eng muhim jihati hisoblanadi. shuningdek, umumiy belgilar ko'pincha muhim belgilar sifatida namoyon bo'lishligi mumkin. masalan, to'qimalarning hujayrali tuzilishi barcha tirik organizmlar uchun umumiy belgi bo'lib, u ayni paytda inson va boshqa mavjudotlarning genafonini taminlovchi muhim xususiyat hisoblanadi. shuningdek, xususiy belgilar ham muayyan bir paytda muhim va muhim bo'lmagan belgilar tarzida namoyon bo'ladi. buyum, hodisalarning muhim va umumiy belgilarini ajratib olish orqali tushunchalar hosil qilinadi, ya'ni shakllantiriladi. mazkur murakkab jarayonda bir qator mantiqiy usullar qo'llaniladiki, bular quyidagilardir: 1.taqqoslash; 2. analiz va sintez; 3. mavhumlashtirish (abstraksiyalash»); 4. umumlashtirish. fandagi ilmiy va kundalik fikr yuritishdagi qo'llaniladigan barcha tushunchalar ana shu usullarning dialektik birlikda qo'llanilishi orqali shakllangan, yuzaga kelgandir. buyum, hodisalarni bir-biridan farqlash va o'xshashligini aniqlash, shunga muvofiq ularning muhim umumiy belgilarini ajratish eng avvalo takqoslash (qiyoslashdan) dan boshlanadi. darxaqiqat, bilish negizida …

4 / 36

rning konkretlikdan mavhumlikka, yakkalikdan umumiylikka o'tishning muhim shartidir. mavhumlashtirish - bu predmet, hodisalarning, konkret belgilaridan uzoqlashishi orqali ularning mohiyatli jihatini aniqlashdir. masalan, «konus» tushunchasida predmetning qanday materialdan yasalganligi, katta-kichikligi, og'irligi va boshqa konkret belgilari fikran soqit qilinadi, bunda faqat uning mohiyatli tomoni - geometrik figura ekanligi ko'zda tutiladi. umumlashtirish - mavhumlashtirish usulining o'ziga xos bir turi, ya'ni uni to'ldiruvchi shakli bo'lib, bunda ayrim predmetlar, ularning to'plami muhim belgilariga ko'ra muayyan sinf, jinsga birlashtiriladi. masalan, so'zlarning shaxs, son kelishikda tuslanishi kabi muhim belgilariga ko'ra «mustaqil so'z turkumi» degan tushunchada umumlashtiriladi. i . mavhumlashtirish va umumlashtirish so'z, nomlar vositasida amalga oshadi. ayni paytda har qanday so'z eng avvalo mavhumlashtirish, umumlashtirish mantiqiy usulining natijasidir. masalan, har qanday so'z predmetning kelib chiqishi, mavjudligiga nisbatan xech qanday sababiy bog'lanishga ega emas. tushunchalar ifodalanish, voqe bo'lishining grammatik shakli so'zdir. boshqacha kilib aytganda, tushunchalar so'z orqali anglashiladi, lekin har qanday so'zlar tushunchani ifodalamaydi. chunki tushuncha fikr shakli …

5 / 36

ohaza (gap), tarzida maqomga ega bo'lishida ham muhim rol o'ynaydi. bu ko'pincha bir so'z va so'z birikmasining tugal fikrni ifodalashligida namoyon bo'ladi. mantiqda, shuningdek, tushunchaning hajmiga nisbatan «sinf», «kichik ; sinf», «sinflar elementi» degan atamalar qo'llaniladi. har bir fan muayyan mezoniy tushunchalar (kategoriyalar) tizimidan tashkil topgan bo'lib, (masalan, tilshunoslikda «kelishik», «ega va kesim», b., biologiyada «assimilyasiya», «dissimilyasiya», «oqsil», «irsiyat» va b.) ular ayni paytda ta'riflanishni talab etadilar. shu ma'noda aytish mumkinki, har qanday fan predmeti tushunchalarni tariflash orqali tadqiq etiladi va shunga ko'ra bilimlar muayyan tushunchalar ta'rifi tizimi hisoblanadi. fan tushunchalari ta'riflash usuli orqali tadqiq obektining mohiyati, qonuniyatlari ochib beriladi. boshqacha qilib aytganda, tushunchalar ta'riflanilgandan so'nggina kategoriyalar, atamalar maqomini oladi va bilishning o'ziga xos bosqichlari bo'lib xizmat qiladilar. shuni alohida ta'kidlash kerakki, barcha fanlar, garchi ta'riflashsiz ish ko'rolmasalar-da, lekin ularning birortasi ham qanday qilib tushunchalarga ta'rif berish kerakligi masalasi bilan bevosita shug'ullanmaydi. faqat formal mantiq ta'riflashning mohiyati, uning umumiy metodologik …

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafa haqida tushuncha"

nazariy bilimlar 7-mavzu tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa. reja 1. tushuncha tafakkurning shakli sifatida. 2. hukm 3. xulosa chiqarish. tayanch iboralar: mantiq, hissiy bilish, tafakkur, tafakkur shakli, tafakkur qonuni, to’g’ri tafakkur, chin fikr, formal mantiq, dialetik mantiq, matematik mantiq, aristotel mantig’i, sharq peripatetiklari mantiqiy ta’limotlari, bekon-mill induktiv metodi, dekart deduktiv sistemasi, leybnitsning muhokamalarni hisoblash mumkinligi g’oyasi, kant transtsendendal mantig’i, gegel dialektik mantig’i, simvolik mantiq. 1.tushuncha deb predmet, hodisalarning muhim va umumiy belgilarini inson ongida yaxlit tarzda aks ettiruvchi tafakkur shakliga aytiladi.tushunchalarda faqat tashqi obektiv borliq emas, balki...

This file contains 36 pages in DOCX format (159.3 KB). To download "falsafa haqida tushuncha", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafa haqida tushuncha DOCX 36 pages Free download Telegram