adam smitning «odamlar boyligining tabiati va sabablari to’g’risida tadqiqot» asari

DOCX 19 стр. 95,5 КБ Бесплатная загрузка

19 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 95,5 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 19

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 19

24- mavzu: klassik iqtisodiy maktabning rivojlanishi reja: 1.adam smit (1723-1790 y.) – klassik iqtisodiy maktabning atoqli namoyandasi va uning ijtimoiy–iqtisodiy nazariyalari. 2.david rikardo (1772-1823 y.) ta’limotida klassik iqtisodiy nazariyaning rivojlantirilishi. 3.tomas robert maltusning (1786-1834 y.) iqtisodiy qarashlari (“nufus qonuni”ning matematik ifodasi). 1.adam smit (1723-1790 y.) – klassik iqtisodiy maktabning atoqli namoyandasi va uning ijtimoiy–iqtisodiy nazariyalari buyuk ingliz iqtisodchisi adam smitning «odamlar boyligining tabiati va sabablari to’g’risida tadqiqot» asari zamonaviy iqtisod fanining boshlanishi hisoblanadi. a.smit o’z davridagi iqtisodiy bilim va kontseptsiyalarini umumlashtirdi va tizimlashtirdi. u xo’jalik hayotining asosiy sohalarini tavsiflab beruvchi bir butun nazariya yaratdi. adam smit (1723-1790 y.) – shotlandiyaning kerkoldi shahrida bojxona amaldori oilasida dunyoga keldi. u glazgo va oksford universitetlarida ta’lim oldi, bu yerda adabiyot, tarix, falsafa fanlari bilan birga fizika, matematikani ham o’rgandi. a.smit 1748 yilda edinburgda ommaviy lektsiyalar o’qiy boshladi, 1751 yilda glazgo universitetining professori etib tayinlandi. keyinchalik ijtimoiy fanlar kafedrasini boshqardi. a.smit 1759 yilda o’qigan …

2 / 19

ari bilan tanishdi. bu uchrashuvlar a.smitning dunyoqarashini shakllanishiga katta ta’sir ko’rsatdi. 1766 yilda u o’z yurtiga qaytib keldi va «odamlar boyligining tabiati va sabablari to’g’risida tadqiqot» nomli asosiy asarini yozishga kirishdi. bu asar 1776 yil mart oyida chop etildi. asarda insoniyat tomonidan oldin yaratilgan iqtisodiy bilimlar umumlashtirildi va umumiy nazariy tamoyil asosida iqtisodiy fan tizimiga aylandi. a.smitning bu asari besh qismdan (kitobdan) iborat bo’lib, birinchi qismida qiymat va qo’shimcha daromad muammolari tadqiq etildi, ikkinchisida–kapital jamg’arilishi va uning funktsional shakllari, uchinchisida–kapitalizm rivojlanishining tarixiy shart-sharoitlari ko’rsatib berildi, to’rtinchisida–merkantilizm va fiziokratlar ta’limotiga bo’lgan o’zining munosabatlari aks etildi, beshinchi qismida davlat moliyasi savollari ko’rib chiqildi. bu asar a.smit hayot paytidayoq to’rt marta, uning o’limidan keyin asr oxirigacha yana uch marta qayta nashr etildi. u nafaqat angliyada, balki chet ellarda ham zo’r qiziqish uyg’otdi. a.smitning bu buyuk asari dunyodagi barcha keyingi iqtisodiy ta’limotlarining rivojlanishiga va ko’pchilik davlatlarning iqtisodiy siyosatiga o’zining katta ta’sirini ko’rsatdi. a.smit asarining …

3 / 19

irlaydi va h.k.. bir kunda bu o’n kishi 48000 to’g’nog’ich, ya’ni har bir kishi 4800 donadan to’g’nog’ich ishlab chiqaradi. agar ular bir–birlariga bog’liq bo’lmagan holda ishlaganlarida, ularning hech qaysisi bir kunda 20 dan ko’p to’g’nog’ich tayyorlay olmagan bo’lar edi. demak, ixtisoslashuv tufayli mehnat unumdorligi 240 baravardan ko’proq oshgan. a.smitning fikri bo’yicha, mehnat taqsimoti milliy mahsulot yaratish jarayonida odamlar o’rtasida hamkorlikni amalga oshirishning juda qulay shakli hisoblanadi. ixtisoslashuv tufayli mehnat jarayonini amalga oshirishda kishilarning chaqqonligi ortadi; ular vaqtni tejaydilar, chunki doimo bir ish turidan boshqasiga o’tishga hojat bo’lmaydi; ular o’z faoliyatlarini takomillashtirish, ixtiro qilish uchun katta imkoniyatlarga ega bo’ladilar. taraqqiyot va jamiyat farovonligining haqiqiy manbai «tabiat in’omi» emas (fiziokratlar hisoblaganlaridek), balki aynan mehnat taqsimotidir. shu bilan birga, ixtisoslashuvni chuqurlashtirish imkoniyatlari cheklangan bo’ladi, negaki birinchidan, agar yaratilgan qo’shimcha mahsulot xarid qilinmasa, undagi mehnatni yanada taqsimlashga zarurat bo’lmaydi, ikkinchidan, korxonalarning ko’lami qancha kichik bo’lsa, mehnat taqsimoti uchun imkoniyatlar shuncha kam bo’ladi (foydalanayotgan kapital …

4 / 19

sining ustunligi g’oyasidan qutula olmagan. u, hunarmandlar va savdogarlar mehnatini yer egalari mehnatiga nisbatan kam unumli bo’ladi, deb tasdiqlaydi. negaki yer egalariga tabiat «yordam» beradi va «dehqonchilikka qo’yilgan kapital haqiqiy boylikka va daromadga ancha ko’p qiymat qo’shadi». bunda a.smitning ta’kidlashicha, iqtisodiyotning rivojlanib borishi bilan sanoat tovarlari bahosi pasayib borish moyilligiga, qishloq xo’jaligi mahsulotlari bahosi esa o’sish moyilligiga ega. shuning uchun, uning fikricha, qishloq xo’jaligiga qo’yilgan kapital ancha foydali hisoblanadi. agar o’sha davrda angliyada manufaktura sanoati rivojlana boshlaganini va hatto birinchi yuqori unumli fabrikalarning paydo bo’lganligini hisobga oladigan bo’lsak, a.smitning bu xatosini tushunish yana ham qiyinlashadi. uning unumli mehnat kontseptsiyasida izchillikning yo’qligi, ishlab chiqarish jarayonidagi kapital mavqeini yetarlicha tushunmaganligi natijasidir. a.smitning fiziokratik bid’atlari jamiyat o’z resurslarini, birinchi navbatda, qishloq xo’jaligiga, ikkinchi navbatda, sanoatga va faqat, uchinchi navbatda, savdoga yo’naltirishi kerakligini tasdiqlashida o’z ifodasini topadi. bundan a.smit sanoat to’ntarilishining dastlabki uchqunlarini va kelajakda yirik sanoat ishlab chiqarishining hal qiluvchi ahamiyatini ko’ra olmagan, …

5 / 19

chiqarish fondlarini, ishlab chiqarish vositalari, ishlab chiqarishning moddiy omillarini tushungan. a.smit kapitalni asosiy va aylanma kapital turlariga ajratib ko’rsatadi. muomalada bo’ladigan kapital aylanma kapital, muomalada amal qilmaydigan kapital asosiy kapital nomini olgan. a.smit bo’yicha, asosiy kapital ham, aylanma kapital ham boylik yaratadi. kapitalning o’sishi–millat boyligini ko’paytirishning uchinchi (mehnat taqsimoti va puldan foydalanish bilan birga) asosiy omili. kapital qancha ko’p bo’lsa, ishchilarni boqish va ularni ixtisoslashtirish imkoniyati shuncha ko’p bo’ladi. buning ustiga, kapitalning o’sishi ayrim vaziyatlarda boylikni ko’paytirishning yagona vositasi bo’lishi mumkin. shuning uchun a.smit tejamkorlikni qo’llab-quvvatlaydi. uning yozishicha, «har bir isrofgar – jamiyat boyligining dushmani, har qanday tejamkor odam – jamiyatga muruvvat ko’rsatuvchidir». jamiyatdagi mehnat taqsimoti odamlarni bir - birlari bilan bog’lab turuvchi va ularga mahsulot va resurslarni almashtirish imkonini beruvchi mexanizmning bo’lishini taqozo etadi. bunday mexanizm bozor hisoblanadi. bozor to’g’risida a.smit ta’limotidagi asosiy g’oya iqtisodiy liberalizm g’oyasi, davlatning iqtisodiyotga aralashuvini minimallashtirish g’oyasi, erkin raqobat asosida tashkil topadigan baho yordamida …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 19 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "adam smitning «odamlar boyligining tabiati va sabablari to’g’risida tadqiqot» asari"

24- mavzu: klassik iqtisodiy maktabning rivojlanishi reja: 1.adam smit (1723-1790 y.) – klassik iqtisodiy maktabning atoqli namoyandasi va uning ijtimoiy–iqtisodiy nazariyalari. 2.david rikardo (1772-1823 y.) ta’limotida klassik iqtisodiy nazariyaning rivojlantirilishi. 3.tomas robert maltusning (1786-1834 y.) iqtisodiy qarashlari (“nufus qonuni”ning matematik ifodasi). 1.adam smit (1723-1790 y.) – klassik iqtisodiy maktabning atoqli namoyandasi va uning ijtimoiy–iqtisodiy nazariyalari buyuk ingliz iqtisodchisi adam smitning «odamlar boyligining tabiati va sabablari to’g’risida tadqiqot» asari zamonaviy iqtisod fanining boshlanishi hisoblanadi. a.smit o’z davridagi iqtisodiy bilim va kontseptsiyalarini umumlashtirdi va tizimlashtirdi. u xo’jalik hayotining asosiy sohalarini tavsiflab beruv...

Этот файл содержит 19 стр. в формате DOCX (95,5 КБ). Чтобы скачать "adam smitning «odamlar boyligining tabiati va sabablari to’g’risida tadqiqot» asari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: adam smitning «odamlar boyligin… DOCX 19 стр. Бесплатная загрузка Telegram

adam smitning «odamlar boyligining tabiati va sabablari to’g’risida tadqiqot» asari

Предварительный просмотр (5 стр.)

Хотите читать дальше?

О "adam smitning «odamlar boyligining tabiati va sabablari to’g’risida tadqiqot» asari"

Похожие файлы