angliya klassik iqtisodiy maktab ta’limoti

DOC 15 pages 99.5 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 99.5 KB

File type DOC

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

23- mavzu: klassik iqtisodiy maktabning vujudga kelishi reja: 1.angliya klassik iqtisodiy maktab ta’limoti (uilyam petti 1623-1687) 2.fransiya klassik iqtisodiy maktab vakillarining qarashlari (p’er buagilber 1646-1714) 3.fiziokratizm iqtisodiy ta’limoti (fransua kene 1694-1774, ann rober jak tyurgo 1727-1781) 1. angliya klassik iqtisodiy maktab ta’limoti (u. petti 1623-1687) merkantilizmning yemirilishi va klassik siyosiy iqtisod maktabining paydo bo’lishi (angliyada) xvii asrga to’g’ri keladi. xvi asrning o’rtalarida boshlangan manufaktura davri xvii asrga kelib sanoatning ayrim tarmoqlarining rivojlanishiga olib keldi. ayni paytda, qishloq xo’jaligida ham kapitalizm rivojlana boshladi. buyuk britaniya iqtisodiyoti dunyoda eng rivojlangan mamlakatga aylandi. xviii asrga kelib bu yerda kapitalistik ishlab chiqarish munosabatlari faqat savdoda emas, balki sanoat va qishloq xo’jaligida ham g’alaba qozondi. bu jarayon mamlakatning ijtimoiy - iqtisodiy taraqqiyotiga yo’l ochib berdi. ijtimoiy ishlab chiqarishning rivojlanishiga imkoniyat, tadbirkorlar tashabbusiga erkinlik berishga harakat qilgan kapitalistik tuzumning afzalliklarini nazariy jihatdan asoslab beradigan iqtisodiy ta’limotlar endi taqozo etila boshladi. demak, bu davrga kelib iqtisodiy ta’limotlarni …

2 / 15

kili u.petti bo’lsa, frantsiyada–p.buagilber, f.kene, a.tyurgo hisoblanadi. keyinchalik, bu maktab ta’limoti a.smit, d.rikardo j.b.sey, t.maltus tomonidan rivojlantirildi va j.s.mill, k.marks tomonidan yakunlandi. uilyam petti (1623-1687) – angliya klassik siyosiy iqtisodining asoschisidir. k.marks so’zi bilan aytganda, u.petti - «siyosiy iqtisodning otasi... buyuk tadqiqotchi - iqtisodchi». u.petti har tomonlama yuksak bilimli odam bo’lgan. u angliyaning janubidagi romsi shahrida hunarmand-matochi oilasida tug’ildi. o’n to’rt yoshida ota kasbini egallashdan voz kechgan u.petti uydan chiqib ketadi va kemada yollanma dengizchi (yunga) bo’lib xizmat qiladi. oradan bir yil o’tgach, taqdir taqozosi bilan oyog’i lat yegan u.petti frantsiya hududidagi bir qirg’oqda qoldirib ketiladi. bu notanish chet o’lkalarda lotin tilini bilganligi tufayli u kan kollejiga qabul qilindi va tinglovchi sifatida moddiy jihatdan ta’minlandi. kollej unga frantsuz va grek tillarini, matematika, astronomiyani o’rganishga imkoniyat yaratib berdi. 1640 yili kollejni bitirib, u.petti londonga qaytib keldi. keyinchalik, oksford universitetida tibbiyot sohasida tahsil oldi. 1650 yili 27 yoshida u.petti fizika bo’yicha doktorlik …

3 / 15

da, u.petti fikri bo’yicha, nafaqat qimmatli metall va toshlar hamda pul boylik hisoblanadi, balki mamlakatning yeri, uylar, kemalar, tovarlar va hatto uy jihozlari ham boylikni tashkil etadi. bu masala bo’yicha o’z fikrini rivojlantirib, bizning davrda keng tarqalgan «mehnat – boylikning otasi, yer esa uning onasi» degan iborani ishlatdi. mamlakat boyligini ko’paytirish uchun u.petti qamoq jazosi o’rniga pul jarimasini joriy etish zarurligini, pul to’lashga «qurbi yetmagan o’g’rilarni» esa «qullikka» mahkum etishni, ishlashga majbur qilishni tavsiya etadi. bu merkantilistlarga qarama-qarshi tarzda, boylik, eng avvalo, mehnat bilan yaratilishini bildiradi, ya’ni xo’jalik hayotidagi pulning «asosiy» vazifasini inkor etadi. u.petti bu fikrni rivojlantirib, chetga pul chiqarishni ta’qiqlash bema’ni narsa ekanligini ko’rsatib o’tadi. davlatning bunday hatti-harakati, uning fikri bo’yicha, mamlakatga chetdan tovar keltirishni man etish bilan bir narsadir. u.petti bu fikrlari bilan o’zini pulning miqdoriy nazariyasi tarafdori ekanligini ko’rsatdi va muomala uchun zarur bo’lgan pul miqdori to’g’risidagi qonuniyatni tushunganligini namoyish etdi. ammo uning iqtisodiyotdagi pulning vazifasini …

4 / 15

maytirishni qattiq turib ma’qulladi. u.petti savdogarlarni davlatning «qonini» taqsimlash bilan shug’ullanuvchi «o’yinchilar»ga o’xshatadi. u «qon» deganda qishloq xo’jaligi va sanoat mahsulotlarni nazarda tutadi. qiymat nazariyasi. u.pettining merkantilistlar g’oyasiga bo’lgan salbiy yondashuvi nafaqat boylikning mohiyatini va uni ko’paytirish yo’llarini tahlil qilishda, balki tovarlar qiymatining yaratilish tabiatini va bozorda ularning qimmati darajasiga ta’sir etuvchi omillarni aniqlashda ham o’z ta’sirini ko’rsatdi. bu boradagi uning tadqiqotlari keyinchalik uni qiymatning mehnat nazariyasining birinchi muallifi deb tan olinishiga sabab bo’ldi. umuman olganda, qiymatning mehnat nazariyasi klassik iqtisodiy maktabning asosiy belgilaridan biri hisoblanadi. u.petti nazariyalarining birida aytilishicha, tovar qiymati kumush qazib oluvchi mehnat bilan yaratiladi va uning «tabiiy bahosi» hisoblanadi; kumush qiymatiga tenglashtirilgan tovarlar qiymati esa ularning «haqiqiy bozor bahosi» hisoblanadi. ikkinchi bir joyda qayd qilinishicha, tovar qiymati mehnat va er ishtirokida yaratiladi. ya’ni u.pettining o’zi aytganidek, «kemaning yoki kamzul (syurtuk)ning qiymati qandaydir yer miqdori va qandaydir mehnat miqdori qiymatiga teng, chunki har ikkalasi – kema ham, …

5 / 15

gar ishchiga ko’rsatilgan minimumdan ikki baravar ko’p haq to’lansa, u chog’da ishchi ikki marta kamroq ishlaydi. bu esa jamiyat uchun shuncha miqdordagi mehnat boy berilganini bildiradi. u.pettining ish haqi to’g’risidagi mazkur qoidasi «klassik maktabning» ko’pchilik vakillari nazariy tadqiqotlarining asosini tashkil etdi. masalan, u.pettidan keyin, d.rikardo va t.maltus ish haqini ishchi mehnatining bahosi sifatida tavsiflab, uni ishchining va uning oilasining yashashi uchun zarur bo’lgan vositalar minimumi bilan bog’lab tushuntirganlar. tadbirkorlar va yer egalari daromadlari u.petti o’zi umumlashtirgan tushuncha–“renta” sifatida tavsiflanadi. u, masalan, dehqonchilikda yaratilgan mahsulot qiymati bilan uni ishlab chiqarishga ketgan xarajatlar o’rtasidagi farqni renta deb atagan (ya’ni tuproq unumdorligiga bog’liq bo’lgan renta). ikkinchi bir misolda, ssuda foizining kelib chiqish mohiyatini ko’rib chiqqach, u.petti soddalashtirib, bu ko’rsatkich “ssudaga beriladigan pulga sotib olinishi mumkin bo’lgan muayyan yer maydonidan olinadigan rentaga teng”, deb atadi. yana bir joyda yer uchastkasining bozorga uzoq-yaqin joylashishidan kelib chiqadigan renta shakli ko’rsatib beriladi. aholi yashash joylariga yaqin joylashgan …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "angliya klassik iqtisodiy maktab ta’limoti"

23- mavzu: klassik iqtisodiy maktabning vujudga kelishi reja: 1.angliya klassik iqtisodiy maktab ta’limoti (uilyam petti 1623-1687) 2.fransiya klassik iqtisodiy maktab vakillarining qarashlari (p’er buagilber 1646-1714) 3.fiziokratizm iqtisodiy ta’limoti (fransua kene 1694-1774, ann rober jak tyurgo 1727-1781) 1. angliya klassik iqtisodiy maktab ta’limoti (u. petti 1623-1687) merkantilizmning yemirilishi va klassik siyosiy iqtisod maktabining paydo bo’lishi (angliyada) xvii asrga to’g’ri keladi. xvi asrning o’rtalarida boshlangan manufaktura davri xvii asrga kelib sanoatning ayrim tarmoqlarining rivojlanishiga olib keldi. ayni paytda, qishloq xo’jaligida ham kapitalizm rivojlana boshladi. buyuk britaniya iqtisodiyoti dunyoda eng rivojlangan mamlakatga aylandi. xviii asrga kelib bu yerda ka...

This file contains 15 pages in DOC format (99.5 KB). To download "angliya klassik iqtisodiy maktab ta’limoti", click the Telegram button on the left.

Tags: angliya klassik iqtisodiy makta… DOC 15 pages Free download Telegram