quyosh tizimi va yer paydo bo‘lish nazariyalari

DOCX 4 стр. 22,5 КБ Бесплатная загрузка

4 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 22,5 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 4

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (4 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 4

quyosh tizimi va yer paydo bo‘lish nazariyalari quyosh tizimining va yerning shakllanishi borasida turli nazariyalar mavjud. nebulyar nazariyasi (kant–laplas nazariyasi) bo‘yicha, quyosh tizimi rivojlanayotgan gaz va chang buluti gravitatsiya ta’sirida qiyshayib, markazda quyosh va uning atrofida tekis disk hosil qilgan; diskdagi kichik chang-kumush zarralari birlashib sayyoralarni paydo qilgangeo.libretexts.orgbritannica.com. plantesimal nazariyasi (chamberlin–moulton nazariyasi) esa sayyoralarni koʻp sonli kichik jismlar – planetesimalar birikishi natijasida hosil boʻlgan deb hisoblaydibritannica.com. ushbu nazariyaga koʻra, dastlab kondensatsiyalangan chang bo‘lakchalari tortishish kuchi ta’sirida yirikroq obyektlarga aylanib, keyin bir-biri bilan tutashib protoplanetalarni hosil qilgan. protoplaneta nazariyasi esa nebulyar nazariyaning zamonaviy talqini bo‘lib, unda dastlabki gaz-chang diskida paydo bo‘lgan protoplanetalar asta-sekin kattalashib, bugungi sayyoralarni shakllantirgani ta’kidlanadipages.uoregon.edubritannica.com. ushbu nazariyalar quyosh tizimi tarkibidagi inner (qurilmaviy gazsimon) va outer (gaz jimg‘ichlar) sayyoralar farqini tushuntiradi, chunki iliq markaz atrofida faqat qattiq silikat va metall moddalar konsentratsiyalangan, uzoqroq masofalarda esa vodorod-ga esaslangan yengil gazlar kondensatsiyalanib katta gaz gigantlarini yuzaga keltirgangeo.libretexts.orgbritannica.com. yerning asosiy tuzilma qatlamlari: …

2 / 4

zich va qizigan yarim qattiq qatlampubs.usgs.govchem.libretexts.org. yuqori mantiyaning ustki qismi qattiq bo‘lib, asthenosfera sifatida qisman yumshoq zonani hosil qiladi, pastki mantiya esa yuqori bosim ostida hamma holatda qattiq bo‘lib qoladi. mantiya tarkibida kislorod, silikon, magniy ko‘p, kamroq temir va alyuminiy moddalar mavjudthoughtco.comchem.libretexts.org. yer markazida yadro joylashgan. yadro ikki qismdan iborat: ~2200 km qalinlikdagi tashqi yadro va ~1250 km qalinlikdagi ichki yadro. tashqi yadro suyuq holda, asosan temir–nikel qotishmasidan iborat, zichligi mantiyadan deyarli ikki barobar kattapubs.usgs.govchem.libretexts.org. ichki yadro esa issiqlikka qaramay juda yuqori bosim ostida qattiq holatda qolgan va unda ham temir-nikel qotishmasi asosiy komponent hisoblanadipubs.usgs.govchem.libretexts.org. yadro ichidagi suyuqlik harakati yer magnit maydonini hosil qiladi. po‘st, mantiya va yadro fizik xossalari (zichlik, bosim, harorat) chuqurlik bilan o‘sib boradi; masalan, unutmangki, s-to‘lqinlari suyuq qatlamni kesib o‘tmaydi, bu esa seysmik tadqiqotlarda tashqi yadroning suyuqligini ko‘rsatganusgs.goviris.edu. seysmik to‘lqinlarning yer ichida tarqalishi: s-to‘lqinlar (yuqoridagi) tashqi yadroni kesib o‘tmaydi, p-to‘lqinlar (pastdagi) esa har ikki qatlamda ham …

3 / 4

o‘stning taxminan 98.4% massasini tashkil etadithoughtco.com. mantiyaning tarkibida ham kislorod, kremniy, magniy, kamroq miqdorda temir, alyuminiy, kalsiy, natriy, kaliy mavjud: masalan, mantiyada ~45% kislorod, ~21% kremniy, ~23% magniy borligi taxmin qilinadithoughtco.com. yadro esa deyarli faqat temir va nikel qotishmasidan iboratthoughtco.com; ba’zi taxminlarga ko‘ra tashqi yadroning bir necha foiz o‘rnida yengil elementlar ham boʻlishi mumkin. shunday qilib, yerning umumiy tarkibi bo‘yicha eng ko‘p elementlar – fe, o, si, mg bo‘lib, ular yer massasining katta qismini tashkil etadichem.libretexts.orgthoughtco.com. geofizik usullar: seysmik, gravimetrik, elektromagnit yer tuzilishini o‘rganishda bir nechta asosiy geofizik usullar qo‘llaniladi. seysmozadal usul – zilzila paydo qiluvchi to‘lqinlar (p va s to‘lqinlar) tarqalishini o‘rganish; to‘lqinlarning bosim va vaqt ko‘rsatkichlarini tahlil qilish orqali yerning ichki qatlamlari va ularning fizik xususiyatlari haqida ma’lumot oladiiris.eduusgs.gov. masalan, yuqorida ko‘rilganidek, s-to‘lqinlar suyuq tashqi yadroni kesib o‘tmaganligi aniqlangan, bu esa yadroning suyuqligi haqidagi xulosani tasdiqlaganusgs.gov. gravimetrik (tortishish) usul yer sirtida tortishish maydonini o‘lchaydi; tortishish kuchi sichqonlar (masalan, …

4 / 4

zonalarining joylashuvi aniqlanadi. ushbu usullar birgalikda qo‘llanilib, yer ichki qatlami harorat-tuzilish xaritasi, zichlik modellari va boshqa strukturasini chuqur tahlil qiladi. test savollari va javoblari 1. yer necha milliard yil oldin paydo bo‘lgan deb hisoblanadi? javob: taxminan 4,6 milliard yil oldin. 2. nebulyar nazariyaga ko‘ra, quyosh tizimi qanday hosil bo‘lgan? javob: dastlab yirik gaz-chang buluti gravitatsiya ta’siri bilan siqilib, markazida quyosh va undan chetda tekis protoplanet diski hosil bo‘ldi; diskdagi chang zarralari tortishish kuchi orqali planetesimalarga, keyin sayyoralar va yerni hosil qildigeo.libretexts.orgbritannica.com. 3. planetesimal nazariyasi nima deydi? javob: sayyoralar kichik jismlar – planetesimalar yig‘ilib kattalashishi (akkretsiyasi) natijasida hosil bo‘lgan. bu nazariyaga ko‘ra, dastlabki chang/gaz diskidagi kichik zarralar bir-biri bilan to‘qnashib yopishib, protoplanetalarni paydo qiladibritannica.com. 4. yer qobig‘ining (po‘st) qalinligi qancha? javob: okean tubida taxminan 5 km, kontinental materiklarda o‘rtacha 30 km (tog‘lar ostida ~100 km) ga tengpubs.usgs.gov. 5. yer po‘stida eng ko‘p uchraydigan elementlar qaysilar? javob: kislorod (o) va kremniy (si) …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 4 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "quyosh tizimi va yer paydo bo‘lish nazariyalari"

quyosh tizimi va yer paydo bo‘lish nazariyalari quyosh tizimining va yerning shakllanishi borasida turli nazariyalar mavjud. nebulyar nazariyasi (kant–laplas nazariyasi) bo‘yicha, quyosh tizimi rivojlanayotgan gaz va chang buluti gravitatsiya ta’sirida qiyshayib, markazda quyosh va uning atrofida tekis disk hosil qilgan; diskdagi kichik chang-kumush zarralari birlashib sayyoralarni paydo qilgangeo.libretexts.orgbritannica.com. plantesimal nazariyasi (chamberlin–moulton nazariyasi) esa sayyoralarni koʻp sonli kichik jismlar – planetesimalar birikishi natijasida hosil boʻlgan deb hisoblaydibritannica.com. ushbu nazariyaga koʻra, dastlab kondensatsiyalangan chang bo‘lakchalari tortishish kuchi ta’sirida yirikroq obyektlarga aylanib, keyin bir-biri bilan tutashib protoplanetalarni hosil qilgan...

Этот файл содержит 4 стр. в формате DOCX (22,5 КБ). Чтобы скачать "quyosh tizimi va yer paydo bo‘lish nazariyalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: quyosh tizimi va yer paydo bo‘l… DOCX 4 стр. Бесплатная загрузка Telegram