buxoro amirligida madaniy hayot

DOCX 17 pages 34.3 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 34.3 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

buxoro amirligida madaniy hayot reja: 1.amirlikdagi madrasalar 2.tarixnavislik va adabiyot 3.amirlik madaniy hayotida me'morchilikning o'rni 1.1 amirlikdagi madrasalar buxoro shahrida bir necha yuzlab masjidlar bo`lgan. ibodatxonalarning barchasi musulmon an'analari sarchashmasidan suv ichgan betakror arxitekturaga ega edi. masjidlar bir qavatli, ikki qavatli va ko`shkli qilib qurilgan. buxoro shahrida 170 ga yaqin katta va kichik madrasalar boiib, ularda qariyb 10 ming mullavachchalar (oddiy o`qituvchilar), mudarrislar (tajribali o`qituvchilar), imomlar (oliy ruhoniy arboblar) va ulamolar — mamlakat hukmdorining istalgan harakati ustidan fatvo (xulosa) berishga haqli bo`lgan qonunshunos olimlar xizmat qilishardi. bu yerda nafaqat buxoro amirligidan, qolaversa, qozon, orenburg va hatto qrimdan kelgan talabalar ham tahsil olishardi. musulmon olamining barcha go`shalaridan ilohiyot bilimlarini o`rganish maqsadida buxoroga kelishardi. madrasalar iqtisodiy jihatdan mustaqil bo`lib, ular daromadi qariyb 5 million tangaga boruvchi ulkan vaqf mulklariga ega edi. o`quv muassasalari ikki bosqichdan, ya'ni boshlang`ich — maktab va oliy - madrasadan iborat edi. madrasa qoshidagi maktablarda imomlar o`qituvchilik qilishar edi. …

2 / 17

n xizmatchisi umrbo`yi beriladigan stipendiya — dahyak olar edi. buxoro o`rta osiyoning ma'rifat markazi hisoblanar edi. bu yerga xiva, qo`qon, hisor, samarqand va boshqa ko`plab viloyatlardan talabalar kelib o`qishar edi. samarqand o`zining o`tmishdagi fan vamadaniyat markazi maqomini yo`qotdi, masjid va madrasalar qarovsiz qoldi, o`qishni istaganlar buxoroga ketishga majbur bo`ldilar. og`ir iqtisodiy ahvolga qaramasdan, buxoro ilm-fan va san'at, she'riyat va rnusiqa markazi bo`lib qolaverdi. o`sha davr taraqqiyparvar doiralari g`oyalarini yorqin ifodalagan ajoyib o`zbek shoiri vamutafakkiri ahmad donish (ahmad maxdum) buxoroda yashagan va ijod qilgan edi. uning "navodir ul-vaqoe" (nodir voqealar) va "buxoroyi sharif mang`it amirlari muxtasar tarixi" asarlari uzoq asrlardan beri qaror topgan tartibotga qarshi yo`naltirilgan edi. ahmad donish o`sha davrda o`rta osiyo xalqlari ilg`or ijtimoiy fikrining e'tiborli vakillaridan biri bo`lib, u tabib, shoir, musiqachi, rassom, munajjim, olim va xattot bo`lgan. ahmad donish ma'rifatparvarlik harakati asoschisi deb hisoblanadi. ahmad donish o`z mamlakatidagi siyosiy ishlarga faol aralashuvchi tarixchi sifatida o`z asarida buxoroning …

3 / 17

g bosib olinishiga katta o`rin ajratilgan. ahmad donish rasmiy tarixning eski an'analarini buzib, yangi siyosiy e'tiqodlarini jasurlik bilan e'lon qilgan va o`z davri ijtimoiy fikrida yangi ilg`or yo`nalishga asos solgan. u mamlakatdagi ilg`or harakatning asosiy kuchi xalqni ma'rifatli qilishda, deb bilgan. buxoro amirining hukmronligini, badavlat qatlamlar va oliy ruhoniylarning aysh-ishratli hayotini tanqid qilgan. "har bir kishi mehnat qilishi va o`z mehnati bilan topgan mablag`i hisobiga kun kechirishi darkor", — degan edi ahmad donish. u asarlarida o`qish va bilim egallashga da'vat etgan. shunday qilib, buxoroda xix asrning ikkinchi yarmi va xx asr boshlarida taraqqiyparvar demokratik asosga ega bo`lgan o`ziga xos madaniy hayot vujudga kelgandi. iste'dodli o`zbek ustazodalarining ko`plab avlodlari tomonidan yaratilgan milliy an'analar saqlandi va ijodiy rivojlantirildi. buxoro zargarlari, kulollari va hunarmandlari buyumlari 1884-yilda venada bo`lib o`tgan butunjahon ko`rgazmasida ishtirok etib, shakllarining nafisligi va tasvirlari aniqligi bilan tomoshabinlarda katta taassurot qoldirgan edi. 1.2tarixnavislik va adabiyot tarix ilmi buxoroning xix asr birinchi …

4 / 17

aroit yaratib berganliklari sezilmaydi. bu davrning o’ziga xos iste’dod egasi muhammadniyoz nishotiy (xviii asrda yashab ijod etgan) o’rtacha, vaqti kelganda kambag’allik va sargardonlikda yashagan edi. shoir 1778- yilda o’zining ajoyib «xusnu dil» dostonini yaratgan. o’zbek adabiyotining katta yutug’i sanalgan bu asarni shoir majoziy shaklda yozgan. doston qahramonlari - aql, husn, yurak, xayol, vafo, nazar, ishq va boshqalarning har biri g’oyat go’zal insoniy fazilatlarga ega. raqib, fasod, nafs obrazlari esa yomon sifatlar hamda turli yovuzliklarning timsoli edi.asardagi obrazlardan biri ishq o’zining dadil va oqilona qarorlari, harakatlari bilan har xil mamlakatlarning tur]i qarashlarga ega hukmdorlarini bir bitimga olib keladi va hammaning muhabbatiga sazovor bo’ladi. oxir-oqibat ularning hammasi bir-birlari bilan yarashadilar. ishq oldida ta’zim bajo keltiradilar va uning farmonlariga bo’ysunishga mayl izhor etadilar. shu tariqa, nishotiy dostonida odamlar va davlatlar orasidagi nizolar, baxillik va boshqa axloqiy qusurlar qoralanadi. yaxshilik va yomonjik o’rtasidagi qarashlarda xayrli intilishlar, aql va oliyjanob niyatlar ustun keladi.bundan tashqari, nishotiyning …

5 / 17

tdagi nomukammallik, ijtimoiy tengsizlik, adolatsizlik odamlar fe’lidagi illatlar tanqid ostiga olinadi. ularda shoirning axloqiy qarashlari, pand-nasihatlari aks etgan.buxoroda shavqiy, joniy, hiromiy, vola va junaydulloh hoziq kabi o’nlab iste’dodli shoirlar ham ijod qilganlar. volaning (1770-1842) ko’zi tug’ma ojiz bo’lsa-da, tabiat unga kuchli iroda, aql, xotira va qobiliyat hamda yoqimli ovoz in’om etgan edi. shoir o’z she’rlaridan 2 ta devon tartib beigan. bizgacha 3 ming misra she’rlari yetib kelgan. o’z she’rlarida xalq boshiga tushgan kulfat va mashaqqatlarni kuylagan. san’at buxoroda xattotlik va miniatura san’ati yaxshi rivojlangan edi. rassomlar asosan qo’lyozmalarni naqshli bezash bilan shug’ullanib, ko’proq diniy mazmundagi kitoblarni bezata boshladilar. bu sohaning qator yetuk bilimdonlari zamonasiga yarasha yodgorlik qoldirdilar. chunonchi, amir haydar davrida ijod qilgan mir mas’um olamiyon «axloqi muhsiniy» kitobini hamda sa’diyning she’riy asarlarini rasm bilan bezaydi. mirzo sodiq jondoriy nasrulloxon amirligi davrida qo’lyozma kitoblaiga lavhalar, sa’diy va hofiz asarlariga turmush manzaralari tasvirlangan rasmlar ishlagan. qo’lyozmalarni badiiy muqovalagan.yirik olim, faylasuf, shoir …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buxoro amirligida madaniy hayot"

buxoro amirligida madaniy hayot reja: 1.amirlikdagi madrasalar 2.tarixnavislik va adabiyot 3.amirlik madaniy hayotida me'morchilikning o'rni 1.1 amirlikdagi madrasalar buxoro shahrida bir necha yuzlab masjidlar bo`lgan. ibodatxonalarning barchasi musulmon an'analari sarchashmasidan suv ichgan betakror arxitekturaga ega edi. masjidlar bir qavatli, ikki qavatli va ko`shkli qilib qurilgan. buxoro shahrida 170 ga yaqin katta va kichik madrasalar boiib, ularda qariyb 10 ming mullavachchalar (oddiy o`qituvchilar), mudarrislar (tajribali o`qituvchilar), imomlar (oliy ruhoniy arboblar) va ulamolar — mamlakat hukmdorining istalgan harakati ustidan fatvo (xulosa) berishga haqli bo`lgan qonunshunos olimlar xizmat qilishardi. bu yerda nafaqat buxoro amirligidan, qolaversa, qozon, orenburg va hatto qri...

This file contains 17 pages in DOCX format (34.3 KB). To download "buxoro amirligida madaniy hayot", click the Telegram button on the left.

Tags: buxoro amirligida madaniy hayot DOCX 17 pages Free download Telegram