butun olam tortishish qonuni.

DOC 8 pages 125.0 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 125.0 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

butun olam tortishish qonuni. reja: 1.butun olam tortishish qonuni. gravitatsion doimiy 2. og’irlik kuchi va vazn, vaznsizlik. 3. kosmik tezliklar. o’quvchi bilishi kerak: butun olam tortishish qonuni. to’la mexanik energiya, gravitsion doimiylik, massa.tortishish maydoni. og’irlik kuchi va vazn. vaznsizlik. tortishish maydoni va uning tavsifi, og’irlik kuchi, jismning vazni, vaznsizlik holati, jism vaznining ortishi va kamayishi, birinchi kosmik tezlik, ikkinchi kosmik tezlik, uchinchi kosmik tezlik. mavzuning maqsadi: o’quvchilarga butun olam tortishish qonuni, og’irlik kuch va vaznsizlik kosmik tezliklar haqida tushunchalar berish. mavzuning bayoni: 1. yer sirti yaqinidagi jismlarning yer bilan o’zaro tortishish kuchi ta’sirida o’zgarmas erkin tushish tezlanish bilan harakatlanishi birinchi marta galiley tomonidan aniqlangan edi. xvii asrga qadar yer faqat o’z sirti yaqinidagi jismlar bilangina o’zaro tortishish xususiyatiga ega deb hisoblanar edi. quyosh sistemasidagi sayyoralar harakatini va jismlarning yerga tushish qonunlarini analiz qilgan nyuton fazodagi hamma jismlar o’rtasida o’zaro tortishish kuchi mavjud, degan xulosaga keldi. nyuton aniqlagan bu tortishish kuchi …

2 / 8

ki yuz hatto ming metr masofa erkin tushish tezlanishining qiymatiga sezilarli ta’sir ko’rsatmaydi. ammo yer sirtidan bir necha ming km balandlikdagi jismlarning erkin tushishini kuzatish va o’rganish qiyin. bunday maqsadda yerning tabiiy yo’ldoshi oydan foydalanildi. agar yer bilan oy orasidagi tortishish kuchi ular orasidagi masofaga bog’liq bo’lmasa edi, oyning markazga intilma tezlanishi xuddi yer sirtiga yaqin joylarda erkin tushayotgan jismning tezlanishidek bo’lar edi. haqiqatda esa oyning markazga intilma tezlanishi 0,0027 m/s2. bu son esa yer sirti yaqinidagi erkin tushish tezlanishidagi 3 600 marta kichik. ma’lumki, yer va oy markazlari oralig’i 384 000 km. bu oraliq yer radiusidan 60 marta katta. tortishuvchi jismlar orasidagi masofa 60 marta ortganda tezlanish 602 marta kamayadi. nyuton jismga butun olam tortishish kuchi beradigan tezlanish va demak, bu kuchning o’zi ham o’zaro ta’sir etuvchi jismlar orasidagi masofa kvadratiga teskari proporsionaldir, degan xulosaga keldi. massalari m1 va m2 bo’lgan ikki jism bir-biriga formula bilan ifodalanadigan f kuch …

3 / 8

hish kuchi f ga teng bo’lib kolishini ko’ramiz. gravitatsion doimiy g son jihatdan massalari 1 kg dan, oralaridagi masofa 1 m bo’lgan ikkita moddiy nuqta orasidagi tortishish kuchiga tengdir. yerdagi jismlar orasida tortishish kuchlarining mavjudligini va gravitatsion doimiyning qiymatini birinchi bo’lib aniqlagan kishi ingliz fizigi kavendish hisoblanadi. 2. yerning atrofida ham tortishish maydoni mavjud va unga kiritilgan har qanday jismga og’irlik kuchi ta’sir etadi. nyutonning ikkinchi qonuniga muvofiq bu kuch ta’sirida jism g tezlanish oladi. demak yer bilan bog’liq sanoq sistemasiga kiritilgan har qanday m massali jismga og’irlik kuchi ta’sir etadi. g ga erkin tushish tezlanish deyiladi. uning qiymati g= 9,81 m/sga teng. agar yerning uz uki atrofida aylanishini e’tiborga olmasak yerning sirtida og’irlik va tortishish kuchlari teng bo’ladi, ya’ni bu yerda m – yerning massasi, r – jism va er markazi orasidagi masofa. agar jism yer sirtidan h balandlikda joylashgan bo’lsa bo’ladi. bu yerda ro – yerning radiusi. demak …

4 / 8

kkinchi qonuniga muvofiq jism aynan shu kuchlar yig’indisi ta’sirida tezlanishni oladi. ushbu ifodadan jismning vazni agar jism og’irlik kuchi maydonida harakatlanayotgan bo’lsa, unda va ya’ni jism vaznsiz holatda bo’ladi. kosmosda erkin harakatlanayotgan jismlar uchun gq0 ligidan ular vaznsizlik holatida deyiladi. jism vaznining ortishi va kamayishi. jismning vazni uchun yozilgan ifodani chuqurrok tahlil qilaylik. kavs ichida erkin tushish tezlanish va jismning tezlanish larning vektorial ayirmasi turibdi. demak dan boshlab jismning vazni namoyon bo’la boshlaydi va ga o’zgaradi. ya’ni vaznsizlana boradi. jism yo’nalishida (ya’ni pastga qarab) tezlanish bilan harakatlana boshlasa uning vazni ga kamayadi. liftda pastga tushayotgan kishi lift tezlanish bilan harakatlangan dastlabki lahzada, aynan vaznining kamayishi natijasida go’yoki o’zini yengillashgandek sezadi. endi tezlanish ning yo’nalishi erkin tushish tezlanishi ning yo’nalishiga qarama-qarshi bo’lgan holni qaraylik. bunda ning qiymati ga qo’shiladi, ya’ni bo’ladi. demak dan boshlab jismning vazni ga ortadi, ya’ni vaznning ortishi kuzatiladi. liftda yuqoriga ko’tarilayotgan kishi, lift tezlanish bilan harakatlangan dastlabki …

5 / 8

doshi bo’lib, harakatlana olishi uchun zarur bo’lgan boshlang’ich (11 tezlikka ikkinchi kosmik tezlik deyiladi. hisoblardan ma’lumki, ikkinchi kosmik tezlik birinchi kosmik tezlikdan (2 marta katta son qiymatini hisoblasak jismning quyoshning tortish sferasini tashlab chiqib ketishi va galaktikaning sun’iy yo’ldoshi bo’lib harakatlanishi uchun zarur bo’lgan boshlang’ich (111 tezligiga uchinchi kosmik tezlik deyiladi. uning harakat traektoriyasi parabola ko’rinishiida bo’ladi jism boshlang’ich tezligining qiymatiga qarab, quyidagi hollar kelib chiqadi: 1) (o= (1 bo’lganda jism ellips yoyi bo’ylab harakatlanib, yerga qaytib tushadi. 2) (o=(1 bo’lganda jism aylana bo’ylab harakatlanib, yerning sun’iy yo’ldoshiga aylanadi. 3) (1=(o= (11 bo’lganda jism ellips bo’ylab harakatlanib, yerning sun’iy yo’ldoshligicha qoladi. 4) (o= (11 bo’lganda jism parabola bo’ylab harakatlanib, quyoshning sun’iy yo’ldoshi bo’lib qoladi. 5) (o=(111 bo’lganda jism giperbola bo’ylab harakatlanib, galaktikaning sun’iy yo’ldoshi bo’lib qoladi. xulosalar: butun olam tortishish qonunini jismlar bir-birini o’zlarining massalari ko’paytmasiga to’g’ri proporsional va ular orasidagi masofaning kvadratiga teskari proporsional kuch bilan tortadi. birinchi kosmik …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "butun olam tortishish qonuni."

butun olam tortishish qonuni. reja: 1.butun olam tortishish qonuni. gravitatsion doimiy 2. og’irlik kuchi va vazn, vaznsizlik. 3. kosmik tezliklar. o’quvchi bilishi kerak: butun olam tortishish qonuni. to’la mexanik energiya, gravitsion doimiylik, massa.tortishish maydoni. og’irlik kuchi va vazn. vaznsizlik. tortishish maydoni va uning tavsifi, og’irlik kuchi, jismning vazni, vaznsizlik holati, jism vaznining ortishi va kamayishi, birinchi kosmik tezlik, ikkinchi kosmik tezlik, uchinchi kosmik tezlik. mavzuning maqsadi: o’quvchilarga butun olam tortishish qonuni, og’irlik kuch va vaznsizlik kosmik tezliklar haqida tushunchalar berish. mavzuning bayoni: 1. yer sirti yaqinidagi jismlarning yer bilan o’zaro tortishish kuchi ta’sirida o’zgarmas erkin tushish tezlanish bilan harakatlanishi biri...

This file contains 8 pages in DOC format (125.0 KB). To download "butun olam tortishish qonuni.", click the Telegram button on the left.

Tags: butun olam tortishish qonuni. DOC 8 pages Free download Telegram