ekotizim va suksessiya

DOCX 1 page 14.6 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 14.6 KB

File type DOCX

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

mavzu:ekotizimlarning o’zgarishi, sukpesiya xodisasi. reja: 1. ekotizm haqida tushuncha. 2. suksessiya haqida tushuncha. 3. ekotizimlarning o’zgarishi. 4. biosfera xususiyatlari tirik organizmlarning har qanday uyushmasi bilan ular yashayotgan muhitning birgalikdagi majmuasi ekotizimlar deb ataladi. bu terminni fanga 1935 y., ingliz olimi a. tensli kiritgan. ekotizimlar hajmi jihatidan turlicha kattalikda boladilar. masalan, daraxtning chiriyotgan poyasini kichik bir ekotizim, ya'ni mikroekotizim deyish mumkin. o’rmon, ko’l, o’tloq va hokazolarni o`rtacha kattalikdagi ekotizim, ya'ni mezotizim deyish mumkin. inson o‘z manfaatlari yo‘lida ekologik tizimlarni va alohida populyatsiyalarni boshqarish bo‘yicha tadbirlar o‘tkazganda, masalan, yirtqich hayvonlarni yo‘qotayotganda, hayvonlar va o‘simliklarni ko‘chirayotganda, kelib chiqishi mumkin bo‘lgan oqibatlarni hisobga olishi zarur. ekotizimning suv, tuproq va atmosfera havosi kabi tarkibiy qismlariga insonning hukmronligi kuchayib borishi tabiatni muhofaza qilishgina emas, balki inson o‘zini ham muhofaza qilish zaruriyatini vujudga keltirdi. suksessiyali almashinuvning ikki asosiy tipi farq qilinadi.ham aftotrof ham geterotrof organizmlar ishtirokidagi suksissiya;faqat geterotrof organizmlar ishtirokidagi suksessiya. ikkinchi tip suksessiya organik moddalar zaxirasi …

2 / 1

ular ozuqani yaratuvchilar hisoblanadi.2–zveno – konsumentlar ya'ni iste'mol qiluvchilar. bularga barcha hayvonlar va insonlar kiradi.3-zveno – redutsentlar ya'ni ozgartiruvchilar. bularga mikroorganizmlar va zamburug`lar kiradi. ular tuproqqa qaytgan organik moddalarni parchalab, oddiy anorganik elementlarga aylantiradi ekologiyaning matematik modeli 1931 y. v. volterru tomonidan ishlab chiqilgan bolib, uning eng sodda korinishi u yirtqich-olja va parazit-xojayin munosabatlariga asoslangan.oljaning kopayishi u bilan oziqlanuvchi yirtqichning kopayishiga olib keladi, yirtqichning kopayib ketishi bilan olja kamayib qoladi, oljaning kamayishi esa yirtqichlar sonining ham kamayishiga olib keladi.parazit-xojayin munosabatlari ham shunday printsipda boradi. bunga qishloq xojalik zararkunandalari va ularning ichiga yoki tuxumi ichiga tuxum qoyib kopayadigan foydali hasharotlarni misol qilish mumkin. suksissiya jamoalarining o’z-o’zidan rivojlanish jarayonidir. suksissiyalar asosida biologik modda aylanishining to’liqsizligi yotadi. har bir organizm o’z hayot faoliyati natijasida, tashqi muhitdan modda qabul qilib va hayot maxsulotlarini tashqariga chiqarib, muhitni o’zgartiradi. uzoq vaqt mavjud bo’lgan holatlarda populyatsiyalar muhitini o’zlariga noqulay bo’lgan tomonga o’zgartiradi va natijada bu muhit qulay …

3 / 1

ishlatiladi. ekotizimda moddalar aylanishi uchun uch guruhga kiruvchi organizmlar bo‘lishi zarur. bular yashil o‘simliklar (produtsentlar), hayvonlar (konsumentlar) va mikroorganizmlar (redutsentlar)dir. shunday qilib, mikroblari bilan bir tomchi suv ham, o‘rmon ham, gul tuvak ham, fazo kemasi ham, oqova suvlarni tozalash inshooti ham ekotizimdir. tayanch tushunchalar: biosfera, biologik aylanish, abiotik biotik, antropogen biosferaga biocenoz yer kurrasida tirik organizm tarkalgan va uning xayot faoliyati ruy beradigan joylar biosfera deb ataladi. biosfera baktyeriyalardan tortib odam organizmigacha kiradi. biosfera atmosferaning kuyi (urtacha 10 km chukurlikka) kismini uz ichiga oladi. biosfera tyerminini fanga birinchi bulib sh.p. lomark kiritgan bulsa, biosfera ta’limotiga akad. v.i. vyyernadskiy asos soldi. sayyoramiz tarakkiyot tarixi va xozirgi xayotida biosferaning roli juda katta. chunki, yyerning geografik kobigi tarakkiyotida bioximik, geoximik jarayonlarning ruy berishida “ tirik” organizmlarning ishtiroki goyat muxim. biosferaning tirik moddasi orkali xar yili sayyoramizda juda katta mikdorda moddalar almashinuvi ruy beradi: natijasida yyerning geografik kobigida katta uzgarish ruy beradi. organizmlar tog …

4 / 1

rafik kobikda narsalarning almashinishi vujudga keladi. bu biologik aylanish deb yuritiladi. biosferada tirik mavjudotlarning massasi 2,7. 1012 tonnaga teng bulib ular fotosintez orkali xar yili 0,2 . 109 tonna usadi, yiliga shuncha tirik mavjudot xalok buladi. atmosfera sarf buladigan kislorod urni fotosintez jarayoni natijasida tuldirilib turiladi. usimliklar korbonat angidridni yutib turadi . biosferada suvning almashinuvi tirik moddalarga katta ta’sir kursatadi. biosferadagi organizmlar azot, koliy, kremniy, fosfor, oltingugurt va boshkalarni aylanib yurishda xam ishtirok etadi. biosferada tirik organizmlar massasining 94,5% usimliklar biomassasiga tugri keladi. sayyoramizda tirik organizm xayoti geografik muxit bilan chambarchas boglik bulib ular muxitga moslashib rivojlanib boradi. tirik organizm bilan geografik muxitning uzaro munosabatlarini maxsus fan ekologiya fani urganadi. tirik organizmni urab turadigan uning xolatiga rivojlanishga kupayishga ta’sir etuvchi elementlar ekologik omillar deb ataladi. geografik muxitning organizmga ta’sir etuvchi ekologik omillarini abiotik, biotik va antropogen kabi omillarga ajratish mumkin. abiotik omillar bu tirik organizmga bilvosita yoki bevosita ta’sir etuvchi …

5 / 1

ka xayot katlamida jonli va jonsiz tabiatning uzaro ta’siri jarayoni ruy beradi. bu yoyuka xayot koplami biosfera yoki biogeosfera deb ataladi. biosferaning xamma kismi yaxlit bir biriga uxshash tabiat komplekslaridan tashkil topgan emas. o’uning nisbatan bir xil (yaxlit) tabiat komponentlari (atmosfera, tog jinsi, tuprok usimligi, xayvonot dunyosi gidrologik rejimi) bilan xaraktyerlanadi. kismlari biogeocenoz deb yuritiladi. bunga tundra, urmon, urmon dasht, chalachul, chul, botkok, utlok kabi biogeocenozlar misol buladi. biogeocenozdagi barcha organizmlarni (usimlik, xayvonat olami mikroorganizm) biocenoz (tabiiy turkum) lar tashkil etadi. usimlik xayvonat turlarining zonal va azonal taksimlanishi biocenozlarga xosdir. biocenoz tarkibiga kiruvchi barcha organizmlar orasida uzaro murakkab aloka mavjud. ular bir biri bilan bevosita boglangandir. buni urmon va chul biocenozi misolida kurib chikamiz. ular bir biriga yakin joylashgan. ma’lumki abiotik omillar uz novbatida xozirgi zamon formalarining biosferada tarkalishiga ularni uzaro munosabatlariga ya’ni muxitnineg biotik omillariga ta’sir kursatadi. biotik omillar bu bir organizmga ikkinchi organizmning ta’sir kursatishidir. ma’lumki turlararo munosobatlar …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekotizim va suksessiya"

mavzu:ekotizimlarning o’zgarishi, sukpesiya xodisasi. reja: 1. ekotizm haqida tushuncha. 2. suksessiya haqida tushuncha. 3. ekotizimlarning o’zgarishi. 4. biosfera xususiyatlari tirik organizmlarning har qanday uyushmasi bilan ular yashayotgan muhitning birgalikdagi majmuasi ekotizimlar deb ataladi. bu terminni fanga 1935 y., ingliz olimi a. tensli kiritgan. ekotizimlar hajmi jihatidan turlicha kattalikda boladilar. masalan, daraxtning chiriyotgan poyasini kichik bir ekotizim, ya'ni mikroekotizim deyish mumkin. o’rmon, ko’l, o’tloq va hokazolarni o`rtacha kattalikdagi ekotizim, ya'ni mezotizim deyish mumkin. inson o‘z manfaatlari yo‘lida ekologik tizimlarni va alohida populyatsiyalarni boshqarish bo‘yicha tadbirlar o‘tkazganda, masalan, yirtqich hayvonlarni yo‘qotayotganda, hayvonlar va o‘...

This file contains 1 page in DOCX format (14.6 KB). To download "ekotizim va suksessiya", click the Telegram button on the left.

Tags: ekotizim va suksessiya DOCX 1 page Free download Telegram