o’zbek tilshunosligida nisbat kategoriyasi

DOCX 23 pages 54.5 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 54.5 KB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

kurs ishi mavzu: o’zbek tilshunosligida nisbat kategoriyasi mundarija: kirish………………………………………………………………………….....2 i bob. o’zbek tilida fe’lning morfologik tuzilishi 1.1. o’zbek tilshunosligida so’z turkumlari 1.2. fe’lni tasniflovchi grammatik kategoriyalari ii bob. fe’l nisbatlari va ularning grammatik-semantik xususiyatlari 2.1. fe’l nisbatlarining turlari va semantikasi 2.2. nisbat shakllari o’rtasidagi omonimlik va ularni farqlash yo’llari xulosa…………………………………………………………………………31 foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati………………………….34 kirish kurs ishi mavzusining dolzarbligi: o’zbek tili grammatikasida fe’lning kategoriyalari muhim sintaktik va semantik ahamiyatga ega bo’lib, ularning har biri tilshunoslikda mustaqil o’rganilayotgan sohalardan hisoblanadi. shular qatorida nisbat kategoriyasi ham o’ziga xos grammatik hodisa sifatida alohida o’rganishga loyiqdir. ushbu kategoriya fe’lning egasi bilan bajarilgan harakat o’rtasidagi munosabatni aks ettiradi va fe’l shakllari orqali ifodalanadi. tilshunoslar tomonidan ayniqsa so’nggi yillarda fe’lning nisbat shakllari, ularning tuzilishi, ma’no qatlamlari va funksional imkoniyatlari kengroq tadqiq qilinmoqda. bugungi kunda tilshunoslik fanida grammatik kategoriyalarni o’rganishda struktural, funksional va kommunikativ yondashuvlar asosida tahlil olib borilmoqda. ayniqsa, nutq jarayonida fe’lning harakat subyekti bilan bog’liq grammatik …

2 / 23

ega. bu orqali umumturkiy grammatik xususiyatlar bilan bir qatorda o’zbek tiliga xos individual fonologik, morfologik va sintaktik xususiyatlarni aniqlash mumkin. turkiy tillar tipologiyasida nisbatning o’rni, uning tipik shakllari va ularning semantik yuklamasi ko’pdan buyon tilshunoslar e’tiborida bo’lib kelgan. bugungi globallashuv sharoitida ona tilining tuzilishini chuqur o’rganish, ayniqsa, grammatik kategoriyalarni har tomonlama tadqiq qilish, tilni saqlab qolish va rivojlantirishning zarur shartlaridan biridir. shu jihatdan, nisbat kategoriyasini chuqur o’rganish nafaqat nazariy tilshunoslik, balki amaliy tilshunoslik va ta’lim sohalari uchun ham katta ahamiyat kasb etadi. tilni to’g’ri o’qitish, tarjima jarayonlari, nutq uslubi, matn tahlili kabi sohalarda nisbat kategoriyasining mohiyatini bilish tilning mazmunan va shaklan chuqur anglanishiga xizmat qiladi. yuqorida keltirilgan dalillar asosida aytish mumkinki, o’zbek tilshunosligida nisbat kategoriyasini har tomonlama tahlil qilish, ularning grammatik tabiatini, qo’llanish xususiyatlarini o’rganish va zamonaviy tilda tutgan o’rnini aniqlash bugungi tilshunoslik fanining dolzarb yo’nalishlaridan biridir. bu mavzuni tadqiq qilish natijasida o’zbek tilining grammatik qurilishi bo’yicha nazariy bilimlar boyiydi, …

3 / 23

t kategoriyasining semantik xususiyatlarini ochib berish; · nisbatning zamonaviy o’zbek tilidagi qo’llanish xususiyatlarini matnlar asosida o’rganish; · boshqa turkiy tillar bilan qiyosiy tahlil asosida o’zbek tiliga xos jihatlarni ko’rsatish. kurs ishining yakuniy natijasi sifatida, o’zbek tilida fe’lning nisbat kategoriyasi bo’yicha ilmiy-nazariy asoslangan, tahlillarga tayangan xulosalar chiqarish va tilshunoslikdagi amaliy faoliyat uchun foydali bo’ladigan tavsiyalar ishlab chiqish ko’zda tutiladi. kurs ishining vazifalari: kurs ishining asosiy maqsadidan kelib chiqib, quyidagi ilmiy-amaliy vazifalar belgilandi: – nisbat kategoriyasining tilshunoslikdagi o’rni va ahamiyatini aniqlash; – o’zbek tilida mavjud nisbat turlarini aniqlash va tasniflash; · nisbat shakllarining morfologik ifodalanish vositalarini tahlil qilish; · nisbat kategoriyasining semantik xususiyatlarini ochib berish; · nisbatning zamonaviy o’zbek tilidagi qo’llanish xususiyatlarini matnlar asosida o’rganish; · boshqa turkiy tillar bilan qiyosiy tahlil asosida o’zbek tiliga xos jihatlarni ko’rsatish. · mavzu bo’yicha xulosalar chiqarish va ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqish i.bob boshlang’ich sinflarda o’qish darslarini tashkil etishning nazariy asoslari. 1.1. o’zbek tilshunosligida so’z turkumlari …

4 / 23

da qiyin bo’lgani uchun hozirgacha hech kim so’z turkumlarining manzur bo’larli tasnifini yaratgan emas”. an’anaga ko’ra yunon mantiqshunoslari ta’limotlariga borib taqaluvchi fransuz mumtoz (klassik) grammatikasi 10 ta so’z turkumini farqlaydi. ammo bu tasnif hech qanday tanqidga dosh bera olmaydi, uni na boshqa tillarga, balki uni yaratgan (yunon) tiliga nisbatan ham tatbiq etib bo’lmaydi. m.n. peterson 1885-yilning 22-sentyabr kuni rossiyaning kerensk, penza viloyatida dunyoga kelgan. moskva universitetining tarix-filologiya fakultetini tugatgan. turli davrlarda turli lavozimlarga ishlagan. u qadimgi va yangi tillarni qiyosiy-tarixiy jihatdan yondashib, zamonaviy filologiya muammolari va yozuvchilar tilini o’rganishga harakat qilgan. m.n. peterson tillarni o’qitishda o’ziga xos metodikadan foydalangan. u boshqalardek tayyor materiallardan emas, balki turli matnlarni o’qish va tahlil qilish yo’lini tutgan. ushbu ishi bilan yangi uslub yaratib, hech qachon bu uslubdan chetga chiqmagan, va bu o’z samarasini berib, rus tilida yangi stilistika yaratgan. m.n. peterson o’zining 1955-yilda “o chasyax rechi v russkom yazike” (“rus tilidagi so’z turkumlari haqida”) …

5 / 23

uqoridagi kabi iqtiboslarni istagancha keltirish mumkinligi haqida yozadi va bu masala yana so’zlarni turkumlarga ajratish masalasi alohida olingan tillar morfologiyasida bu masala yanada qoniqarsiz ekanligini qayd etadi, va o’zining maqola maqsadini yoritib beradi. bu yerda u asosiy e’tiborini “so’z turkumlari” termini deganda nimani tushunish kerakligini aniqlashda harakat etadi. demak, so’z turkumlari o’rnida “so’z turkumlari” termini bilan bir qatorda “so’z shunoslik” terminini ham qo’llash mumkin. aslida so’z turkumlari terminini ishlatish yaxshi, u an’anaga muvofiq va o’quvchini chalg’itmaydi. yangi terminni qo’llashda o’quvchining uni tushunishi doimo kun tartibida turadi. m.n. peterson mazkur termin haqidagi fikrlarini quyidagicha davom ettiradi. bu termin ijodkorlari – aleksandrya grammatikashunoslari “logos” deganda “gap”ni tushunadi. petersonga ko’ra “gap qismlari” tarzida tushunish kerak. mana buning bu haqdagi aslida “so’z turkumlari” – bu “gapning qurilish materiali” desa ham bo’ladi. biroq boshqa tomondan, bu – bir xil o’zgarishlarni, bir xil shakllarni tavsiflovchi so’zlar guruhlaridir. yuqoridagilarga asoslanib so’z turkumlarini quyidagicha ta’riflash mumkin: “so’z turkumlari …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’zbek tilshunosligida nisbat kategoriyasi"

kurs ishi mavzu: o’zbek tilshunosligida nisbat kategoriyasi mundarija: kirish………………………………………………………………………….....2 i bob. o’zbek tilida fe’lning morfologik tuzilishi 1.1. o’zbek tilshunosligida so’z turkumlari 1.2. fe’lni tasniflovchi grammatik kategoriyalari ii bob. fe’l nisbatlari va ularning grammatik-semantik xususiyatlari 2.1. fe’l nisbatlarining turlari va semantikasi 2.2. nisbat shakllari o’rtasidagi omonimlik va ularni farqlash yo’llari xulosa…………………………………………………………………………31 foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati………………………….34 kirish kurs ishi mavzusining dolzarbligi: o’zbek tili grammatikasida fe’lning kategoriyalari muhim sintaktik va semantik ahamiyatga ega bo’lib, ularning har biri tilshunoslikda mustaqil o’rganilayotgan sohalardan hisoblanadi. shular qatorida nisbat kategoriyasi ham o’z...

This file contains 23 pages in DOCX format (54.5 KB). To download "o’zbek tilshunosligida nisbat kategoriyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zbek tilshunosligida nisbat k… DOCX 23 pages Free download Telegram

o’zbek tilshunosligida nisbat kategoriyasi

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "o’zbek tilshunosligida nisbat kategoriyasi"

Similar files