hibat ul-haqoyiq

DOCX 30 pages 89.1 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 89.1 KB

File type DOCX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

mavzu: hibat ul-haqoyiq” asarida odob-axloq, so‘z va tilga, ilm-ma’rifatga munosabat masalalari kurs ishi mundarija kirish__________________________________________________5-9 1. “hibat ul-haqoyiq” poetikasi ________________________________10-14 2. “hibat ul-haqoyiq”da insoniy fazilatlarning ulug‘lanishi__________14-20 3. “hibat ul-haqoyiq”da til masalalari___________________________20-25 4. “hibat ul-haqoyiq”da ilm-ma’rifat targ‘ibi_____________________26-29 xulosa_________________________________________________30 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati____________31-32 kirish mavzuning dolzarbligi. har bir badiiy asarning mazmun- mohiyati, ayniqsa, undagi tarbiyaviy axloqiy qarashlar uni badiiy asar sifatida shakllantiradi. bu borada qadimgi sharq adabiyotiga, uning tarixiy taraqqiyotiga nazar solsak, unda didaktik mavzu ustun ekanligini yaqqol kuzatamiz. qolaversa, ulugʻ mutafakkir, qomusiy olim abu ali ibn sino ta’kidlaganidek:“sharq koʻproq nasihat bilan, gʻarb esa hayotni real koʻrsatish orqali kishini tarbiyalashga moyildir”. turkiy xalqlar adabiyotida didaktikaning ilk namunalari sifatida mahmud qoshgʻariyning “devoni lugʻotit turk” asarini oladigan bo‘lsak, oʻzbek mumtoz adabiyotida dastlabki yirik namuna sifatida yusuf xos hojibning “qutadgʻu bilik”, ahmad yassaviyning “devoni hikmat”, ahmad yugnakiyning “hibat- ul haqoyiq” asarlarini ko‘rsatish mumkin. bu asarlarda odob-axloq, maʼrifat, adolat haqidagi qarashlar pand-nasihatlar she’riy shaklda bayon etilgan. ahmad …

2 / 30

n tushuniladi. ahmad yugnakiy oʻzini shoir emas, adab muallimi deb ataydi. asar xotimasida adibning oʻzi asarni yozishdan maqsadini quyidagicha bayon etadi: xaloyiqqa ibrat, taʼlim berguvchi, kitob bitdim, odobga chaqiruvchi. tenglasa arzirli soʻzga tenglasin, oʻz qadrini misli durday terguvchi yuqoridagi misralardan ma’lum boʻladiki, adibning bu kitobni yozishdan maqsadi insonlarni odob-axloqqa chaqirish,ayniqsa, yosh avlodni ilm-ma’rifat ruhida tarbiyalashdan iborat. asarni mutolaa qilar ekanmiz, adib oʻz oldiga qoʻygan maqsadiga erishganiga, ya’ni har taraflama yetuk asar yaratilganligiga, odob-axloq qoidalari singdirilganiga amin boʻlamiz. asarning tuzilishi quyidagicha bo‘lib, asar boshlanmasi anʼanaviy tarzda, ya’ni allohga hamd, paygʻambarimiz muhammad sollallohu alayhi vasallamning madhi bilan boshlangan. soʻngra: “choriyorlarga ham salom yoʻllayman, tirikman, ularning yoʻlin qoʻllayman” - deya choriyorlar ya’ni xalifalarga ham madh aytiladi. an’anaviy boshlanmadan soʻng ulugʻ amir dod sipohsolarbekning ta’rif-tavsifini keltiradi. hukmdorning behisob fazilatlarni sanar ekan, undagi saxovatpeshalik va adolatparvarlik sifatlarini ulugʻlaydi. hamda dod sipohsolarbek nafaqat odil podshoh, balki komil inson sifatida ham gavdalanadi. undan tashqari adib ahmad “hibat …

3 / 30

r hajmi turlicha. hozircha ma’lum qo‘lyozmalardan 3 tasi to‘liq, qolgani parchalardan iborat. 1444 yili samarqandda zaynulobidin baxshi, 1480 yili istanbulda abdurazzoq baxshi va turkiyaning to‘pqopi kutubxonasidagi noma’lum kotib tomonidan ko‘chirilgan qo‘lyozmalari e’tiborli nusxalar hisoblanadi. asarni birinchi marta turk olimi najib osimbek topib nashr ettirgan (qisqartirilgan nashri − 1906, to‘liq nashrlari − 1916, 1925). keyin 1951 va 1992 -yillarda uni rashid rahmati arat so‘zboshi, izohlar va 6 ta nusxasining faksimilesi va turkiyada xvi asrda ko‘chirilgan arab yozuvidagi nusxasining tarjimasi bilan chop ettiradi. o‘zbekistonda asardan parchalar fitrat, oybek, porso shamsiyev, solih mutallibovlar tomonidan o‘zbek adabiyoti namunalaridan tuzilgan majmualarda e’lon qilingan. so‘ng u qozoqboy mahmudov tomonidan alohida kitob sifatida nashr qilindi (1968; 1971). o‘tgan asr oxirlarida uyg‘ur olimlari h. temur va t. ayyub, qozoq olimlari e. qurishjonov va b. sog‘indiqovlar uni asl matni, tarjima va fotonusxalari bilan nashr ettirganlar. shuningdek, y. e.bertels, fitrat, fuod ko‘pruli, t. takin, e. rustamov, n. mallayev, a. qayumov, …

4 / 30

nasoyim ul-muhabbat” asariga murojaat etadi. darvoqe, navoiy bu asar orqali ahmad yugnakiy haqida aniq ma’lumotlarni yetkazadi. navoiy yozadi: “…xeyli elning muqtadosi ermish. balki aksar turk ulusida hikmat va nuqtalari shoe’dur. nazm tariqi bila aytur ermish…” deb quyidagini keltiradi: sungakka iliktur, eranga bilik, biliksiz eran ul iliksiz sungak. uluglar ne bersa, yemasmen dema ilik sun, og‘iz ur yemasang yema. bu ma’lumotlar yugnakiyshunoslikda muhim ahamiyatga ega.chunki birinchidan, uning qayerda yashagani, ikkinchidan, ustozi va hamsaboqlari, uchinchidan, adibning yashagan davri, undagi ma’naviy-madaniy muhit, to‘rtinchidan jismoniy ahvoli, beshinchidan, hayotda tutgan mavqei va asarlarining ahamiyati, ijodining yo‘nalishi va boshqalar. o‘zbek adabiyoti tarixining ilk namunalaridan biri bo‘lgan ahmad yugnakiyning “hibat ul-haqoyiq” dostoni tahlil etilgan barcha manbalar, o‘quv adabiyotlarida undagi boblar miqdori bilan bog‘liq muammo tilga olinadi: tug‘a ko‘rmas erdi adibning ko‘zi, tuzattim bu o‘n to‘rt bob ichra so‘zi. dostonning kotib tomonidan o‘n to‘rt bob qilib ko‘chirilganligi yoki tuzilganligi ta’kidlangan. biroq, qator olimlar, xususan, n.mallaev, q.mahmudov, r.vohidovlarning fikricha, …

5 / 30

uqtazi (kitobning yozilish sababi). mazkur to‘rt bob doston muqaddimasini tashkil etadi. 5. annav’ul avvalu fimanfaatil ilmi va mazratil jahili birinchi bob: ilm manfaati, jaholat zarari haqida. 6. annav’us soni hifzillisani va sa’i adabiha va rusumiha. ikkinchi bob: tilni asrash va odob-axloqqa intilish haqida. 7. annav’us solisu fi taqallibid dunya va tag‘ayyiri ahvaliha. uchinchi bob: dunyoning qalb-egri ekanligi va holatlarning o‘zgaruvchanligi haqida. 8. annav’ur robi’u fi barris saxavati va mazallatil buxli. to‘rtinchi bob: saxovatning baraka keltirishi va baxillikning zalolatga yetaklashi haqida. 9. annav’ul xomisu fil amri bittavazi’ fizzahri anat takabburi val hirsi afitus sala zilli sadiqul mantiqi. beshinchi bob: tavozelik manfaati, kibrlik va harislikning zarari haqida. 10. annav’ul uxra fi abya’in mutafarriqatin yashtama’ilu ala ma’anin muxtalifatin. oxirgi bob: turlicha ma’no bildiruvchi baytlar. mazkur olti bob asosiy qism sifatida e’tirof etiladi. 11. fil uzri bitamamil kalami. so‘zning(asarning) tugallanishi uzri (sabablari). yuqorida ta’kidlanganidek, bu masalada boshqacha fikrlar ham mavjud. masalan, m.imomnazarov dostonning 14 …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hibat ul-haqoyiq"

mavzu: hibat ul-haqoyiq” asarida odob-axloq, so‘z va tilga, ilm-ma’rifatga munosabat masalalari kurs ishi mundarija kirish__________________________________________________5-9 1. “hibat ul-haqoyiq” poetikasi ________________________________10-14 2. “hibat ul-haqoyiq”da insoniy fazilatlarning ulug‘lanishi__________14-20 3. “hibat ul-haqoyiq”da til masalalari___________________________20-25 4. “hibat ul-haqoyiq”da ilm-ma’rifat targ‘ibi_____________________26-29 xulosa_________________________________________________30 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati____________31-32 kirish mavzuning dolzarbligi. har bir badiiy asarning mazmun- mohiyati, ayniqsa, undagi tarbiyaviy axloqiy qarashlar uni badiiy asar sifatida shakllantiradi. bu borada qadimgi sharq adabiyotiga, uning tarixiy taraqqiyotiga naz...

This file contains 30 pages in DOCX format (89.1 KB). To download "hibat ul-haqoyiq", click the Telegram button on the left.

Tags: hibat ul-haqoyiq DOCX 30 pages Free download Telegram