diniy madaniyat

DOCX 5 pages 23.9 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 23.9 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

jahon madaniyatining vujudga kelishida an’anaviy va diniy madaniyat qadimgi sharq hududida mil. avv. xívii ming yillikda insoniyat sivilizatsiyasi va madaniyati rivojlanishining ibtidosi bilan bog‘liq bo‘lgan eng muhim jarayonlar ro‘y beradi. bu davrda sharqda madaniy faoliyatning turli shakllari va sohalari vujudga keladi. yozuv, adabiyot, san’at, fan, birinchi jahon dini í buddizm paydo bo‘ladi. bu boshlang‘ich jarayonsiz insoniyat madaniyatining keyingi barcha taraqqiyotini tasavvur qilish qiyin. qadimgi sharq tushunchasi sharq haqidagi hozirgi tasavvurlarga mos kelmaydi. negaki, qadimgi sharq yer sharining misrdan to xitoygacha bo‘lgan keng mintaqasini o‘z ichiga olib, bu yerda mil. avv. vii ming yillikdan boshlab insoniyat tarixida dastlabki sivilizatsiya vujudga kela boshladi. madaniyatning shakllanishi eng yirik daryolar – nil, dajla va frot, hind va gang, xuanxe va yanszi vodiysida, ya’ni dehqonchilik rivojlanishi uchun qulay imkoniyatlar mavjud bo‘lgan joylarda ro‘y berdi. xuddi shu joylarda dastlabki davlatchilik tuzilmasi, siyosiy, diniy va savdo markazi sifatida shaharlar, yozuv vujudga kelgan. bu yerda dastlab ma’naviy madaniyat …

2 / 5

i taqdirini belgilagan. o‘sha darvlarda diniy ta’limotdan tashqari hech qanday boshqa dunyoqarash bo‘lmagan. inson xudolardan hatto arzimas narsalar haqida maslahat so‘ragan va unga xatlar yozib ibodatxonaga olib bergan. misol uchun, qadimgi bobil aholisining maktubidan birida shunday so‘zlar bitilgan: «mening otam, xudo ayt! sening quling apil-adat shunday deydi: nimaga sen menga e’tibor qilmaysan? sendan boshqa kim ham bor? seni sevuvchi xudo marduqqa yoz: mening gunohimdan o‘tsin». hindiston va xitoyda tabiiy va texnika fanlari ertaroq shakllandi va o‘z navbatida sermahsul taraqqiy etdi. biroq, bu fanlar g‘arbdagi kabi madaniyatga sezilarli ta’sir ko‘rsatmadi. bu oliy haqiqatni anglash yo‘lidagi mustaqil ta’limot bo‘lib qolish bilan bog‘liq. masalan, hindistonda bilim uch darajaga ajraladi: 1. bilmaslik (avidya); 2. tushuncha, «ilmiy» bilim (vijnyana); 3. hamma narsani bilish (prajnya), ya’ni birinchi daraja mantiqsiz fikrlash, ikkinchisi – mantiqiy, uchinchisi mantiqdan ustun idrok qilishga muvofiq keladi. yer yuzidagi eng ko‘hna va bir qadar o‘rganilgan, ko‘plab xalqlar madaniyatining rivojlanishiga katta ta’sir ko‘rsatgan madaniyatlardan …

3 / 5

dunyoviy qonun» borliq hukmdori braxma í olamning obyektiv ibtidosi. ularni taqqoslaganda aniq xudolarning roli uncha katta emas, faqat «dunyoviy qonun» tamoyillarining individuallashgan timsolidan iboratdir. hech kim, shuningdek xudo ham inson karmasini o‘zgartirishga qodir emas. karmaning sanskrit tilidan tarjimasi «faoliyat» (taqdir)ni bildiradi. bu tushunchaning mazmunini aniqlash murakkab. karma insonning oldingi hayotidan meros bo‘lib o‘tadi va hozirgi hayotining mazmuni va faoliyatida namoyon bo‘ladi, u bo‘lg‘usi moddiy timsolning sifatini belgilaydi. xitoy madaniyatining o‘ziga xos farqli jihati shundaki, qadimdan dinlardagi mistik ibtidoga axloqqa nisbatan ikkinchi darajali deb qaralgan, madaniyatdagi belgilovchi g‘oya osmon tasdiqlagan buyuk «axloqiy-ijtimoiy - siyosiy tartib» bo‘lgan. xitoy madaniyati va sivilizatsiyasining ming yillar davomida asosiy ruhiy, axloqiy va g‘oyaviy manbai mil. avv. 551í479 y. yashagan buyuk mutafakkir konfutsiy ta’limoti hisoblanadi. barcha eng muhim narsalar har qanday sivilizatsiyaning «qiyofasini» belgilaydi – hayot tamoyillari, davlat va ijtimoiy tashkilot shakllari, umum qabul qilgan axloqiy me’yorlar va qadriyatlarning barchasi xitoyda konfutsiylik ta’sirida shakllangan. bejizga l. s. …

4 / 5

adi. agar konfutsiychilik insonning ijtimoiy faoliyatini nazarda tutsa, daosizmda uning ruhiy hayoti, dunyoqarashi aks etadi. daosizmda qadimgi xitoydagi fikrlarning bosh g‘oyasi aks etib, jahon madaniyatini yangi hayot bilan boyitdi. uning g‘oyalari: in-yan tamoyillarga asoslangan dunyoning dualistik xususiyati; usin -beshta asosiy unsurdan iborat bo‘lgan materiya (yer, suv, olov, ma’dan); dunyoning o‘zgaruvchan harakatdaligi, asosiy unsurlar doimo sifat o‘zgarishida bo‘lishini bildiradi. daosizmga ko‘ra dunyoning paydo bo‘lishi uchta kuchning faoliyatidan kelib chiqqan: dao í oliy mutlaq, ilk ibtido, de-dao nuridan dunyoning paydo bo‘lishi, si í oliy materiya, u moddiy dunyoni yaratib, narsa va mavjudotlarni bunyod qiladi1. sharqning qadimgi sivilizatsiyasi moddiy va ma’naviy sohalardagi ko‘plab o‘ta muhim yangiliklarni vujudga keltirdi. xususan, mil. avv. i ming yillik ma’naviy g‘alayonlar jarayoni bilan ajralib turadi. bu davrda dastlab ikki tamoyil vujudga keldi: umuminsoniy birlik va shaxsning ma’naviy mustaqilligi. g‘oyalar erkinligi boshlanib, inson o‘z hayotini unga asoslanib qurdi. qadimgi sharq sivilizatsiyasi g‘arbga nisbatan ertaroq boshlandi. yunonlar madaniyati qadimgi sharq …

5 / 5

sqichga ko‘tarilgan bu madaniyat er. avv. iii asrda rim madaniyatining vujudga kelishiga katta ta’sir ko‘rsatdi va «antik madaniyat» nomi bilan dunyo madaniyati tarixida o‘chmas iz qoldirdi. lotin tilidagi «antik» (antiguus) so‘zining ma’nosi «qadimgi» demakdir. lekin tarixiy davr nuqtai nazaridan qaraydigan bo‘lsak, antik davr qadimgi dunyoning oxiri – qadimgi madaniyat va davlatchilikning eng taraqqiy etgan bosqichidir. bu davr asosan yunoniston va rimga xos bo‘lib, yunonistonda mil. avv. xiíix asrlarda antik jamiyatning tashkil topishidan boshlanib, mil. avv. v-iv asrda antik (mumtoz) madaniyat takomili bilan to‘la mohiyat-mazmunga ega bo‘ldi. milodiy v asrda varvarlar tomonidan rim imperiyasining qulatilishi antik madaniyatni inqirozga olib keldi. shuningdek, yunon-rim jamiyati va madaniyatiga nisbatan qo‘llanilib kelayotgan «antik» so‘zini ko‘proq yevropaga tatbiqan anglamoq darkor, negaki, yevropa xalqlari o‘zlarining madaniy taraqqiyotlari yo‘lida yolg‘iz yunon-rim madaniyati bilan aloqador bo‘lganliklari sababli, shu xalqlar bunyod etgan ma’naviy boyliklarni eng qadimiy deb taniganlar. o‘z o‘rnida antik madaniyat yunon-makedonlar va rim ta’sirida egey dengizidan hindistongacha va …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "diniy madaniyat"

jahon madaniyatining vujudga kelishida an’anaviy va diniy madaniyat qadimgi sharq hududida mil. avv. xívii ming yillikda insoniyat sivilizatsiyasi va madaniyati rivojlanishining ibtidosi bilan bog‘liq bo‘lgan eng muhim jarayonlar ro‘y beradi. bu davrda sharqda madaniy faoliyatning turli shakllari va sohalari vujudga keladi. yozuv, adabiyot, san’at, fan, birinchi jahon dini í buddizm paydo bo‘ladi. bu boshlang‘ich jarayonsiz insoniyat madaniyatining keyingi barcha taraqqiyotini tasavvur qilish qiyin. qadimgi sharq tushunchasi sharq haqidagi hozirgi tasavvurlarga mos kelmaydi. negaki, qadimgi sharq yer sharining misrdan to xitoygacha bo‘lgan keng mintaqasini o‘z ichiga olib, bu yerda mil. avv. vii ming yillikdan boshlab insoniyat tarixida dastlabki sivilizatsiya vujudga kela boshladi. madani...

This file contains 5 pages in DOCX format (23.9 KB). To download "diniy madaniyat", click the Telegram button on the left.

Tags: diniy madaniyat DOCX 5 pages Free download Telegram