orfografiya, uning asosiy prinsiplari

DOCX 45 pages 52.4 KB Free download

45 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 52.4 KB

File type DOCX

Pages 45

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 45

mavzu: orfografiya, uning asosiy prinsiplari kurs ishi mundarija։ ▪ reja_______________________________________________________4 ▪ kurs ishining umumiy tavsifi___________________________________5 ▪ kirish______________________________________________________7 ▪ asosiy qism ▪ orfografiya tushunchasi. oʻzbek orfografiyasining asosiy tamoyillari____9 ▪ oʻzbek yozuvining imlo qoidalari________________________________22 ▪ kirillcha va lotincha oʻzbek yozuviga asoslangan imlo qoidalari orasidagi tafovutlar_____________________________________________________25 ▪ xulosa_____________________________________________________ 29 ▪ foydalanilgan adabiyotlar______________________________________30 orfografiya, uning asosiy prinsiplari ( krillcha va lotincha oʻzbek yozuvlari imlo qoidalarini qiyoslash asosida ) reja։ i. kirish. ii. asosiy qism. 1. orfografiya tushunchasi. oʻzbek orfografiyasining asosiy tamoyillari. 2. oʻzbek yozuvining imlo qoidalari. 3. kirillcha va lotincha oʻzbek yozuviga asoslangan imlo qoidalari orasidagi tafovutlar. iii. xulosa. kurs ishining umumiy tavsifi kurs ishi mavzusining belgilanishi. kurs ishi mavzusi alisher navoiy nomidagi toshkent davlat oʻzbek tili va adabiyoti universiteti oʻzbek tilshunosligi kafedrasi tomonidan berildi va tasdiqlandi. mavzuning oʻrganilganlik darajasi. m. qurbonova[footnoteref:1], b. toʻychiboyev[footnoteref:2], m. yoʻldoshev[footnoteref:3], sh. bobomurodova, y. sayidov, t.togʻayev[footnoteref:4], h. jamolxonovlarning ilmiy izlanishlari bu davr tilshunosligini oʻrganishda muhim ahamiyatga ega. ushbu tadqiqotlarda …

2 / 45

a r. sayfullayeva, b. mengliyev, t.togʻayev, h.jamolxonov kabi bir qator olimlarning izlanishlari natijasida yaratilgan ilmiy asarlarda oʻzbek xalqi shu paytgacha foydalanilgan yozuvlar va yaratilgan orfografik tamoyillar toʻliq yoritilgan. orfografiya tamoyillarining turlari boʻyicha olimlar turlicha qarashlarga ega. kurs ishining maqsad va vazifalari. orfografiyani oʻzaro ichki tamoyillarga boʻlish, kirillcha va lotincha oʻzbek yozuvlari orasidagi tafovutlarni oʻrganish va ularga amal qilishdan koʻzlangan asosiy maqsad yozma nutq mazmunining toʻgʻri va aniq idrok qilinishiga yordam berish, yozma nutqda boshboshdoqlikning avj olishinning oldini olishdir. adabiy tilning, xususan, yozma nutqning ijtimoiy-madaniy va ma’rifiy rolini mustahkamlashda orfografiya me’yorlarining ahamiyati kattadir. kurs ishining tadqiqot obyekti va metodi. ishning tadqiqot obyekti orfografiya tamoyillarini oʻziga xos jihatlarini yoritishdan iborat. kurs ishimizning manbalari sifatida oldin bu sohada amalga oshirilgan ilmiy-tadqiqot ishlari, oliy ta’lim muassasalari uchun yaratilgan darslik va qoʻllanmalar, izohli lugʻatlar, shuningdek, badiiy asarlar fikrimizni tasdiqlash uchun xizmat qiladi. ishda, asosan, oʻzbek tili grammatikasi, turli davrlarda yaratilgan darslik va qoʻllanmalardan keng foydalanildi. …

3 / 45

hi komponenti bo‘lib, u to‘g‘ri yozish me’yorlarini belgilaydigan qoidalar tizimidan tarkib topadi[footnoteref:5]. ana shunday qoidalar tizimini o‘rganadigan tilshunoslik bo‘limi orfografiya deb yuritiladi. [5: jamolxonov h. hozirgi o‘zbek adabiy tili ⁄⁄ o‘zbek tili va adabiyoti – toshkent, 2013, 173–b. ] grafika bo‘limida bo‘lganidek, orfografiyaning ham lisoniy asosini til va nutq tashkil etadi, biroq bu ikki tizimning lisoniy asoslarida ma’lum tafovutlar ham bor։ orfografiya bo‘limining lisoniy asosi zamirida til va nutqning grafika tomonidan boshqarilmaydigan jihatlari yotadi. masalan, kuchli pozitsiyada “b” fonemasining tipik ottenkasi (bozor, abror, lobar leksemalaridagi jarangli “b” ko‘rinishi), kuchsiz pozitsiyada esa shu fonemaning notipik ottenkasi (obkash > opkash, ketib > ketip so‘zlaridagi “b” ning jarangsizlashgan “p” ko‘rinishi ) qatnashadi. birinchi holatning yozuvdagi ifodasi grafika tomonidan boshqariladi (b grafemasining jarangli “b” fonemasini ifodalashi grafikada kodlashtirib qo‘yilgani uchun), ikkinchi holatning yozuvdagi ifodasi esa grafika tomonidan boshqarilmaydi, chunki “b” fonemasining kuchsiz pozitsiyadagi ko‘rinishlarini yozuvda ifodalash usullari – orfografiya usullari grafika bo‘limida nazarda tutilmagan. …

4 / 45

uchun majburiy bo‘lgan so‘zlarning adabiy talaffuzi va to‘g‘ri yozilishi, ularning tuzilishi va urg‘usi qoidalari, so‘z va so‘z shakllari yasalishi qoidalaridan iboratdir. ma’lum qoidalarga rioya qilgan til aniq, ravon va ravshan bo‘ladi. orfografiya esa nutqimizning aniq, ravon va ravshan bo‘lishiga yordam beradi. orfoepik, orfografik, leksik va grammatik me’yorlar bir-biridan farq qiladi. orfografik me’yorlar yozma nutqning xarakterli xususiyatini ochib berish uchun xizmat qiladi. adabiy tilni to‘liq egallash uchun til me’yorlarini bilish va unga rioya etish kerak bo‘ladi. yozuv rivojlanishi jarayonida til qurilishi bilan uyg‘unlashib boradi va bir-biri bilan bog‘liq grafika va orfografiya orqali ifodalangan muayyan tizim sifatida shakllanadi. faqat grafikadan foydalanish orqali o‘zaro aloqada maqsadga erishish qiyin. chunki grafik tizimdan foydalanish so‘zning tovush tomoninigina ifodalashi sababli anchagina qiyinchilik keltirib chiqarishi mumkin. aynan, shu o‘rinda orfografik qoidalar yordamga keladi. orfografiya tovush va harflar, so‘z va uning ma’noli qismlari, qo‘shma, juft, takroriy, qisqartma (jumladan, shartli qisqartmalarning ham) so‘zlarning qo‘shib, ajratib va chiziqcha bilan yozilishi, …

5 / 45

ing asosiy birligi orfogrammadir[footnoteref:7]. [7: jamolxonov h. hozirgi o‘zbek adabiy tili. – toshkent, 2013. 173-b.] orfogramma - so‘zlarning yoki so‘z tarkibidagi fonema va morfemalarning imlo qoidalariga muvofiq yozilgan adabiy – orfografik shakli. bunday shakllar (orfogrammalar) so‘zlarning yoki so‘z tarkibidagi fonema va morfemalarning til va nutqdagi ko‘rinishlaridan birini adabiy – orfografik me’yor qilib tanlanishiga asoslanadi. masalan, arpa, asal so‘zlarining yozma shaklida orfogramma yo‘q, chunki bu so‘zlarning yozilishini grafikaning o‘zi boshqaradi; maqsad so‘zining yozma shaklini me’yorlashtirishda esa ikki xil holatdan birini asos sifatida tanlash zarurati paydo bo‘ladi։ maqsad (fonematik prinsipga asoslangan shakl) – maqsat (fonetik prinsipga asoslangan shakl). hozirgi o‘zbek orfografiyasida birinchi holat ( fonematik prinsipga asoslangan shakl ) imlo uchun asos sifatida tanlangan , demak, bu so‘z tarkibidagi “d” orfogramma sanaladi, uni talaffuziga moslab “t” harfi bilan yozish imloviy xato hisoblanadi. bunday holatlar o‘zak va affiksal morfemalarning imlosida ham uchrab turadi. chunonchi, sifatdosh yasovchi “-gan” affiksi nutq oqimida “-gan”, “-kan”, “-qan” …

Want to read more?

Download all 45 pages for free via Telegram.

Download full file

About "orfografiya, uning asosiy prinsiplari"

mavzu: orfografiya, uning asosiy prinsiplari kurs ishi mundarija։ ▪ reja_______________________________________________________4 ▪ kurs ishining umumiy tavsifi___________________________________5 ▪ kirish______________________________________________________7 ▪ asosiy qism ▪ orfografiya tushunchasi. oʻzbek orfografiyasining asosiy tamoyillari____9 ▪ oʻzbek yozuvining imlo qoidalari________________________________22 ▪ kirillcha va lotincha oʻzbek yozuviga asoslangan imlo qoidalari orasidagi tafovutlar_____________________________________________________25 ▪ xulosa_____________________________________________________ 29 ▪ foydalanilgan adabiyotlar______________________________________30 orfografiya, uning asosiy prinsiplari ( krillcha va lotincha oʻzbek yozuvlari imlo qoidalarini qiyoslash a...

This file contains 45 pages in DOCX format (52.4 KB). To download "orfografiya, uning asosiy prinsiplari", click the Telegram button on the left.

Tags: orfografiya, uning asosiy prins… DOCX 45 pages Free download Telegram