o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklari nazariyasi

DOCX 38 pages 125.3 KB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 125.3 KB

File type DOCX

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklari nazariyasi mundarija kirish................................................................................................................4 i bob. gap bo‘laklari haqida ilmiy nazariyalar 1.1. o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklarining o‘rganilish tarixi.........................8 1.2. fitratning “nahv” asarida gap bo‘laklari muammosi....................................11 1.3. bugungi o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklari masalasi...............................24 ii bob. gap bo‘laklarida bosh va ikkinchi darajali bo‘laklar 2.1. gap bo‘laklarining shakliy va mazmuniy tuzilishi.........................................29 2.2. gap bo‘laklarida bosh bo‘lak muammosi.......................................................31 2.3. ikkinchi darajali bo‘laklar va ular haqidagi qarashlar....................................33 xulosa...............................................................................................................38 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati.......................................39 kirish mavzuning dolzarbligi. gap bo‘laklari grammatikaning sintaksis bo‘limida muhim va keng qamrovli mavzulardan biri hisoblanadi. bu mavzu nafaqat istiqlol davrigacha, balki istiqloldan keyingi yillarda ham dolzarbligicha qolmoqda. gap bo‘laklariga oid masalalar ustida tilshunos olimlarimiz tomonidan turli qarashlar bildirilib kelinmoqda. fikrlarning rang-barangligi va xilma-xilligi esa bu borada aniq, yagona xulosaga kelinganligini ko‘rsatmaydi. bu esa, o‘z navbatida, gap bo‘laklari masalasida mavjud muammolarning hanuzgacha hal etilmayotganligini va ularga aniqlik kiritilmayotganligini ko‘rsatadi. natijada bu masala tilshunoslarimiz hamda tilshunoslik fani oldida turgan muhim …

2 / 38

bli, mavjud kamchiliklarni to‘ldirish va gap bo‘laklari haqida to‘g‘ri hamda aniq ma’lumotlar berish — hozirgi tilshunosligimizning dolzarb vazifalaridan biri sanaladi. o‘zbekistonda “ona tilimiz”ga bo‘lgan e’tibor yanada kuchaytiriladi. bu haqda prezident shavkat mirziyoyev 20-dekabr, seshanba kuni mamlakat parlamentiga yo‘llagan murojaatnomasida aytib o‘tdi. davlat rahbari ta’lim sohasida qilinishi kerak bo‘lgan va qilinadigan ishlar haqida ma’lumot berarkan, “ma’naviyatimiz asosi bo‘lgan ona tilimiz” (o‘zbek tili) haqida ham to‘xtalib o‘tdi.“milliy o‘zligimizning timsoli bo‘lgan, ma’naviyatimiz asosi bo‘lgan ona tilimizga e’tibor yanada kuchaytiriladi. albatta, oilamizda ham chet tilini bilish albatta kerak, bu ham hozir zamon talabi. lekin ona tilini bilishga majbur qilishimiz kerak. majbur!”, — dedi prezident. prezidentning bu so‘zlarini yig‘ilish qatnashchilari qarsaklar bilan kutib oldi. shavkat mirziyoyev so‘zida davom etib, “mening farzandim chet tillarini biladiyu, ona tilini bilmaydi, degan gap yangi o‘zbekistonga ma’qul emas”ligini ta’kidladi. “chet tilini bilishi kerak, lekin ona tilini bilishga majbur”, — deya qo‘shimcha qildi prezident.[footnoteref:1] [1: https://www.gazeta.uz/oz/2022/12/20/ona-tili/ ] birinchi prezidentimiz islom abdug‘aniyevich …

3 / 38

andlari, ma’rifatparvar siymolar ona tilini millatga o‘zligini anglatishga,unig qudratini, shon-shuhratini ko‘tarishda tushkun va tutqun zamonlarda esa ruhiyatni omon saqlash, unga mayl kuch bag‘ishlashda zo‘r vosita deb bilganlar. xususan, milliy uyg‘onish davri bo‘lib tarixga kirgan 20-asrning birinchi choragida ma’rifatparvar ziyolilar kishilarda milliy ruhni uyg‘otishda, milliy ongni o‘stirishda tilga g‘oyat kata ahamiyat berdilar. negaki, ular millatning mavjudligini tasdiqlaydigan bebaho javohir ona tili ekanligini chuqur anglaganlar. bu davrda ijod qilgan yetuk tilshunoslardan biri abdurauf fitrat, ashurali zohiriy, elbeklardir.[footnoteref:2] [2: karimov i.a. yangicha fikrlash davr talabi. ko‘p jildlik. t: o‘zekiston ,1997. 5-j. 132-bet.5-j. 132-bet.5-j. 132-bet. ] mavzuning o‘rganilish darajasi. shunday qilib, sintaksisning o‘rganish obyekti gapligini tasdiqlaydi. o‘zbek tili sintaksisi tilshunoslikning alohida bo‘limi sifatida dastlab fitrat tomonidan “nahv” atamasi ostida o‘rganildi. keyinchalik boshqa olimlarimiz ham sintaksis haqida ya’ni gap va gap bo‘laklari mavzusida bir qancha ilmiy ishlar qilishdi. jumladan, nizomiddin mahmudov va abduhamid nurmonovning “o‘zbek tilining nazariy grammatikasi (sintaksis)”, a. nurmonov “o‘zbek tilining mazmuniy sintaksisi” …

4 / 38

ni kattadir[footnoteref:3]. [3: rahmatova yulduz shahobovnaning “fitratning “ nahv ” asari va gap bo‘laklari muammosi” mavzusida yozilgan bitiruv malakaviy ishi 4-bet. ] kurs ishining maqsadi va vazifalari. o‘zbek tilshunoslarining gap bo‘laklari haqidagi ilmiy qarashlarini ko‘zdan kechirish, gap bo‘laklariga oid nazariyalar va bosh bo‘laklar hamda ikkinchi darajali bo‘laklarni o‘rganishdan iborat. kurs ishining obyekti va predmeti. gap bo‘laklari hodisasiga ilmiy munosabat ishning asosiy obyekti hisoblanadi. gap bo‘laklari haqidagi ilmiy nazariyalarni ko‘rib chiqishda va dalillashda tilshunos olimlarimizning fikrlari bayon etilgan darslik va ilmiy materiallariga murojaat qilindi. o‘zbek tilshunosligidagi asosiy yutuqlar, nazariy ma’lumotlar, o‘zbek tilshunoslarining mavzuga doir ilmiy qarash va tadqiqotlari ishimizning nazariy asosini tashkil qiladi. mazkur ishda gap bo‘laklari nazariyasi, ularga berilgan ta’riflar va ularning o‘zbek tilshunosligidagi o‘rni, o‘zaro aloqasi tahlil qilindi. kurs ishining tarkibiy tuzilishi. kurs ishining tuzilishiga ko‘ra kirish, ikki asosiy bob, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat. i bob. gap bo‘laklari haqida ilmiy nazariyalar 1.1. o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklarining o‘rganilish tarixi …

5 / 38

padi. so‘z turkumlari tilshunoslikning morfologiya bo‘limida o‘rganilsa, so‘z turkumlari sintaksizda gap bo‘laklaridir. gap bo‘laklariga ega, aniqlovchi, to‘ldiruvchi, hol va kesim kiradi. gap bo‘laklari qadimdam o‘rganilib kelinmoqda. tilshunoslik tarixida ma’lumki, gap bo‘laklari bo‘yicha ko‘pgina tadqiqotlar olib borilgan. ayniqsa, bosh bo‘laklarning o‘rganilishida tilshunos olimlarimizdan g‘.abdurahmonov, a.hojiyev, b.o‘rinboyev, n.mahmudov, a.nurmonovlarning nomlarini faxr bilan tilga olsak arziydi. umuman olganda, gap bo‘laklari mavzusi yuzasidan ko‘plab olimlarimiz ish olib borishganini ilmiy adabiyotlarni o‘rganganimizda, ilmiy jurnallarni o‘qishimizda ko‘rishimiz mumkin. ulardan g‘.abdurahmonov, x.abdurahmonov, sh.iskandarova, t.yusupova hamda h.ne’matov kabi olimlarning ishlarini[footnoteref:4] , shuningdek, ko‘pgina turli yillarda nashr qilingan “hozirgi o‘zbek adabiy tili” kitoblarini misol keltirish mumkin. shuningdek, “ona tilidagi yangi ma’lumotlarni ommaga tatbiq etuvchi “o‘zbek tili va adabiyoti” jurnalining turli yildagi turli sonlaridagi ilmiy maqolalarni keltirish mumkin. [4: qodirov m., ne’ matov h., abduraimova m., sayfullayeva r. ona tili.8-sinflar uchun darslik. – t.:cho‘lpon, 2010. ] masalan, m.ochilova, m.qurbonova, h.shokirovalarning ilmiy maqolalari shular jumlasidandir[footnoteref:5] . shuningdek, m.mirtojiyevning “gap bo‘laklarida semantik-sintaksis …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklari nazariyasi"

kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklari nazariyasi mundarija kirish................................................................................................................4 i bob. gap bo‘laklari haqida ilmiy nazariyalar 1.1. o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklarining o‘rganilish tarixi.........................8 1.2. fitratning “nahv” asarida gap bo‘laklari muammosi....................................11 1.3. bugungi o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklari masalasi...............................24 ii bob. gap bo‘laklarida bosh va ikkinchi darajali bo‘laklar 2.1. gap bo‘laklarining shakliy va mazmuniy tuzilishi.........................................29 2.2. gap bo‘laklarida bosh bo‘lak muammosi.......................................................31 2.3. ikkinchi darajal...

This file contains 38 pages in DOCX format (125.3 KB). To download "o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklari nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilshunosligida gap bo‘l… DOCX 38 pages Free download Telegram