o‘zbek tilshunosligida holning turlari va ularning tilda namoyon bo‘lishi

DOCX 29 pages 71.3 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 71.3 KB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

kurs ishi o‘zbek tilshunosligida holning turlari va ularning tilda namoyon bo‘lishi faqat mundarijani yozish kerak, boshqa hech qanday kamchiligi yo’q! kirish mavzuning zaruriyati va dolzarbligi. dunyodagi fanlarning eng qadimiylaridan bo‘lmish tilshunoslik necha o‘n asrlardiki, til deyiladigan tilsimning tabiatini, tub mohiyatini tushunish va tushuntirish yo‘lida tinimsiz izlanadi. shu bois keyingi yillarda lug‘aviy-sintaktik shakllarnining sintaktik imkoniyatlari o‘zbek tili materiallari asosida yangicha tadqiq etish va tahlil qilishga qaratilgan izlanishlarning silsilasi yuzaga keldi. bu izlanishlarning salmog‘i kundan-kunga oshib bormoqda. o‘zbekiston respublikasi mustaqil davlat sifatida shakllangandan beri ilm-fan, milliy madaniyatimizning har bir sohasida, ta’lim-tarbiya tizimida jiddiy o‘zgarishlar ro‘y berdi. “o‘zbek tili xalqimiz uchun milliy o‘zligimiz va mustaqil davlatchilik timsoli, bebaho ma’naviy boylik, buyuk qadriyatdir” – dedi prezidentimiz shavkat mirziyoyev. aytishimiz kerakki, o‘zbek tilshunosligi fani oldida hali hal etilishi lozim bo‘lgan muammolar juda ko‘p. masalan, morfologik qo‘shimchalar tasnifi va ularning sintaktik imkoniyatlari tilshunoslik, jumladan, o‘rta va oliy ta’lim grammatik tizimining muhim tushunchalaridan biri bo‘lganligi sababli hamma …

2 / 29

ifodalaydi. holning grammatik va semantik jihatlari tilshunoslikda uzoq yillardan buyon o‘rganilib kelinmoqda va u turli tadqiqotchilar tomonidan turlicha talqin etilgan. mazkur kurs ishida hol va uning turlari haqidagi nazariy qarashlar umumlashtirilib, bu kategoriya bo‘yicha mavjud ilmiy yondashuvlar tahlil qilinadi. tadqiqot davomida holning gap tarkibidagi o‘rni, uning boshqa gap bo‘laklari bilan munosabati, turli tilshunos olimlarning fikrlari va hol turlarining tasnifi ko‘rib chiqiladi. ushbu ishning maqsadi – hol kategoriyasining nazariy asoslarini o‘rganish, uning turli shakllarini aniqlash va ularning gap tuzilishidagi ahamiyatini tahlil qilishdan iborat. shu bilan birga, tadqiqot davomida holning amaliy qo‘llanilishi va uning nutqdagi funksional jihatlari ham tahlil qilinadi. kurs ishi hozirgi zamon tilshunosligida gap bo‘laklari, xususan, hol va uning turlari bo‘yicha turli qarashlar mavjud bo‘lib, ularning umumlashtirilgan holda o‘rganilishi mavzuning ilmiy va amaliy ahamiyatini oshiradi. tilshunoslikda gap bo‘laklarini o‘rganish sintaksis fanining muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. jumladan, hol gapning ikkinchi darajali bo‘lagi sifatida harakatning qanday sharoitda, qachon, nima sababdan va qanday …

3 / 29

yanada chuqurroq anglash mumkin. shu sababli, ushbu kurs ishida hol va uning turlari haqidagi nazariy qarashlarni umumlashtirish, uni tilshunoslik nuqtayi nazaridan har tomonlama tahlil qilish va adabiy matnlarda qo‘llanishini o‘rganish dolzarb ilmiy masalalardan biri hisoblanadi. kurs ishining maqsadi: ushbu kurs ishi orqali hol va uning turlariga oid nazariy qarashlarni o‘rganish, turli yondashuvlarni tahlil qilish hamda bu mavzuga doir ilmiy adabiyotlarni umumlashtirish maqsad qilinadi. shuningdek, holning grammatika tizimidagi o‘rnini aniqlash, uning gap tarkibidagi vazifalarini yoritish va tilshunos olimlarning bu boradagi fikrlarini tahlil qilish rejalashtirilgan. ish davomida holning semantik va sintaktik jihatlari o‘rganilib, zamonaviy tilshunoslik nuqtayi nazaridan uni o‘rganishning ahamiyati yoritiladi. bu maqsadlar asosida kurs ishida mavzuga oid nazariy va amaliy misollar keltirilib, hol tushunchasining grammatik tahlili amalga oshiriladi. kurs ishining vazifalari: 1. nazariy asoslarni o‘rganish – “hol va uning turlari” mavzusiga oid ilmiy-nazariy qarashlarni tahlil qilish va umumlashtirish. 2. tilshunoslik yondashuvlarini tahlil qilish – hol tushunchasining turli tilshunoslar tomonidan qanday talqin …

4 / 29

tning bajarilish tarzini, joyini, vaqtini, sababini yoki maqsadini bildiradi. u asosan ot, sifat, son, olmosh va ravishlardan yasaladi hamda ko‘pincha -a/-e qo‘shimchasi orqali yoki bog‘lovchisiz holda ifodalanadi. hol so‘z birikmasida aniqlovchi rolini o‘ynab, gapga qo‘shimcha ma’no yuklaydi. tilshunoslikda holning turlari – tarz holi, joy holi, vaqt holi, sabab holi, maqsad holi kabi guruhlarga bo‘linadi. hol sintaktik qurilishda harakatning shart-sharoitini aniq ko‘rsatishda muhim rol o‘ynaydi. 1.1. ikkinchi darajali bo‘laklarda holning o‘ziga xosligi gapda soʻzlarning ifodalanishi mazmun-mohiyatga nisbatan oʻzaro gap boʻlaklarining aloqadorligida yuzaga keladi. shuningdek, har bir gap boʻlagining aloqaga kirishuvi yuzasidan soʻzlashuv nutqining shakllanishida ahamiyat kasb etadi. gap boʻlaklarining gap tarkibida kelish yoki kelmasligiga koʻra sodda gaplar va qoʻshma gaplarga boʻlinadi. gap boʻlaklari bosh boʻlaklar va ikkinchi darajali boʻlaklar bilan aloqadorlikni yuzaga keltiradi. gap boʻlaklarining shakllari shaxs son, zamon birliklari bilan aloqadorlikni tashkil etadi. gap boʻlaklarining gapda qoʻllanishi yuzasidan bildirilgan nazariy qarashlar asosan, kesimning atrofida birlashuvchi gap boʻlaklari bilan bogʻliqlikni yuzaga …

5 / 29

a ham besh xil gap boʻlaklari mavjud boʻlib, ushbu gap boʻlaklari tartibi bir-biriga taqqoslansa, ular oʻrtasida oʻxshashlikdan koʻra tafovut koʻpligini koʻrish mumkin. shuning uchun koʻpchilik talabalar tarjima qilish paytida qiyinchiliklarga duch keladilar. har bir tilda soʻz tartibi qatʼiy belgilangan qoidalarga asoslangan. gap boʻlaklari oʻrnini har kim oʻz bilganicha oʻzgartira olmaydi. shu bois gap tuzishda har bir tilning oʻz grammatik qoidalaridan kelib chiqishi lozim”. bugungi kunda gap boʻlaklarning boshqa gap boʻlaklari bilan aloqaga kirishuvi va ularning oʻzaro turli xil sintaktik jihatdan bogʻlanishi har xil turdagi gaplarning yasalishiga olib keladi bunda asosan biz koʻrishimiz mumkin xabar maylidagi, istak maylidagi, shart maylidagi gaplar va boshqalarda. oʻzaro gaplarning shakllanishidagi kesim asosiy oʻrin tutib predikativlik vazifasini oʻzaro mutonosib ravishda bogʻlanishi shu bilan birgalikda kundalik turmush sharoitimizda keng qoʻllanuvchi soʻzlarning ham oʻzaro bogʻlanishi turli xil soʻz oʻzgarishlarga uchrashi mumkin. bunda, asosan, soʻzlarning tushib qolishi oʻzgarishlari yoki tovush ortishi gap bolaklarning ham gapdagi vazifasiga mazmun-mohiyatiga qarab oʻzaro …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilshunosligida holning turlari va ularning tilda namoyon bo‘lishi"

kurs ishi o‘zbek tilshunosligida holning turlari va ularning tilda namoyon bo‘lishi faqat mundarijani yozish kerak, boshqa hech qanday kamchiligi yo’q! kirish mavzuning zaruriyati va dolzarbligi. dunyodagi fanlarning eng qadimiylaridan bo‘lmish tilshunoslik necha o‘n asrlardiki, til deyiladigan tilsimning tabiatini, tub mohiyatini tushunish va tushuntirish yo‘lida tinimsiz izlanadi. shu bois keyingi yillarda lug‘aviy-sintaktik shakllarnining sintaktik imkoniyatlari o‘zbek tili materiallari asosida yangicha tadqiq etish va tahlil qilishga qaratilgan izlanishlarning silsilasi yuzaga keldi. bu izlanishlarning salmog‘i kundan-kunga oshib bormoqda. o‘zbekiston respublikasi mustaqil davlat sifatida shakllangandan beri ilm-fan, milliy madaniyatimizning har bir sohasida, ta’lim-tarbiya tizimida ji...

This file contains 29 pages in DOCX format (71.3 KB). To download "o‘zbek tilshunosligida holning turlari va ularning tilda namoyon bo‘lishi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilshunosligida holning … DOCX 29 pages Free download Telegram