o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklari nazariyasi

DOCX 28 pages 67.7 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 67.7 KB

File type DOCX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklari nazariyasi mundarija: kirish 3 i bob.gap bo‘laklari haqida umumiy ma’lumot 5 ii bob.bosh bo‘laklar tavsifi 12 2.1.kesim va uning ifodalanishi 12 2.1.ega va uning ifodalanishi 15 iii bob.ikkinchi darajali bo‘laklar tavsifi 17 3.1.aniqlovchi haqida tushunchalar 17 3.2.to‘ldiruvchi haqida tushunchalar 20 3.3.hol haqida tushunchalar 23 xulosa 26 foydalanilgan adabiyotlar 28 kirish mavzuning dolzarbligi. mamlakatimiz o‘z mustaqilligini qo‘lga kiritgandan so‘ng milliy qadriyatlarimizni, xususan, ona tilimizni o‘rganishni ilmiy-nazariy va amaliy tomondan tadqiq etishga bo‘lgan e‘tibor kuchayib bormoqda. shu o‘rinda prezidentimiz sh.m.mirziyoyevning: “yoshlarimizning mustaqil fikrlaydigan, yuksak intellektual va ma‘naviy salohiyatga ega bo‘lib, dunyo miqyosida o‘z tengdoshlariga hech qaysi sohada bo‘sh kelmaydigan insonlar bo‘lib kamol topishi, baxtli bo‘lishi uchun davlatimiz va jamiyatning bor kuch va imkoniyatlarini safarbar etamiz”, - degan fikrlaridan kelib chiqqan holda mustaqil fikrli barkamol yoshlarni kamol toptirishda, avvalo, bunday fikrlarni bayon qila olish ko‘nikmasini shakllantirishimiz lozim. bu esa o‘z navbatida - o‘zbek tilini o‘rgatuvchilar oldiga …

2 / 28

yangi qarashlar,yondashuvlar va bilimlar biz o‘quvchilarga yetib kelmoqda.ularning barchasini o‘rganish va o‘rganganlarini o‘quvchiga yetkazish orasida bir necha ikkilanishlarga,bir-biriga zid bo‘lgan fikrlarga duch kelinmoqda.bular mavzuning dolzarbligini belgilab beradi. kurs ishining maqsad va vazifalari:kurs ishining yozilishidan va undan ko‘zlangan maqsad o‘zbek tilshunosligida va ta’lim bosqichlarida gap bo‘laklari tushunchasini,bosh va ikkinchi darajali bo‘laklar haqida umumiy ma’lumotlarni chuqur o‘rganish va amalda tadbiq qilishdan iborat. kurs ishi maqsadidan kelib chiqqan holda u quyidagi vazifalarni hal etishda ko‘maklashadi: - o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklarining o‘rganilish tarixini tadqiq qilish; - o‘quv qo‘llanmalari va darsliklarda gap bo‘laklari mavzusining yoritilishi bilan tanishish va tahlil qilish; - o‘zbek tili sintaksisida gap bo‘laklarining shakliy va mazmuniy tuzilishini,gap qurilishidagi o‘rnini o‘rganib chiqish va tahlil qilish. kurs ishining obyekti va predmeti:hozirgi o‘zbek adabiyotidagi ba’zi asarlardan parchalar hamda xalq maqollaridan namunalar kurs ishining obyekti va predmeti bo‘lib xizmat qiladi. kurs ishining ilmiy va amaliy ahamiyati:kurs ishi natijalari topshirilgandan so‘ng til o‘rganuvchi va o‘rgatuvchilarga material bo‘lib …

3 / 28

tili ta’limining bosh maqsadi o‘quvchilarda og’zaki va yozma nutq ko‘nikmasini ,to‘g’ri va ifodali fikrlash malakasini tarkib toptirish,ularni imlo va uslubiy jihatdan savodxon qilishdan iborat. bizning ravon nutqimiz esa sintaksis birligi bo‘lgan gaplardan tuziladi. sintaksisda asosiy mazmun va mohiyat gapga qaratiladi. gapni tashkil etuvchi bo‘laklar esa gap bo‘laklaridir. umuman olganda, o‘zbek tili fani bo‘yicha nashr qilingan ko‘pgina ilmiy adabiyotlarda gap bo‘laklari mavzusi bo‘yicha ma‘lumotlar keltirilgan. bu haqida olimlarimizning fikrlari, ilmiy qarashlari jamlangan kitoblarini o‘qishimiz maqsadga muvofiqdir. chunki har bir o‘rgatilayotgan bilim ma‘lum bir adabiyotlarga tayangan holda olib borilishi yaxshi samara beradi. ya‘ni fan taraqqiy etib borar ekan, fanda yangi-yangi qarashlarni kuzatamiz, ilmiy tadqiqotlarga tayanib ish ko‘ramiz. gap bo‘laklari sintaksis bo‘limida o‘rganiladi.sintaksisning vazifasi sintaktik birliklarning nimalardan tashkil topishini o‘rganish bilan birga ularning boshqa birliklar bilan munosabatini ham ochib berishdan iborat bo‘lishi kerak. shu kunga qadar o‘zbek tilshunosligida gapning,asosan,shakliy tuzilishiga e’tibor jalb qilindi.gapning shakliy tuzilishi odatda gap bo‘laklari rukni ostida o‘rganib kelindi. tilshunoslik …

4 / 28

kabi olimlarning ishlarini , shuningdek , ko‘pgina turli yillarda nashr qilingan “hozirgi o‘zbek adabiy tili” kitoblarini misol keltirish mumkin. shuningdek, ona tilidagi yangi ma‘lumotlarni ommaga tadbiq etuvchi “o‘zbek tili va adabiyoti” jurnalining turli yildagi turli sonlaridagi ilmiy maqolalarni keltirish mumkin. masalan, m.ochilova, m.qurbonova, h.shokirovalarning ilmiy maqolalari shular jumlasidandir . shuningdek, m.mirtojiyevning “gap bo‘laklarida semantik-sintaksis nomutanosiblik” nomli monografiyasida ham gap bo‘laklari va ularning gap tarkibidagi qo‘llanishi xususida atroflicha to‘xtalib o‘tilgan . avvalo, gap bo‘laklari haqidagi ta‘riflarga to‘xtalsak. “gap tarkibida ma‘lum so‘roqqa javob bo‘luvchi so‘z yoki so‘zlar birikmasiga gap bo‘lagi deyiladi”[footnoteref:1]. nurmonov esa gap bo‘laklarining “tobe bog’lanishi”ga alohida urg’u beradi: “gap tarkibida tobe bog’lanib, ma‘lum so‘roqqa javob bo‘luvchi so‘z yoki so‘zlar birikmasiga gap bo‘lagi deyiladi”.[footnoteref:2] a.g’ulomov va m.asqarovalar esa “gapning bo‘laklari ma‘lum grammatik munosabat bilan hosil bo‘lgan butunlikning bo‘laklaridir”[footnoteref:3], deya qisqa ta‘rif berib o‘tishgan. demak, “tobe aloqa tarkibida muayyan sintaktik vaziyatda keluvchi eng kichik sintaktik shakl gap bo‘lagi sanaladi”.[footnoteref:4] gap bo‘laklarining aniqlashda, …

5 / 28

i. - t, 2002. - 29-b. ] [2: hamrayev m.,muhamedova d., yo‘ldosheva sh., g‘ulomova x.,shodmonqulova x. ona tili(darslik) iqtisodiyot-moliya,toshkent, 2007-yil. - 430-b. ] [3: asqarova m. g‘ulomov a. hozirgi o‘zbek adabiy tili . - t. : o‘qituvchi , 1987. - 76-b. ] [4: mahmudov n.,nurmonov a. o‘zbek tilining nazariy grammatikasi. -t: o ‘qituvchi, 1995. - 59-b. ] gap bo‘lagi ham til birligi sifatida shakl va mazmun qarama-qarshiligi birligidan tashkil topgan murakkab qurilmadir. ana shunday murakkab qurilmaning, ya‘ni sintaksisning, gap bo‘laklarining o‘rganilishi ham ancha qiyinchiliklarni talab qiladi. gap bo‘laklari murakkab shakliy va mazmuniy tuzilishga ega ekanligini professor a.nurmonov alohida ta‘kidlagan holda: “har qanday gap bo‘lagi shakliy jihatdan moddiy asos (morfologik shakl) va sintaktik vaziyat (sintaktik shakl) qarama-qarshiligi va birligidan iborat”, -deydi.[footnoteref:5] gapning bo‘laklari gapni tashkil qilishdagi, uning strukturasidagi rollariga qarab g’.abdurahmonov, a.hojiyev, b.o‘rinboyev, n.mahmudov, a.nurmonovlar ikkiga bo‘ladilar: [5: mahmudov n.,nurmonov a. o ‘zbek tilining nazariy grammatikasi. -t: o ‘qituvchi, 1995. - …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklari nazariyasi"

kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklari nazariyasi mundarija: kirish 3 i bob.gap bo‘laklari haqida umumiy ma’lumot 5 ii bob.bosh bo‘laklar tavsifi 12 2.1.kesim va uning ifodalanishi 12 2.1.ega va uning ifodalanishi 15 iii bob.ikkinchi darajali bo‘laklar tavsifi 17 3.1.aniqlovchi haqida tushunchalar 17 3.2.to‘ldiruvchi haqida tushunchalar 20 3.3.hol haqida tushunchalar 23 xulosa 26 foydalanilgan adabiyotlar 28 kirish mavzuning dolzarbligi. mamlakatimiz o‘z mustaqilligini qo‘lga kiritgandan so‘ng milliy qadriyatlarimizni, xususan, ona tilimizni o‘rganishni ilmiy-nazariy va amaliy tomondan tadqiq etishga bo‘lgan e‘tibor kuchayib bormoqda. shu o‘rinda prezidentimiz sh.m.mirziyoyevning: “yoshlarimizning mustaqil fikrlaydigan, yuksak intellektual va ma‘naviy salohiyatga ega bo‘lib...

This file contains 28 pages in DOCX format (67.7 KB). To download "o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklari nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilshunosligida gap bo‘l… DOCX 28 pages Free download Telegram