badiiy matn va uning qismlarini bog‘lovchi vositalar

PPTX 16 pages 670.7 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 670.7 KB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

badiiy matn va uning qismlarini bog‘lovchi vositalar reja: 1. mazmuniy yaqinlik va mazmuniy izchillik. 2. badiiy matnni shakllantiruvchi leksik-grammatik vositalar. . matnda gaplar o‘zaro turli sintaktik aloqa vositalari yordamida birikadi. ularga takroriy bo‘laklar, olmoshiar, xiazmatik konstruksiyalar, zamon va makon ifodalovchi birliklar, kesimlarning zamon shakllari, modal so‘zlar kabi turli leksik-grammatik birliklar kiradi. . «bizningcha, sintaktik aloqaning bu turi qo‘shma gap komponentlari orasidagi grammatik aloqaga o‘xshab ketadi, faqat murakkabroq ko‘rinishda yuzaga chiqadi. . ma’lumki, qo‘shma gap komponentlari orasida biriktirish, qiyoslash, zidlash, sabab-natija, shart-payt, aniqlash, izohlash kabi mazmuniy munosabatlar ifodalanadi bu munosabatlar qo‘shma gapning uch turi: bog‘lovchisiz, bog‘langan va ergash gapli qo‘shma gaplarda komponentlarni o‘zaro biriktiruvchi sintaktik aloqa vositalari: intonatsiya, bog‘lovchilar, bog‘lovchi vazifasidagi so‘zlar, gap bo‘laklari tartibi, olmoshlar, ayrim so‘zlarning takrorlanishi, umumiy ikkinchi darajali bo‘laklar, kesimlarning zamon munosabati kabilar orqali reallashadi. ko‘rinadiki, qo‘shma gaplarda sintaktik aloqa predikatsiyalar orasida o‘rnatiladi. matn butunligida mazmuniy yaqinlik qanchalik ahamiyatli bo‘lsa, mazmun izchilligi ham shunchalik muhim. masalan: 1 …

2 / 16

tib boradi. mazkur gaplardan matnning so‘z va uning mas’uliyati haqida ekanligini payqash qiyin emas. lekin fikrning to‘g‘ri, tugal va oson anglanishi uchun mazmun yaqinligining o‘zi yetarsiz. bu gaplar yig’inidagi mazmun izchilligining buzilganligi tufayli matn butunligiga putur yetgan. endi mazkur gaplarni qayta terib chiqamiz: maktab o‘qituvchisining so‘zi o‘ttiz bolaga yetib boradi. dorilfunun domlasining so‘zi yuz talabaga yetib boradi. notiqning so‘zi ming tinglovchiga yetib boradi. qalamkashning so‘zi bir yo‘la o‘n ming, yuz ming kitobxonga yetib boradi. demak, uning so‘z mas’uliyati ham boshqalarnikidan ming hissa ortiqroqdir. .(0’. hoshimov) matn komponentlari o‘zaro kontakt va distant aloqaga kirishadi. oradan uch-to‘rt kun vaqto‘tdi. bolaga telefonimni bergan edim. qo‘ng‘iroq qilmadi. bir kuni yana uyushmaga kelsam, xuddi o‘sha kitob do‘koni oldida turibdi (sh.xolmirzayev). bu matnda birinchi va ikkinchi, ikkinchi va uchinchi, uchinchi va to‘rtinchi gaplar orasidagi aloqani kontakt (masofasiz) aloqa, birinchi va ushinchi, birinchi va to‘rtinchi gaplar orasidagi aloqani distant (masofali) aloqa deymiz. badiiy matn qismlarini bog‘iashda quyidagi …

3 / 16

dodsiz iste’dodlini yomon ko‘rsa, nima bo‘ladi? hech nima bo‘lmaydi! iste’dodli iste’dodsizni yomon ko‘rsa, nima bo‘ladi? hech nima bo‘lmaydi! iste’dodli iste’dodlini yomon ko‘rsa, nima bo‘ladi? - fojia bo‘ladi! (o‘.hoshimov) zamon va makon ifodalovchi birliklar zamon va makon ifodalovchi birliklar yordamida ham matnni shakllantirish va uning komponentlarini bog‘lash mumkin. badiiy asardagi voqea-hodisalar muayyan vaqt asosida ro‘yobga chiqadi. faqat badiiy asardagi vaqt tushunchasi real hayotdagi vaqt muntazamligidan farq qiladi. «vaqt ma’noli leksemalar matn qismlarini distant (masofasiz, bilvosita) va kontakt (masofaii, bevosita) bog‘lash uchun xizmat qiladi. ayrim temporal so‘zlar leksik-grammatik bog‘lovchi vazifasini bajarib, matndagi xronologik ketma-ketlik, izchillikni aks ettirib turadi» parsellyatli tuzilmalar yordamida birikish og‘zaki nutqda, matnda ba’zan muloqot talabiga ko‘ra yaxlit bir jumlada uzilish sodir bo‘ladi. so‘zlovchi tinglovchiga biror voqea-hodisa haqida xabar berayotganda mana shu xabar ichidagi eng muhim fikrni boshqalaridan ajratib, alohida ta’kidlab aytishga harakat qiladi. ma’lumki, ta’kid og‘zaki nutqda ohang, pauza, mantiqiy urg‘u kabi vositalar yordamida amalga oshirilsa, matnda parsellyatli tuzilmaiar …

4 / 16

nday gaplar mazmunan ish-harakatni atab, shu ish munosabati bilan ajablanishni, shodlanishni va shunga o‘xshash holatlarni, shunga bog‘langan hayajonlarni bildiradi». murojaat birliklari murojaat birliklari kundalik hayotimizda, nutq faoliyatida - nutq jarayonida keng qo’llaniladigan, o‘zaro aloqa aralashuvga faol xizmat qiladigan, so‘zlovchining tinglovchiga bo‘lgan munosabatini ifodalaydigan, o‘zida turli modal ma’nolarni tashiydigan o‘tkir, ta’sirchan vositadir. mumtoz badiiyat ilmida murojjat birliklari nido va iltifot san’ati doirasida o‘rganilgan. murojaat birliklaridan nutqda tinglovchi e’tiborini tortish, xitob qilish, undash kabi maqsadlarda foydalaniladi. sunday birliklarda so‘zlovchi va tinglovchi o‘rtasidagi turli kommunikativ munosabatlar ifodalangan bo‘ladi. misollar: - malikam,- debdi jahl otiga minib. - sizga ruxsat! saltanat xazinasidan o ‘zingiz uchun eng qimmatli narsani oling-da yurtingizga jo‘nang! (o‘.hoshimov) hoy, ovsar! bosar-tusaringni bilmay qolding-ku! (s.ahmad). oyisha, oyisha, oyisha ona, nechun ko‘zlaringdan oqar marjon yosh. (a.oripov) keltirilgan birinchi misoldagi «malikam» murojaat birligi muloqot maqsadi uchun “tramplin” vazifasini bajarmoqda. ikkinchi gap tarkibidagi «ovsar» murojaat birligi kommunikantlar o‘rtasidagi shaxsiy munosabatni (kamsitish, haqorat) oshkora ifodalash orqali …

5 / 16

badiiy matn va uning qismlarini bog‘lovchi vositalar - Page 5

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy matn va uning qismlarini bog‘lovchi vositalar"

badiiy matn va uning qismlarini bog‘lovchi vositalar reja: 1. mazmuniy yaqinlik va mazmuniy izchillik. 2. badiiy matnni shakllantiruvchi leksik-grammatik vositalar. . matnda gaplar o‘zaro turli sintaktik aloqa vositalari yordamida birikadi. ularga takroriy bo‘laklar, olmoshiar, xiazmatik konstruksiyalar, zamon va makon ifodalovchi birliklar, kesimlarning zamon shakllari, modal so‘zlar kabi turli leksik-grammatik birliklar kiradi. . «bizningcha, sintaktik aloqaning bu turi qo‘shma gap komponentlari orasidagi grammatik aloqaga o‘xshab ketadi, faqat murakkabroq ko‘rinishda yuzaga chiqadi. . ma’lumki, qo‘shma gap komponentlari orasida biriktirish, qiyoslash, zidlash, sabab-natija, shart-payt, aniqlash, izohlash kabi mazmuniy munosabatlar ifodalanadi bu munosabatlar qo‘shma gapning uch turi: bo...

This file contains 16 pages in PPTX format (670.7 KB). To download "badiiy matn va uning qismlarini bog‘lovchi vositalar", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy matn va uning qismlarini… PPTX 16 pages Free download Telegram