ekzogen jarayonlar

DOCX 5 pages 23.0 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 23.0 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

ekzogen jarayonlar ekzogen jarayonlar — yer yuzasida tashqi energiya manbalariga tayangan holda, tog‘ jinslarini buzish, yuvib tashlash va cho‘kindi hosil qilish jarayonlaridiruz.wikipedia.org. ularning eng muhim energiya manbai – quyosh energiyasi bo‘lib, bundan tashqari atmosfera, gidrosfera va biosfera omillari (havoning harorati va bosimi, yog‘ingarchilik, shamol, suv va organizmlar) ham ta’sir ko‘rsatadiuz.wikipedia.orguz.wikipedia.org. masalan, quyosh yoritishi havo va suv aylanishini boshqaradi, buning natijasida havo harorati o‘zgarishi va yomg‘irlar yuzaga keladi. bu omillar tog‘ jinslarining yuzaki qatlamini parchalaydi. ekzogen jarayonlar natijasida tog‘ jinslari yemirilib yuviladi, cho‘kindi materiallari esa bir joydan ikkinchi joyga ko‘chiriladi va akkumulyatsiyalanadi (to‘planadi)uz.wikipedia.orguz.wikipedia.org. ekzogen jarayonlar endogen (yerni ichki energiyasi bilan bog‘liq) jarayonlar bilan birgalikda yer yuzasidagi relyefni shakllantiradi. endogen kuchlar tog‘larni ko‘taradi va hududni ko‘zga ko‘ringan notekislik bilan ta’minlasa, ekzogen jarayonlar ularni yuvib, tekislab boradiuz.wikipedia.orguz.wikipedia.org. masalan, tog‘ hosil bo‘lishi endogen, ularning yemirilishi esa ekzogen jarayon bo‘lsa, olingan hosilada aniq muvozanat paydo bo‘ladi: tog‘lar ko‘tarilib, keyin asta‑sekin yuvilib tekislikka aylanadiuz.wikipedia.orguz.wikipedia.org. ekzogen kuchlar: …

2 / 5

oriqlar paydo bo‘ladi va ularning bo‘laklarga sinishiga olib keladiuz.wikipedia.org. shuffle nurash tufayli katta bo‘lak va bloklar ajralib tushadi, bu esa qalin «harsanglar» hosil qiladiuz.wikipedia.org. · kimyoviy nurash: jinslardagi minerallarning suvdagi karbonat angidrid, kislotalar yoki oksidlovchi moddalar bilan kimyoviy reaksiyaga kirishib, cho‘kindi bilan suvga o‘tishi. bu natijada jins tarkibidagi minerallar o‘zgaradi (masalan, ohaktosh kislotali yomg‘ir ta’sirida eriydi) va qoldiqda barqaror minerallar hosil bo‘ladiuz.wikipedia.org. · biologik nurash: o‘simliklar ildizlari, mox va lavhalar, bakteriya va mayda organizmlar agressiv moddalar ajratishi natijasida jinsni mexanik va kimyoviy ta’sirga soladi. masalan, daraxt ildizlari toshlarga singib, ularni tanazzulga olib keladi yoki ba’zi hayvonlar jinslarni bo‘laklarga aylantiradigan kislota moddalar ajratadiuz.wikipedia.org. ekzogen kuchlarga bog‘liq denudatsiya tushunchasi keng doirani anglatib, tog‘ jinslarining yuqori qatlamini yemirilish, tashish va cho‘kindi hosil qilish jarayonlarini o‘z ichiga oladiuz.wikipedia.orguz.wikipedia.org. suratda muzlatish va eritish ta’sirida toshning yorilishi – fizik nurash jarayoniga oid misol koʻrsatilgan (manba: wikimedia commons). fizik nurash, ya’ni muz erishi, suvning termal kengayishi yoki …

3 / 5

, suzilib olib ketilib, sohil bo‘ylab ag‘dariladi. bu jarayon natijasida qirqalar (klif), plyaj hamda turli sho‘rli sayoz sirtlar hosil bo‘ladinamdu.uz. dengiz to‘lqinining qirg‘oqqa mexanik ta’siri bo‘lsa-da, u suvdagi minerallar bilan kimyoviy reaksiya orqali korroziyaviy ta’sir ham ko‘rsatadi. shu sababli abraziyada mexanik, kimyoviy va termik turlari ajratiladinamdu.uz. · korroziya: tog‘ jinslarining tabiiy suv, ayniqsa dengiz suvi yoki kislotali suvlar ta’sirida eritilishi va erigan holda tarqalishidirnamdu.uz. masalan, karbonat angidridli suv ohaktoshni eriydi, natijada suv ostida va qirg‘oqlarda karst shakllari yuzaga keladi. korroziya natijasida paydo bo‘lgan jarliklar va chuqurchalar dengiz asosli korroziya shakllariga kiradi. · eroziya: suvlarda yoki shamollarda oqib-toshayotgan suv oqimlari va shamollar orqali jinslarning yuvilib, mayda zarrachalarga aylanib ketishidirnamdu.uz. masalan, daryo oqimi suvning mexanik ta’siri bilan qiya loyqa yer qatlamlarini ham maydalashi mumkin. eroziya jarayonida uch tur ko‘riladi: yuzlama eroziya (erigan muz yoki yomg‘ir tushishi natijasida), yonlama eroziya (daryo bo‘yidagi yonbag‘irlarni yeyish), va o‘zan osti eroziyasi (daryo yoqasini chuqurlash）namdu.uz. · denudatsion …

4 / 5

ogen jarayonlarning landshaft shakllanishidagi o‘rni ekzogen jarayonlar kontinental va okean bo‘yidagi landshaftni doimiy ravishda yakuniga yetishsiz silliqlaydi. ular tog‘larni cho‘kindi tekislarga aylantiradi, yassi maydonlarga tog‘ hosil qiladi, daryo vodiylarini chuqurlashtiradi va gidroqilimy tizimlar orqali quruqlikdan cho‘kindi materiallarni dengizlarga tashiydiuz.wikipedia.orguz.wikipedia.org. masalan, tog‘lar suv va muz ta’sirida asta‑sekin yemirilib, pastliklar hosil bo‘ladi; daryolar esa ushbu erigan materiallarni cho‘kindi konuslar, vodiy botqoqlari va dengiz deltalarida to‘playdi. shu tarzda ekzogen jarayonlar er yuzasidagi relyef shakllarini (botqoq, deltalar, plyajlar, morenalar va boshqalar) hosil qiladi, shuningdek tektonik ko‘tarilishlar bilan bog‘liq bo‘lgan barqaror dinamik muvozanatni ta’minlaydiuz.wikipedia.orguz.wikipedia.org. endogen va ekzogen jarayonlar taqqoslanishi yer tuzilishi va relyefni shakllantiruvchi kuchlar ikki turga bo‘linadi: endogen va ekzogen. endogen jarayonlar yer ichki energiyasidan (masalan, yer qobig‘i harorati va bosimidan) kelib chiqadi. ular vulqon otilishi, zilzilalar, tog‘ hosil bo‘lishi kabi geologik jarayonlar orqali yangi landshaft elementlarini yaratadi. masalan, yerdagi tog‘ tizmalari va vulqon shakllari endogen jarayonlar natijasidiruz.wikipedia.org. aksincha, ekzogen jarayonlar quyosh energiyasi va …

5 / 5

igiga erishiladi. savollar va javoblar 1. ekzogen jarayonlar nima? (javob: tashqi energiya manbalarining (quyosh, atmosfera, suv, shamol, organizmlar) ta’sirida yer yuzasidagi jinslar yemirilib, cho‘kindi hosil qiluvchi jarayonlar majmuiuz.wikipedia.org.) 2. ekzogen jarayonlar manbalariga misol keltiring. (javob: quyosh energiyasi, atmosfera (havo harorati, yomg‘ir, shamol), suv va muzlarning harakati, organizmlarning biologik faolligi.) 3. nurash jarayonlarining turlari qanday? (javob: fizik (mexanik), kimyoviy va biologik nurashuz.wikipedia.org.) 4. fizik nurashga qanday misol keltirish mumkin? (javob: muzlash va eritish orqali jinsning bo‘laklarga bo‘linishi; kechasi-yu kunduz temperaturasi farqi tufayli jinslar torayib-yayib, yorilib ketishiuz.wikipedia.org.) 5. abraziya jarayoni qanday sodir bo‘ladi? (javob: dengiz to‘lqinlari yoki oqim suvlari sohilni kuch bilan urib, jinslarni yuvib olib ketishinamdu.uz.) 6. korroziya va eroziya jarayonlari o‘rtasidagi asosiy farq nima? (javob: korroziya — jinslarning kimyoviy eritilishi (suv va kislotalar ta’sirida), eroziya — jinslarning mexanik yuvilishi (suv oqimlari orqali)namdu.uznamdu.uz.) 7. akkumulyatsiya nimani anglatadi? (javob: yuvilib olib kelinayotgan cho‘kindilarning bir joyda to‘planishi; masalan, daryolar olib kelgan qum-shag‘al suvlarda …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekzogen jarayonlar"

ekzogen jarayonlar ekzogen jarayonlar — yer yuzasida tashqi energiya manbalariga tayangan holda, tog‘ jinslarini buzish, yuvib tashlash va cho‘kindi hosil qilish jarayonlaridiruz.wikipedia.org. ularning eng muhim energiya manbai – quyosh energiyasi bo‘lib, bundan tashqari atmosfera, gidrosfera va biosfera omillari (havoning harorati va bosimi, yog‘ingarchilik, shamol, suv va organizmlar) ham ta’sir ko‘rsatadiuz.wikipedia.orguz.wikipedia.org. masalan, quyosh yoritishi havo va suv aylanishini boshqaradi, buning natijasida havo harorati o‘zgarishi va yomg‘irlar yuzaga keladi. bu omillar tog‘ jinslarining yuzaki qatlamini parchalaydi. ekzogen jarayonlar natijasida tog‘ jinslari yemirilib yuviladi, cho‘kindi materiallari esa bir joydan ikkinchi joyga ko‘chiriladi va akkumulyatsiyalanadi (to‘pla...

This file contains 5 pages in DOCX format (23.0 KB). To download "ekzogen jarayonlar", click the Telegram button on the left.

Tags: ekzogen jarayonlar DOCX 5 pages Free download Telegram