dozimetriya

DOCX 6 pages 173.7 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 173.7 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

12-mavzu: dozimetriyaning vazifasi. radiatsiyaviy nazorat metodlari dozimetriya – yadro fizikasi va o‘lchov texnikalarining bo‘limi bo‘lib moddaga nurlanishning ionlashtiruvchi ta’siri xususiyatini baholashdir hamda uning metodlari va vositalaridir. dozimetrik asboblar (dozimetrlar) — ionlovchi nurlanish dozalarini yoki doza bilan bogʻliq kattaliklarni oʻlchashda ishlatiladigan asboblar. bir turdagi nurlanishlar yoki aralash nurlanishlar miqdorini oʻlchaydigan xillarga boʻlinadi. dozimetrik asboblar (dozimetrlar) — ionlovchi nurlanish dozalarini yoki doza bilan bogʻliq kattaliklarni oʻlchashda ishlatiladigan asboblar. bir turdagi nurlanishlar yoki aralash nurlanishlar miqdorini oʻlchaydigan xillarga boʻlinadi. radiatsiya xavfi darajasini belgilaydigan ekvivalent dozasini oʻlchash uchun berlarda darajalarga boʻlingan asbob bermetr deb ataladi. gazda hosil boʻlgan ionlar tokini oʻlchashga moʻljallangan as-boblar ionizatsiya dozimetrlari deyiladi. nurlanish tufayli ionlash kamerasida hosil boʻlgan tok kuchi rentgen birligida darajalangan asboblarda oʻlchanadi va ular rentgenometrlar deyiladi. organizmga taʼsir etuvchi nurlanish dozasini aniqlash uchun ishlatiladigan asbob devori pleksiglas, polistiroldan yasaladi. radiometrlarda u, r-nurlanish oqimini oʻlchash uchun zaryadli zarralar hisoblagichlari va ssintillyasiya qisoblagichlari ishlatiladi. d. a. lyuminessensiya, foto, ssintillyasiya, …

2 / 6

uchun; turli obyektlarning radioaktiv moddalar bilan zararlanish darajasini aniqlashda, oziq-ovqat, suv va boshqa mahsulotlarning iste’mol qilishga yaroqliligini aniqlash uchun, har hil obyekt va subyektlarning nurlanib qolishining oldini olish uchun radioaktiv nurlanishni aniqlash va o‘lchash ishlari bajariladi. dozimetriya ishlarini tashkil qilish bilan aholi radiatsiyaviy xavfsizligini ta’minlash amalga oshiriladi. radioaktivlik yadro portlashlar, radiatsiyaviy xavfli obyektlardagi avariyalardagina emas u turli materiallarda ham uchrashi mumkin. o‘zbekiston sharoitida turli xil qurilish materiallari ishlab chiqarish mavjud. tog‘ jinslaridan olinadigan qurilish materiallari turli tekshiruvlarsiz, xususan, radioaktivlikka tekshirilayotgani yo‘q. aksariyat ko‘r-ko‘rona foydalanish tashkil etilgan. tashqaridan, respublika tashqarisidan keltirilayotgan materiallar ham yuqoridagi kabi. ular bo‘yicha xavfsizlik ishlarini etarli deb bo‘lmaydi. ionlashtiruvchi nurlanish manbalari turlicha bo‘ladi. shu sababli dozimetriyada ularni aniqlash, o‘lchash metodlari va vositalari ham turlichadir. funksional belgilanishi bo‘yicha sohadagi barcha asboblar ikkita sinfga: dozimetrik va radiometrik o‘lchovlarni amalga oshirish uchun belgilangan. dozimetrik asboblarda detektor (datchik) sifatida ionlashtiruvchi kameralar, gazrazryad schetchiklar, ssintillyasion schetchiklar ishlatiladi. detektorlar – turli ionlashtiruvchi nurlanishlarni …

3 / 6

duirovka qilingan bo‘ladi. indikatorlar. asosan gamma va beta nurlanishlarni ekspozitsion dozasini taxminan aniqlash uchun yaratilgan asbobdir. unda detektor sifatida gazrazryad schetchik qo‘llaniladi. bunga indikator-signalizator dp-64, dosha quvvatini o‘lchagich imd-21 va boshqalar kiradi. rentgenmetrlar. ular rentgen va gamma – nurlanish dozasini o‘lchashga mo‘ljallangan. o‘lchash oralig‘i rentgenning yuzlardan bir qismidan bir necha yuz rentgengacha (r/s). unda datchik sifatida ionlashtiruvchi kamera yoki gazrazryad schetchik ishlatiladi. ularga dp-3b, kaktus, dp-2 va boshqalar kiradi. radiometrlar – radioaktivlikni va uning solishtirma miqdorini o‘lchaydi. asboblar ishlatilish joyiga qarab: -cho‘ntakda olib yuriladigan - shaxsiy dozimetri va radiometrik nazorat uchun mo‘ljallangan. cho‘ntak dozimetrlari sifatida sanoatda havodagi ekspozitsion dozani o‘lchashga mo‘rjallangan rentgenometr kabi ishlaydigan («master-1», «gorizont», «bela-2», «sosna» va boshqa) asboblar rusumlari ishlab chiqariladi. ularni radioaktiv ifloslangan zonalarda gamma-fonni nazorat qilish va seziy-137 bilan kuchli ifloslangan joydan chiqish maqsadida ishlatiladi. -ko‘chma-olib yuriladigan -gurux dozimetrik va radiatsion-texnologik nazorat uchun. ular atrof-muhit obyektlarida, er yuzini gamma kartalashtirishda, bino va inshootlarni ifloslanishi, mashina …

4 / 6

blardan foydalaniladi. xuddi shuningdek ta’sir va yutilgan nurlanish dozasi dp-22v, dp-24, dp-23a, id-1, id-11 turdagi dozimetrlar to‘plami bilan o‘lchanadi. shaxsiy dozimetrlar radioaktiv moddalar bilan zararlangan joylarda bo‘lganda olingan dozalarni hisobga oladi. tashqi muhitda (dalalarda) foydalaniladigan ko‘pgina dozimetrik asboblarning ishlash p r i n s i p i radioaktiv nurlarning havoda tarqalganda muhitni (gazni) ionlash qobiliyatiga asoslangan. ionlash usuli asosida ishlovchi asboblarga, bir xil tuzilishga asoslangan va qabul qiluvchi, ko‘paytiruvchi, o‘lchovchi qurilmalar va ishlashni ta’minlovchi oziqlanish manbai kiradi. qabul qiluvchi qurilma - datchik yoki nurlar detektori - unga ta’sir qiladigan radioaktiv nurlar energiyasini boshqa turdagi elektr, kimyoviy, yorug‘lik energiyasiga aylantirishga asoslangan. qabul qiluvchi qurilma sifatida dala asboblarida ionlash kamerasi va gazorazryad schyotchiklari qo‘llaniladi. ionlash kamerasi havo bilan to‘ldirilgan germetik idish bo‘lib, unga korpusdan ajratilgan markaziy elektrod o‘rnatilgan. kamera devorlari izolyator materiallardan tayyorlangan bo‘lib, ularning ichki tomoni tok o‘tkazuvchi material bilan qoplangan. tashqi manbadan kameraga elektr toki kuchlanishi berilib, bu markaziy elektrod …

5 / 6

an tok o‘tkazuvchi material qatlami (katod) bilan qoplangan. silindr ichida, o‘qiga ko‘ndalang silindrdan ajratilgan metall tola (anod) tortilgan. schyotchikdan havoni chiqazib, siyraklaniladi, keyin silindr ichi qisman argon yoki boshqa inert gaz bilan to‘ldiriladi. metall tolaga va tok o‘tkazuvchi qatlamga elektr toki kuchlanishi ulanadi. yozib olinadigan nurlanishning turiga qarab schyotchik devorlari har xil materialdan tayyorlanadi; gamma-nurlanishni yozib olish uchun ularni ichki tomoni mis qoplangan oynadan, yumshoq beta-nurlarni va alfa-nurlarni o‘lchash uchun devorlari yumshoq folga yoki plyonka bilan qilinadi. 4.3-rasm. geyger-myuller gaz-razryadli schetchigi tuzilish sxemasi gazorazryad schyotchiklarida gaz razryadining kuchaytirish prinsipidan foy- dalaniladi. bu schyotchiklarning proporsional va geyger turlari ma’lum. o‘lchov qurilmasi - qabul qilib oluvchi qurilma tomonidan ishlab chiqilgan signallarni o‘lchash uchun hizmat qiladi. oziqlanish manbai - asbob ishini ta’minlaydi. bu maqsad uchun quriq elementlar yoki akkumulyatorlardan foydalaniladi. dala rentgenmetrlari dp-5a va doza quvvatini o‘lchovchi dp-5b, dp-5v (4.4- rasm) har xil narsalarning gamma-nurlanish bo‘yicha radioaktiv zararlanish va gamma-radiatsiya darajasini o‘lchash uchun …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dozimetriya"

12-mavzu: dozimetriyaning vazifasi. radiatsiyaviy nazorat metodlari dozimetriya – yadro fizikasi va o‘lchov texnikalarining bo‘limi bo‘lib moddaga nurlanishning ionlashtiruvchi ta’siri xususiyatini baholashdir hamda uning metodlari va vositalaridir. dozimetrik asboblar (dozimetrlar) — ionlovchi nurlanish dozalarini yoki doza bilan bogʻliq kattaliklarni oʻlchashda ishlatiladigan asboblar. bir turdagi nurlanishlar yoki aralash nurlanishlar miqdorini oʻlchaydigan xillarga boʻlinadi. dozimetrik asboblar (dozimetrlar) — ionlovchi nurlanish dozalarini yoki doza bilan bogʻliq kattaliklarni oʻlchashda ishlatiladigan asboblar. bir turdagi nurlanishlar yoki aralash nurlanishlar miqdorini oʻlchaydigan xillarga boʻlinadi. radiatsiya xavfi darajasini belgilaydigan ekvivalent dozasini oʻlchash uchun ber...

This file contains 6 pages in DOCX format (173.7 KB). To download "dozimetriya", click the Telegram button on the left.

Tags: dozimetriya DOCX 6 pages Free download Telegram