axborot xavfsizligini ta`minlash usullari

PPT 112 pages 25.6 MB Free download

112 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.6 MB

File type PPT

Pages 112

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 112

axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining tasniflanishi toshkent amaliy fanlar universiteti “informatika” kafedrasi fan: “iqtisodiyotda axborot-kommunikatsion texnologiyalar va tizimlar” 11-mavzu. axborot xavfsizligini ta`minlash usullari glosariy tasodifiy taxdidlar- maksadli xarakatlarga bog’lik bulmagan, kandaydir vaktlarda sodir buladigan xavflar tasodifiy taxdidlar deb ataladi. maqsadli taxdidlar- maksadli xarakatlarga bog’lik bulgan, inson faktoriga bog’liq xolda sodir buladigan xavflar maqsadli taxdidlar deb ataladi. kodlashtirish - axborotni bir tizimdan boshqa tizimga maʼlum bir belgilar yordamida belgilangan tartib boʻyicha oʻtkazish jarayoniga aytiladi. kriptografiya maxfiy xabar mazmunini shifrlash, yaʼni maʼlumotlarni maxsus algoritm boʻyicha oʻzgartirib, shifrlangan matnni yaratish yoʻli bilan axborotga ruxsat etilmagan kirishga toʻsiq qoʻyish usuliga aytiladi reja: 1. axborot xavfsizligi tushunchasi va zaruriyati axborot xavfsizligiga tahdid va uning turlari umuman olganda axborotni muhofaza qilishning maqsadini quyidagicha ifodalash mumkin: – axborotni tarqab ketishi, o‘g‘irlanishi, buzilishi, qalbakilashtirilishini oldini olish; – axborotni yo‘q qilish, buzish, nusxa olish, blokirovka qilish kabi noqonuniy harakatlarning oldini olish; – axborot resurslari va axborot tizimlariga noqonuniy ta’sir qilishning boshqa shakllarini …

2 / 112

a, ma’naviy hayot va axborot faoliyatida fuqarolarning konstitutsiyaviy huquqlari va erkinliklariga tahdidlar; – mamlakatning axborotlashtirish, telekommunikatsiya va aloqa vositalari industriyasini rivojlanishiga, ichki bozor talablarini qondirishga, uning mahsulotlarini jahon bozoriga chiqishiga, shuningdek mahalliy axborot resurslarini yig‘ish, saqlash va samarali foydalanishni ta’minlashga nisbatan tahdidlar; – respublika hududida joriy etilgan hamda yaratilayotgan axborot va telekommunikatsiya tizimlarining me’yorida ishlashiga, axborot resurslari xavfsizligiga tahdidlar. 1. axborot; 2. texnik va dasturiy vositalar; 3. xizmat ko‘rsatuvchi personal va foydalanuvchilar. axborot xavfsizligiga tahdidlar tasodifiy tahdidlar maqsadli tahdidlar falokatlar va avariyalar texnik vositalarning ishdan chiqishi va to'xtab qolishi akt ishlab chikishdagi xatoliklar algoritmik va dasturiy xatoliklar xizmatchi xodimlar va foydalanuvchilar xatolari an'anaviy josuslik va quporuvchilik axborotdan ruxsatsiz foydalanish elektromagnit nurlanish va ta'sirlar tizimga ruxsatsiz kirish zararli dasturlar axborot xavfsizligiga tahdidlar turlari maksadli xarakatlarga bog'lik bulmagan, kandaydir vaktlarda sodir buladigan xavflar tasodifiy taxdidlar deb ataladi. tasodifiy taxdidlar maqsadli taxdidlar maksadli xarakatlarga bog'lik bulgan, inson faktoriga bog'liq xolda sodir buladigan xavflar …

3 / 112

xavfsizligiga bo'ladigan hujumlar va zaifliklar serverdan internet tarmog'i bazaviy protokollari ftp (file transfer protocol) va telnet (virtual terminal protokoli) bo'yicha foydalanish uchun foydalanuvchi identifikatsiya va autentifikatsiya muolajalarini o'tishi lozim. foydalanuvchini identifikatsiyalashda axborot sifatida uning identifikatori (ismi) ishlatilsa, autentifikatsiyalash uchun parol ishlatiladi. tarmoq trafigini tahlillash ftp va telnet protokollarining xususiyati shundaki, foydaluvchilarning paroli va identifikatori tarmoq orqali ochiq, shifrlanmagan ko'rinishda uzatiladi. demak, internet xostlaridan foydalanish uchun foydalanuvchining ismi va parolini bilish kifoya. axborot almashinuvida internetning masofadagi ikkita uzeli almashinuv axborotini paketlarga bo’lishadi. paketlar aloqa kanallari orqali uzatiladi va shu paytda ushlab qolinishi mumkin. 2. raqamli iqtisodiyotda axborot xavfsizligini ta`minlash usullari 1. qonunchilik. axborot himoyasi sohasida yuridik va jismoniy shaxslarning, shuningdek davlatning huquq va majburiyatlarini qat’iy belgilovchi qonuniy aktlardan foydalanish. 2. ma’naviy-etik. ob’ektda qat’iy belgilangan o‘zini tutish qoidalarining buzilishi ko‘pchilik xodimlar tomonidan keskin salbiy baholanishi joriy etilgan muhitni hosil qilish va qo‘llab quvvatlash. 3. jismoniy. himoyalangan axborotga begona shaxslarning kirishini taqiqlovchi jismoniy …

4 / 112

r tizimdan boshqa tizimga maʼlum bir belgilar yordamida belgilangan tartib boʻyicha oʻtkazish jarayoniga aytiladi. kriptografiya deb maxfiy xabar mazmunini shifrlash, yaʼni maʼlumotlarni maxsus algoritm boʻyicha oʻzgartirib, shifrlangan matnni yaratish yoʻli bilan axborotga ruxsat etilmagan kirishga toʻsiq qoʻyish usuliga aytiladi. 3. kriptografik axborot xavfsizligi usullarini qo`llash kriptografiya atamasi dastlab yashirish, yozuvni berkitib qoʻymoq maʼnosini bildirgan. hozirgi vaqtda kriptografiya deganda har qanday shakldagi, yaʼni diskda saqlanadigan sonlar koʻrinishida yoki hisoblash tarmoqlarida uzatiladigan xabarlar koʻrinishidagi axborotni yashirish tushuniladi. boshlangʻich axborotga taʼsirni koʻrinishi boʻyicha kriptografik oʻzgartirishni quyidagi usullari mavjud: shifrlash, stenografiya, kodlash, zichlashtirish. shifrlash jarayoni boshlangʻich axborot ustida orqaga qaytadigan matematik, mantiqiy, kombinatorlik va boshqa oʻzgartirishlarni oʻtkazishdir, buning natijasida shifrlangan axborot harflarning, raqamlarning, boshqa belgilarning va ikkilik kodlarining tartibsiz toʻplami koʻrinishiga egadir. axborotni shifrlash uchun oʻzgartirish algoritmi va kalit ishlatiladi. odatda, maʼlum bir shifrlash algoritmi uchun oʻzgartirish algoritmi oʻzgarmas hisoblanadi. shifrlash algoritmi uchun boshlangʻich qiymatlar boʻlib shifrlash uchun axborot va shifrlash kaliti xizmat qiladi. …

5 / 112

ko‘rsatkich bo‘lib kriptomustaxkamlik hisoblanadi. shifrlash - kriptografik o‘zgartirishni asosiy ko‘rinishidir. bu ochiq axborotni shifrlangan axborotga (shifrmatn) o‘zgartirish yoki shifrlangan axborotni ochiq axborotga teskari o‘zgartirish jarayonlaridir. ochiq axborotni yopiq axborotga o‘zgartirish jarayoni shifrlash, teskarisi esa - qayta shifrlash deb ataladi. shifrlash usullarining va shifrlarning ko‘plab turlari mavjud. zamonaviy shifrlash usullariga quyidagi talablar qo‘yiladi: kriptochidamlilik (kriptotahlil qilishga qarshi turish) shunday bo‘lishi kerakki, shifrni ochish kalitlarini to‘liq tanlab olish masalasini yechish yo‘li bilan amalga oshirilishi kerak; kriptochidamlilik shifrlash algoritmining maxfiyligi bilan emas, balki kalitning maxfiyligi bilan ta’minlanadi. shifrmatn o‘zi xajmi bo‘yicha boshlang‘ich axborotdan ko‘payib ketmasligi kerak; 1-rasm: shifrlash kriptotizimining umumlashtirilgan sxemasi kriptotizimlarning ikkita sinfi farqlanadi: - simmetrik kriptotizim (bir kalitli); - asimmetrik (nosimmetrik) kriptotizim (ikkita kalitli). axborotni teskari o'zgartirish quyidagi ko'rinishga ega: m' = dk2(c) d funktsiyasi e funktsiyaga nisbatan teskari funktsiya bo'lib, shifr matnni rasshifrovka qiladi. bu funktsiya ham k2 kalit urinishidagi qo'shimcha parametrga ega. k1 va k2 kalitlar bir ma'noli moslikka …

Want to read more?

Download all 112 pages for free via Telegram.

Download full file

About "axborot xavfsizligini ta`minlash usullari"

axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining tasniflanishi toshkent amaliy fanlar universiteti “informatika” kafedrasi fan: “iqtisodiyotda axborot-kommunikatsion texnologiyalar va tizimlar” 11-mavzu. axborot xavfsizligini ta`minlash usullari glosariy tasodifiy taxdidlar- maksadli xarakatlarga bog’lik bulmagan, kandaydir vaktlarda sodir buladigan xavflar tasodifiy taxdidlar deb ataladi. maqsadli taxdidlar- maksadli xarakatlarga bog’lik bulgan, inson faktoriga bog’liq xolda sodir buladigan xavflar maqsadli taxdidlar deb ataladi. kodlashtirish - axborotni bir tizimdan boshqa tizimga maʼlum bir belgilar yordamida belgilangan tartib boʻyicha oʻtkazish jarayoniga aytiladi. kriptografiya maxfiy xabar mazmunini shifrlash, yaʼni maʼlumotlarni maxsus algoritm boʻyicha oʻzgartirib, shifrlangan matnni y...

This file contains 112 pages in PPT format (25.6 MB). To download "axborot xavfsizligini ta`minlash usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: axborot xavfsizligini ta`minlas… PPT 112 pages Free download Telegram

axborot xavfsizligini ta`minlash usullari

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "axborot xavfsizligini ta`minlash usullari"

Similar files