qog'oz ishlab chiqarishning paydo bo'lishi va rivojlanishi

DOCX 6 pages 18.7 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 18.7 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

10- mavzu: turonzaminda qog‘oz ishlab chiqarishning paydo bo'lishi va rivojlanishi. qog'oz ishlab chiqarishning paydo bo’lishi dunyo madaniyatining oqibatidagi taraqqiyotda qadim va o'rta asrlarda suratli ideografik shakllardan alfavitlargacha turli-tuman yozuvlaming kashf etilishi kabi hodisa bilan bir qatorda turadi. qog'oz ishlashni o'z ahamiyatiga ko'ra to'qimachilik, poroh, qiblanamo, qo'l tegirmon, suv tegirmon, soat, yog'ochga o’yib tushirilgan qoliplar vositasida kitob nusxalash, erkin surila oladigan yog'ochdan ishlangan yo'nma harf shakllari va matbaa kitob bosish kabi olamshumul kashfiyotlar bilan qiyos qilgulikdir. qog'oz ayni yozuv ashyosi, madaniyat va kitobat belgisi, ikki ming yildan ortiq vaqt davomida insoniyat ma'naviy dunyosining rang-barang ko'rinishlarini qayd etish vositasi sifatida paydo boiganligi shubhadan holi tarixiy hodisadir. qog'ozning tarixiy vatani xitoy deb hisoblanadi. uning kashf etilgan vaqti haqida fanda aniq ma’lumot yo'q. kim kashf etgani ham noma’lum. lekin xitoy manbalarining xabar berishicha, ipak tolalarining to’pini suvda qaynatib, hosil boigan bo'tqani qattiq tekis yuzali taxtachaga yupqa surtish, quritilgan varaqalarni bosoq yordamida siqish va chetlarini …

2 / 6

yaqinidagi edzingol qadimgi qishloq xarobalarini arxeologik qazish chog'ida bir parcha qog'oz bilan birga topilgan ipak mato o'rovlari va yog'och taxtachalardagi yozuvlarda ham ular bitilgan sanalar milodiy 94-98 yillari ekanligi aniqlandi. bu va boshqa topilmalarga asoslanib xitoy arxeologi lao kan edzingol qog'ozining ishlab chiqarilgan vaqti 98 yildan kech emas, deb xulosa qilgan. arxeologik qatlamlarning buzilmay saqlangani ham ular orasiga qog'ozning tasodifan tushib qolishi mumkinligini mustasno qiladi. demak, edzingol bitiklari uchun ishlatilgan qog'oz milodiy birinchi asrning 2-yarmida ishlab chiqarilgan. turonzaminda qog'oz paydo bo' lishining aniq sanasi, qog'oz ishlab chiqarishning dastlabki bosqichi va rivojlanish yo'llari haligacha uzilkesil ta’riflab berilgan emas. bu haqdagi tadqiqotlar oz va muayyan aniq tarixiy manbalarga suyanmagan. bir so'z bilan aytganda turon qog'oz tarixi hozirga qadar etarli o'rganilmay qolmoqda. qog'oz tarixi va ishlab chiqarish texnologivasini maxsus o'rgangan tadqiqotchi n.n.xabibullaev yozishicha, «qog'oz ishlab chiqarishning o'rta osiyoda vujudga kelishi masalasi hamon aniqlangan emas. bu sohada tadqiqotchilarning fikri hech bir-biriga yaqin kelmaydi. mazkur …

3 / 6

l qilgan va bu shaharda qadimdan yuqori sifatli qog'ozsozlik markazi bo’lgan, deb ilmiy faraz bildirgan. jumladan, u bunday yozadi: «...samarqand azaldan ipakdan ajoyib qog'oz bilan ishlash bo'yicha mashhur bo'lgan. samarqand qog'oz fabrikalari 650-651 yillardayoq - arablar xuroson va o'rta osivoni bosib olishga kirishgan dastlabki bosqichdayoq ma’lum boigan... aftidan, arab xalifaligi, sokngroq esa butun ovrupo bo’yicha qog'oz ishlab chiqarish paydo bo'lishi samarqand qog'ozchiligini o’zlashtirish orqali yuzaga kelgan. har holda, samarqand qog'ozining yuksak sifati unga shuhrat keltirdi, keyingi asrlarda ham bu ish yuksak darajada amalga oshirib kelingan. x asrga oid fors manbasi bergan ma’lumotga ko'ra samarqand qog'ozi dunyoning turli mamlakatlariga olib ketilardi. xi asrda esa fors shoirlari, aftidan, o'sha vaqtda mashhur boigan samarqand qog'oz ustaxonalarini oz she’rlarida yuksak ta’riflaganlar» xitoy tarixnavisligida ii asrda shinjon (sharqiy turkiston)ga qog'oz kirib kelgani va v asrdayoq turkiston xalqlari orasida qog'oz keng m aium edi, degan fikr etakchi b oiib qolmoqda. tarixiv manbalar guvohlik berishicha, xitoy xalqining …

4 / 6

arqandliklar va buxoro ahli iii asrdayoq qog'ozni bilishgan. qolaversa, sharqiy turkistonda xx asr boshlarida o'tkazilgan arxeologik qazish ishlari davomida ii-viii asrlarga oid ko’plab xatlar. hujjatlar, qog'ozdan qilingan kitoblar va ularning parchalari, muqova parchalari kabilar topilgan. bu hoi xitoy qog'ozi milodiy hisobdagi dastlabki asrlardavoq (ii-iii) xitoydan tashqariga tarqala oshlaganligidan dalolat beradi. ehtimolki, koreya bilan bir qatorda sug'd va baqtriya yurtlari xitoy qog'ozi tashqi savdo bozoriga aylangan. arxeologlar tomonidan kucha shahri xarobazorlarida yaxlit charm muqovalar topilgan. ular manixey diniy kitoblar muqovalari bo'lib, milodiy iv asrga oid deb baholangan. maiumki, sharqiy va g'arbiy turkistondagi manixey e’tiqodi jamoalarida iv asrdayoq kitob ishlab chiqarishda qog'ozdan foydalanilgan edi. zarafshon daryosining yuqori oqimida joylashgan qalaimu nomli ilk o'rta asr qasri xarobasidan 1932-1933 yillarda 80 ga yaqin sug'dcha hujjatlar jamidan iborat sug'd podsho va amaldorlarining arxivi tarkibiga kirgan hujjatlaming 22 tasi qog'ozga yozilgan (qolganlari charm, yog'och kabi materiallarda). bu hoi vii asr oxiri viii asr boshlarida sug’d davlat …

5 / 6

shlab chiqarish usuli to'g'ridan to'g'ri o'zlashtirilgani hech qanday shubha uyg'otmaydi. bu o'zlashtirish, bir tomondan, xalqlar o'rtasidagi tarixiy-madaniy aloqalar doirasi orqali ishonchli dalillansa, ikkinchi tomondan, samarqand va buxoroda qog'oz ishlatilishi an’anasining nihoyat uzoq tarixga egaligi bilan tasdiqlanadi. qolaversa, turkiston xalqlarining qog'oz ishlab chiqarish texnologiyasi xitoy texnologiyasining yo aynan o'zi kabi yoki shu usulning biroz takomillashgan ko'rinishida bo'lib kelgan. turon ustalari qog'oz ishlab chiqarishning xitoycha usulini qotlab, uni rivojlantirib kelgani haqida rus sayyohi, o'rta va markaziy osiyoning tadqiqotchisi a.p.fedchenko yozib qoldirgan guvohlik juda qiziqarli. a.p.fedchenko xix asrning so'nggi choragida qo'qonda bo'lib, shaharning muyimuborak darvozasidan tashqariga chiqishda qurilgan qog'oz ustaxonalarini ko'rgan. olgan taassurotlarini u shunday yozadi: «men tasodifan qog'oz ishlab chiqarishning xitoycha usuli bilan tanishdim. qo'qonda objuvozni (qog'oz masallig'ini maydalash, ezish uchun foydalanilgan suv tegirmon - e.o.) ko'rar ekanman, uning xitoyda qog'oz tayyorlash bilan aynan o'xshashligi meni hayratga soldi» a.p.fedchenkoning bu kuzatuvini izohlar ekan, prof. a.a.semyonov shunday deydi: «...bu ishlab chiqarish o'z ildizlari …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qog'oz ishlab chiqarishning paydo bo'lishi va rivojlanishi"

10- mavzu: turonzaminda qog‘oz ishlab chiqarishning paydo bo'lishi va rivojlanishi. qog'oz ishlab chiqarishning paydo bo’lishi dunyo madaniyatining oqibatidagi taraqqiyotda qadim va o'rta asrlarda suratli ideografik shakllardan alfavitlargacha turli-tuman yozuvlaming kashf etilishi kabi hodisa bilan bir qatorda turadi. qog'oz ishlashni o'z ahamiyatiga ko'ra to'qimachilik, poroh, qiblanamo, qo'l tegirmon, suv tegirmon, soat, yog'ochga o’yib tushirilgan qoliplar vositasida kitob nusxalash, erkin surila oladigan yog'ochdan ishlangan yo'nma harf shakllari va matbaa kitob bosish kabi olamshumul kashfiyotlar bilan qiyos qilgulikdir. qog'oz ayni yozuv ashyosi, madaniyat va kitobat belgisi, ikki ming yildan ortiq vaqt davomida insoniyat ma'naviy dunyosining rang-barang ko'rinishlarini qayd etish v...

This file contains 6 pages in DOCX format (18.7 KB). To download "qog'oz ishlab chiqarishning paydo bo'lishi va rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: qog'oz ishlab chiqarishning pay… DOCX 6 pages Free download Telegram