ayirish tizimi

DOCX 9 pages 253.6 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 253.6 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

9-mavzu: ayirish tizimi. mavzu rejasi: 1. umumiy tavsifi. ayirish a’zolar rivojlanishi. 2. buyraklar tuzilishi. 3. siydik yo’llari va siydik pufagi tuzilishi. 4. siydik chiqarish kanali tuzilishi 5. jinsiy a’zolar rivojlanishi erkaklar va ayollar jinsiy a’zolari: urug’don, tuxumdon, ortig’i, prostata bezi, bachadon, tashqi tanosil a’zolari. tayanch so’z va iboralar: siydik a’zolari buyrak, siydik yo’llari, qovuq va siydik chiqarish yo’llari,nefron,piramidalar,mag`iz qism,siydik yig`uvchi kanalchalar,genre halqasi,prostate bezi,kuper bezi,klitor,qin,bachadon,tuhum yo`llari. siydik a’zolari. siydik a’zolari buyrak, siydik yo’llari, qovuq va siydik chiqarish yo’llaridan iborat.buyrak. buyrak oxirgi ko’krak umurtqasi va i, ii bel umurtqalari tanalarining ikki yon tomonida qorin bo’shlig’ining orqa devoriga tegib turadi. qorin pardasi buyrakni faqat oldi tomondan berkitib turganidan u qorin pardasidan tashqaridagi a’zolar guruxiga kiradi. tuzilishi jixatidan buyrak bezsimon a’zo xisoblanadi. siydik a’zolarining embrional rivojlanishi sut emizuvchilarda siydik ajratuvchi a’zolar uchta evolyusion davrni navbatma-navbat o’tkazib, takomillashadi: 1) juda kichik (boshlang’ich) embrionda dastlabki buyrak paydo bo’ladi; 2) keyinchalik bu bosh buyrak o’rnini birlamchi buyrak …

2 / 9

amoman boshqa sistema, ya’ni birlamchi ichak naychasi xisobidan rivojlanadi.buyrak rivojlanishidagi uch davrni va siydik yo’li bilan qovuqning rivojlanishini aloxida-aloxida ko’rib chiqamiz. bosh (boshlangich) buyrak — pronephros oddiy tuzilishdagi siydik ajratish a’zosi bulib barcha umurtqalilar pushtida paydo bo’ladi. tepadan pastga tomon kator joylashgan bir nechta (5—7) mayda va kalta kanalchalardan iborat bulib, mezoderma o’rta varag’ining tashki plastinkasidan (uchinchi kaftaning oxirida) paydo buladi. pronephros embrionning bosh tomoniga yaqin joylashganidan bosh buyrak nomini olgan. xar kaysi kanalcha tashki (lateral) tomoni bilan bir-biriga tutashib, pronephros ning umumiy yo’lini xosil qiladi. bu yo’l pastga tomon o’sib borib, birlamchi ichak nayining pastki tomonidagi uchiga qo’shiladi. kanalchalarning ichki (medial) uchlari salgina kengayib (buyrak voronkasi nomi bilan), tananing ikkilamchi bo’shlig’iga ochiladi. ana shu ichki uchlaridagi xujayralar tuklar bilan ta’minlangan. ikkilamchi bo’shliqning ichki devori yaqinida xar qaysi kanalcha qarshisiga arteriya keladi. ular mayda tarmoqlarga bo’linib, chigal xosil qiladi. ana shu joyda suyuklik qondan kanalchalarga suriladi. bosh buyrak odam pushtida …

3 / 9

’laveradi, yuqoridagilari esa yo’qolib ketaveradi. shu tartibda buyrak pastga tomon tushaveradi va beshinchi haftaning boshlanishida buyrak o’z joyiga (2-bel segmenti karshisiga) borib yetadi. yangi kanalchalar borgan sari orqaroqdan paydo bo’ladi, eskilari esa oldingi kanalchalar sifatida yo’qoladi. embrion 9 xaftalik bo’lganda mezonefroz kanalchalarining soni o’zining turg’un mikdoriga (30—40 taga) yetadi. u bu miqdorga sal ilgariroq yetishi xam mumkin. birlamchi buyrak juda erta paydo bo’lishiga qaramay, faqat ikkinchi oyning oxiridagina to’lik o’sib yetiladi. shundan so’ng o’z vazifasini (funksiyasini) yangitdan paydo bo’layotgan uchinchi davrdagi buyrakka, ya’ni doimiy buyrak — metanephros ga topshirib, o’zi yo’qola boshlaydi. doimiy buyrakning umumiy kanali (volf kanali) darrov yo’qolib ketmay, saqlanib qoladi, chunki u tanosil (jinsiy) a’zolarining taraqqiyotida xam qatnashadi. b)qondan siydik ajratuvchi mayda kanalchalar «naychalar» nefrotomlar (mezoderma) dan xosil buladi. metanefrogen to’qima deb ataluvchi bu moddalar siydik yo’li uchidagi kengayma atrofiga to’planadi. yo’l kengaymasi siydik yig’uvchi mayda naychalarga tarmoqlanganda, shu tarmoqlarning xar birini metanefrogen to’qimalar o’raydi va buyrak …

4 / 9

idan ko’tarilaveradi. o’siqcha uchidagi kengayish, bulajak buyrak jomi sifatida, keyinchalik o’rtasi botib, ikkita (ikki mayda so’qir) xaltachaga bo’linadi, bular buyrakning ikkita katta kosachalaridir. keyinchalik bu xaltachalar yana shoxlanib, kichik kosachalar va ularga qo’shilgan mayda yo’llarni xosil qiladi; qovuqning rivojlanishi quyidagicha bo’ladi: siydik va tanosil a’zolarini vujudga keltiruvchi boshlang’ich naychalar (volf va myuller kanallari), birlamchi ichak nayining (trubkasining) pastki qismidagi kengaygan joy klaokaga ochiladi. keyinchalik ko’ndalang devor bilan kloaka oldinma-ketin joylashgan ikki qismga bo’linadi. orqadagisi xisobiga to’g’ri ichak rivojlanadi. oldingi bo’shliqning ustki qismi (siydik yo’lini o’ziga olib) qovuqqa, pastki qismi esa siydik tanosil bo’shlig’iga aylanadi. embrionning siydik xaltasi dastlab bir xil, kenglikdagi naycha shaklida bo’lsa xam, keyinchalik uch qismga ajralib qoladi. uning ustki qismi embrionning siydik yo’li deb atalib, yuqorida kindik bilan tutashgan bo’ladi. undan embrion organizmchdagi siydik ona organizmiga o’tib turadi. bola tug’ilgandan so’ng keraksiz bo’lib qolgan bu yo’l oddiy boylamga aylanib qoladi. o’rta qismi embrionlik davrining ikkinchi oyidan boshlab …

5 / 9

rangga ega. bu qismda buyrak (malpigi) tanachali joylashadi 6.3-rasmbuyraklarning ichki tuzilishi. 1 -po‘stloq qavati; 2 - piramida oraliq modda; 3 - piramida so‘rg‘ichi;4 - piramida; 5 — buyrak bo‘shlig‘i; 6-buyrakarteriyasi; 7- buyrakvenasi; 8-siydikyo‘li; 9-buyrakjomi; 10 -kichikkosacha; 11 - kattakosacha. .6.2-rasmbuyraklar. 1 - qorin aortasi; 2 - chap buyrak arteriyasi; 3 - chap buyrak venasi; 4 -chap siydik yo'li; 5-pastki kovak vena; 6 - ichak tutqichning ustki arteriyasi; 7- chap buyrak. po`stloq va mag`iz qismlar chegarasida yirik arteriya va venalar joylashadi. buyrak kapsulasi tolador biriktiruvchi to`qimadan iborat bo`lib, kapsuladan buyrak parenximasi ichiga o`sib kiradigan biriktiruvchi to`qima juda yupqa bog`lamchalar holida bo`ladi, shuning uchun ham buyrak kapsulasi oson ajraladi. po`stloq qism radial ravishda joylashgan qon tomirlari vositasida mayda bo`lakchalarga bo`linadi. po`stloq modda mag`iz qismga ustunlar(berteni ustunlari) holida o`sib kirib, uni piramidalarga bo`ladi. o`z navbatida mag`iz qism to`g`ri naychalari bo`lakcha-larning o`rta qismiga nurlar (ferreyn nurlari) shaklida o`sib kirib turadi. mag`iz qismning chuqur zonalarida …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ayirish tizimi"

9-mavzu: ayirish tizimi. mavzu rejasi: 1. umumiy tavsifi. ayirish a’zolar rivojlanishi. 2. buyraklar tuzilishi. 3. siydik yo’llari va siydik pufagi tuzilishi. 4. siydik chiqarish kanali tuzilishi 5. jinsiy a’zolar rivojlanishi erkaklar va ayollar jinsiy a’zolari: urug’don, tuxumdon, ortig’i, prostata bezi, bachadon, tashqi tanosil a’zolari. tayanch so’z va iboralar: siydik a’zolari buyrak, siydik yo’llari, qovuq va siydik chiqarish yo’llari,nefron,piramidalar,mag`iz qism,siydik yig`uvchi kanalchalar,genre halqasi,prostate bezi,kuper bezi,klitor,qin,bachadon,tuhum yo`llari. siydik a’zolari. siydik a’zolari buyrak, siydik yo’llari, qovuq va siydik chiqarish yo’llaridan iborat.buyrak. buyrak oxirgi ko’krak umurtqasi va i, ii bel umurtqalari tanalarining ikki yon tomonida qorin bo’shlig’ining ...

This file contains 9 pages in DOCX format (253.6 KB). To download "ayirish tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: ayirish tizimi DOCX 9 pages Free download Telegram