ishlab chiqarish xarajatlari

DOCX 1 page 55.1 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 55.1 KB

File type DOCX

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

viii – mavzu. ishlab chiqarish xarajatlari 8.1. ishlab chiqarish xarajatlarini tasniflash va ularning turlari ishlab chiqarish xarajatlari iqtisodiyot fanlari nazariyasida va amaliyotida muhim ahamiyat kasb etadi. jumladan, qiymat tushunchasi turli xil qarashlar mavjud. ayrim iktisodchi olimlar tovarning qiymatini uning natijaliligi bilan bog‘lasalar, ayrimlari tovar qiymati — tovar ishlab chikaruvchilarning tovarda gavdalangan va undagi jonli va moddiylashgan mexnati, deb hisoblaydilar. boshqalari esa, tovarning qiymatini ushbu tovarga bo‘lgan talab va taklif, ya’ni tovarning iste’molchiga beradigan nafi belgilaydi, deb ta’kidlaydi. umuman olganda, tovarning kiymati uning boshqa tovarga ayirboshlana olish darajasini aniklash uchun zarurdir. narx (baxo) va kiymat tushunchalari orasida deyarli farq yo‘q. fakatgina narx (baxo) — bu, tovar qiymatining puldagi ifodasidir xalos. iqtisodiyotda mahsulot ishlab chiqarish tannarxi kategoriyasidan ham keng foydalaniladi. qiymat va ishlab chiqarish tannarxi o‘rtasidagi tafovut ishlab chiqarish subyektining daromadi yoki foydasi hisoblanadi. mahsulot ishlab chiqarish tannarxi — mahsulotni ishlab chiqarish, ya’ni ishlab chiqarish texnologiyasi bilan boqlik bo‘lgan xarajatlarning puldagi ifodasidir. …

2 / 1

og‘liq bulgan xarajatlarning puldagi ifodasi mahsulot ishlab chiqarish tannarxi deb ataladi. maxsulot ishlab chiqarish tannarxi ko‘rsatkichi ishlab chiqarishni rivojlantirishda va uni tashkil etishda muxim rol o‘ynaydi. mahsulot ishlab chiqarish tannarxini pasaytirish ishlab chiqarish rentabelligini oshirish, ya’ni foydani ko‘paytirishning, mavjud resurslar bilan ishlab chiqarish hajmini o‘stirishning muxim omili hisoblanadi. mahsulot ishlab chiqarish tannarxi ko‘rsatkichi ishlab chiqarish sifat ko‘rsatkichlari orasida alohida o‘rin tutadi. ishlab chiqarishni va mehnatni tashkil etish, texnika va materiallardan foydalanish, moddiy-texnika ta’minotini takomillashtirish, maxsulot sifatini yaxshilash borasidagi hamma o‘zgarishlar xarajatlar darajasida aks etadi. shu sababli ham biz mahsulot tannarxi ishlab chiqarish samaradorligining sifat ko‘rsatkichlari tizimida muxim urin egallaydi, deya olamiz. binobarin, shuning uchun ham mahsulot ishlab chiqarish tannarxini xosil qiluvchi xarajatlarni ularning iqtisodiy mazmuniga ko‘ra guruhlash muhim ahamiyat kasb etadi. har qanday firmaning asosiy maqsadi foydani maksimallashtirishdan iboratdir. umumiy holda foyda yalpi daromaddan umumiy xarajatlarni ayirish orqali topiladi. bunda, r-foyda; tr – umumiy daromad; ts-umumiy xarajat. xarajatlar korxonaga nisbatan …

3 / 1

yig‘indisi alternativ yoki iqtisodiy xarajatlarni tashkil qiladi. alternativ xarajatlar, firmaning resurslaridan eng yaxshi variantda foydalanishi bilan bog‘liq yo‘qotilgan imkoniyatlardir. iqtisodiy xarajatlar firma faoliyatini buxgalter va iqtisodchi tomonidan baholanishini farq qilishga imkon beradi. buxgalterni birinchi navbatda, firmaning ma’lum muddat davomidagi (hisobot davrida) faoliyati natijalari qiziqtiradi. iqtisodchini esa firmaning kelajagi, uning kelajagidagi faoliyati qiziqtiradi. shuning uchun ham iqtisodchi firma ixtiyoridagi resurslardan eng yaxshi alternativ foydalanish variantlarni topishga etibor beradi. qaytarilmaydigan xarajatlar. qaytarilmaydigan xarajatlar oldin qilingan xarajatlar bo‘lib, ularni qaytadan tiklash mumkin emas. bu xarajatlar qaytarilmasligi uchun ham firmaning qaror qabul qilishiga ta’sir qilmaydi. masalan, firma 100 ming so‘mga maxsus uskuna sotib oladi, lekin firmani qarori o‘zgaradi va bu uskuna umuman kerak bo‘lmay qoladi, undan alternativ foydalanish varianti mavjud emas. firma ushbu uskunani 60 ming so‘mga sotib, 40 ming so‘m zarar ko‘rdi, 40 ming so‘m qaytarilmaydigan xarajat hisoblanadi. o‘zgarmas xarajat(fc) – bu qisqa muddatli oraliqda mahsulot ishlab chiqarish hajmiga bog‘liq bo‘lmagan xarajatdir (mahsulot …

4 / 1

yaga, gazga, yordamchi materiallarga bo‘lgan xarajatlar hamda ish haqi kiradi. o‘zgaruvchan xarajatlar shunday xususiyatga egaki, ishlab chiqarishning boshlang‘ich qismida, ularning o‘sishi sur’ati mahsulot ishlab chiqarish sur’atidan yuqori bo‘ladi, ishlab chiqarish hajmi optimal o‘lchovga erishganda o‘zgaruvchan xarajatlar kamayib, undan keyin yana oshadi. o‘rtacha o‘zgaruvchan xarajatlar: bir birlik ishlab chiqarilgan mahsulotlarga to‘g‘ri keladigan o‘zgaruvchan xarajat bo‘lib, u o‘zgaruvchan xarajat miqdorini ishlab chiqarilgan mahsulot miqdoriga nisbati bilan aniqlanadi: o‘rtacha xarajatlar firma optimal texnologik razmerga (optimal ishlab chiqarish hajmiga) erishganda o‘zining minimal qiymatiga erishadi ishlab chiqarish hajmi yana oshsa, o‘rtacha xarajat ham oshib boradi (bu yerda boshqarishning murakkablashuvi, samarali bo‘lmagan resurslardan foydalanish, o‘zgaruvchan xarajatlarni oshishiga sabab bo‘ladi). o‘rtacha o‘zgaruvchan xarajat firma faoliyatini tahlil qilishda muhim ahamiyat kasb etadi. uning yordamida firma faoliyatining samaradorligi aniqlanadi. firmaning muvozanat holati va kelajakdagi istiqboli (ishlab chiqarishning kengaytirish, qisqartirish yoki tarmoqdan chiqish) belgilanadi. umumiy xarajatlar qisqa muddatli oraliqda ma’lum miqdorda mahsulot ishlab chiqarish uchun sarflangan o‘zgarmas va o‘zgaruvchan xarajatlarning …

5 / 1

timal hajmdan keyingi ishlab chiqarish hajmining o‘sishiga kam samarali resurslarni ishlab chiqarishga jalb qilish, ishlab chiqarish ko‘lamining ortiqcha kengayishi natijasida boshqaruv samaradorligining kamayishi, xarajatlarning ortishi natijasida chekli xarajatlar o‘sib boradi. 8.2. korxona tannarxining turlari ishlab chiqarish xarajatlari ma’lum bir tovarni yaratish va sotish uchun sarflangan barcha omillarning pulda ifodalanishidir. ishlab chiqarish xarajatlarini tannarx deb aytiladi. mahsulot tannarxining tarkibiga xomashyo, materiallar, yoqilg‘i, energiya, asosiy vositalarning amortizatsiyasi va joriy remonti sarfi, ish haqi va boshqa ishlab chiqarish va sotish xarajatlari kiradi. mahsulot tannarxi tarkibiga quyidagilar kiradi: 1) tovar ishlab chiqarishga tayyorgarlik ko‘rish va uni amalga oshirish sarflari; 2) tovar ishlab chiqarish xarajatlari; 3) mehnat haqi sarfi; 4) tabiiy xom ashyodan foydalanish xarajatlari; 5) texnika va texnologiyani takomillashtirish xarajatlari; 6) mahsulot sifatini yaxshilash xarajatlari; 7) ishlab chiqarishga xizmat ko‘rsatish xarajatlari; 8) mehnatni muhofaza qilish va texnika xafsizligi xarajatlari; 9) ishchi kuchini yollash xarajatlari; 10) tabiiy fondlardan foydalanish xarajatlari; 11) kadrlarni tayyorlash va qayta …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ishlab chiqarish xarajatlari"

viii – mavzu. ishlab chiqarish xarajatlari 8.1. ishlab chiqarish xarajatlarini tasniflash va ularning turlari ishlab chiqarish xarajatlari iqtisodiyot fanlari nazariyasida va amaliyotida muhim ahamiyat kasb etadi. jumladan, qiymat tushunchasi turli xil qarashlar mavjud. ayrim iktisodchi olimlar tovarning qiymatini uning natijaliligi bilan bog‘lasalar, ayrimlari tovar qiymati — tovar ishlab chikaruvchilarning tovarda gavdalangan va undagi jonli va moddiylashgan mexnati, deb hisoblaydilar. boshqalari esa, tovarning qiymatini ushbu tovarga bo‘lgan talab va taklif, ya’ni tovarning iste’molchiga beradigan nafi belgilaydi, deb ta’kidlaydi. umuman olganda, tovarning kiymati uning boshqa tovarga ayirboshlana olish darajasini aniklash uchun zarurdir. narx (baxo) va kiymat tushunchalari orasida deya...

This file contains 1 page in DOCX format (55.1 KB). To download "ishlab chiqarish xarajatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: ishlab chiqarish xarajatlari DOCX 1 page Free download Telegram